Panama Yüksek Mahkemesi, Hong Kong merkezli bir şirkete Panama Kanalı üzerindeki konteyner limanlarını işletme hakkı veren sözleşmeleri iptal etti.
Karar, ABD Başkanı Donald Trump’ın bir yıl önce göreve başlama konuşmasında Çin’in Atlas Okyanusu ile Pasifik Okyanusu arasındaki ana deniz taşımacılığı hattı olan Panama Kanalı’nı “işlettiğini” iddia etmesinin ardından geldi.
CK Hutchison Holding, iştiraki Panama Ports Company (PPC) aracılığıyla 1990’lı yıllardan bu yana beş limandan ikisini işletiyordu. Şirket daha önce, bu limanları daha geniş kapsamlı bir anlaşma çerçevesinde ABD merkezli bir yatırım firmasının liderliğindeki bir gruba satmayı kabul etmişti.
Mahkeme, şirkete limanları işletme yetkisi veren yasaların “anayasaya aykırı” olduğuna hükmetti. Ancak PPC, kararın “hukuki bir dayanağı olmadığını” savundu.
Trump, Orta Amerika’daki kanalın Çin’in kontrolü altında olduğu yönündeki iddialarını defalarca dile getirdi. Geçen yıl ocak ayında yaptığı konuşmada, “Çin Panama Kanalı’nı işletiyor ve biz onu Çin’e vermedik. Panama’ya verdik ve geri alıyoruz,” demişti.
Bir sonraki ay, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Panama’dan, Çin’in kanal üzerindeki “etkisi ve kontrolü” olarak nitelendirdiği duruma karşı “derhal değişiklikler” yapmasını talep etmişti.
Panama hükümeti ise ABD’nin bu iddialarını daha önce reddetmişti. Devlet Başkanı Jose Raul Mulino, kanalın “Panama’nın elinde olduğunu ve öyle kalacağını” söylemişti.
Çin’in kanal üzerinde kontrol sahibi olduğuna dair kamuya açık bir kanıt bulunmamakla birlikte, Çinli şirketlerin bölgede kayda değer bir varlığı bulunuyor.
Hong Konglu milyarder Li Ka-shing tarafından kurulan CK Hutchison, Çin hükümetine ait değil. Ancak son yıllarda Pekin’in Hong Kong üzerindeki siyasi kontrolünü sıkılaştırması, şirketin uluslararası algısını değiştirdi. Limanlar ve lojistik merkezlerini de içeren küresel varlıkları, artık Çin’in artan nüfuzuna dair daha geniş kaygılar çerçevesinde değerlendiriliyor.
ABD ile Çin arasında küresel ticaret yolları üzerindeki rekabetin arttığı ve Trump yönetiminin Batı Yarımküre üzerindeki ABD hâkimiyetine odaklandığı bir dönemde, perşembe günü alınan bu kararın Washington açısından bir zafer olarak görülmesi muhtemel.
Panama Yüksek Mahkemesi, internet sitesinde yayımladığı açıklamada, “kapsamlı müzakerelerin ardından”, Balboa ve Cristóbal limanlarındaki devlet ile PPC arasındaki imtiyaz sözleşmesine dayanak oluşturan yasaların anayasaya aykırı olduğuna karar verildiğini bildirdi.
Buna karşılık PPC, yeni kararın hukuki temelden yoksun olduğunu ve “yalnızca PPC’yi ve sözleşmesini değil, liman faaliyetlerine doğrudan ya da dolaylı olarak bağlı binlerce Panamalı ailenin refahını ve istikrarını da tehlikeye attığını” söyledi.
Şirket ayrıca, 1997’de limanları işletmeye başlamasından bu yana altyapı ve teknolojiye 1,8 milyar dolardan (1,3 milyar sterlin) fazla yatırım yaptığını belirtti.
Mulino, kararın ardından ülkedeki limanların faaliyetlerinin kesintiye uğramadan devam edeceğini söyledi.
Danimarkalı denizcilik şirketi Maersk’in iştiraki olan APM Terminals Panama, Balboa ve Cristóbal limanlarının geçici yönetimini üstlenecek.
Şirket, yaptığı açıklamada, “bölgesel ve küresel ticaret için hayati öneme sahip hizmetleri etkileyebilecek riskleri azaltmayı amaçladığını” söyledi.
Cuma günü Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, ülkesinin “Çinli şirketlerin meşru hak ve çıkarlarını kararlılıkla korumak için gerekli tüm önlemleri alacağını” açıkladı.
Hong Kong hükümeti de kararı kesin bir dille reddettiğini duyurdu.
Panama mahkemesinin kararı, CK Hutchison’ın dünya genelindeki liman varlıklarını, ABD’li yatırım firması BlackRock ve denizcilik grubu MSC liderliğindeki bir konsorsiyuma 22,8 milyar dolarlık bir anlaşmayla satma planlarını da sekteye uğratabilir.
Söz konusu satış, CK Hutchison’ın hassas bölgelerdeki siyasi riski azaltma ve değerli varlıklardan nakit yaratma girişimi olarak görülüyordu.
Trump, kilit varlıkların çoğunlukla ABD mülkiyetine geçmesini öngören bu planları daha önce memnuniyetle karşılarken, Çin hükümeti anlaşmayı ulusal çıkarlara aykırı olduğu gerekçesiyle eleştirmişti.
Piyasalar mahkeme kararına hızla tepki verdi. CK Hutchison hisseleri Hong Kong borsasında yüzde 4,6 değer kaybetti; Hang Seng Endeksi ise yüzde 2’den fazla düştü. Bu durum, şirketin piyasa açısından önemini ve siyasi risklere dair yatırımcı endişelerinin arttığını gösterdi.
Her yıl yaklaşık 14.000 gemi, Atlantik ile Pasifik arasında kestirme bir rota olarak kullanılan 51 millik (82 kilometrelik) Panama Kanalı’nı kullanıyor.
Küresel deniz ticaret hacminin yaklaşık yüzde 5’ini taşıyan su yolu, Panama hükümetine bağlı bir kurum olan Panama Kanalı Otoritesi tarafından işletiliyor.
Ekim 2023 ile Eylül 2024 arasında Çin, kanaldan geçen yük hacminin yüzde 21,4’ünü oluşturdu ve ABD’nin ardından ikinci en büyük kullanıcı oldu.
BBC
Haber Galerisi
