Sırp lider Vučić, seçimleri kaybetti

Öğrenci öncülüğündeki protestoların tetiklediği seçimlerde, rekor düzeydeki seçmen katılımı, Vučić’in 12 yıllık iktidarını sona erdirdi. 

Sırbistan’ın uzun süredir iktidarda olan lideri Aleksandar Vučić, yenilgiyi kabul etti. Bu durum, giderek otoriterleşen lider ile iki yıldır hükümetine karşı protestolar düzenleyen öğrenci hareketi arasındaki tarihi seçimlerin ardından, ülkede siyasi bir depreme yol açtı.

Vučić, ön sonuçların seçmenlerin büyük oranda öğrencilerden yana tavır aldığını gösterdiğine ve bunun da öğrencilere 250 sandalyeli parlamentoda çoğunluğu getirebileceğine işaret etti.

Belgrad’daki parti merkezinde destekçilerine seslenen Vučić, “Henüz kesin sonuçlar elimizde değil,” dedi. “Bir örneklemden yola çıkarsak... seçimleri kaybettiğimiz açık; Öğrenci Listesi kazandı. Onlar 135 ila 140 arasında sandalye kazanırken, biz 105 sandalyede kalacağız.” 

Kamuoyu araştırma şirketi CeSID-IPSPS tarafından hazırlanan bir örneklem, Öğrenci Listesi’nin 138 milletvekili çıkaracağını, Vučić’in sağcı Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) ise 104 sandalye elde ettiğini gösterdi. Araştırmacılara göre, geri kalan sandalyelerin ise etnik azınlık partileri arasında paylaşılması bekleniyor. 

Vučić’in 12 yıllık iktidarının sona erdiği haberi duyulur duyulmaz, Belgrad ve diğer şehirlerin sokaklarında kutlamalar başladı.

Öğrenci Listesi’nin merkezinde ise destekçiler hep bir ağızdan “Zafer, zafer!” sloganları attı. Alkışlıyor, gözyaşı döküyor ve birbirlerine sarılıyorlardı. 

Belgrad Üniversitesi profesörlerinden Radomir Saičić, öğrencilerin merkezinde onlar adına yaptığı konuşmada, “Sevgili Sırbistan, bu gece halkın sesi duyuluyor,” dedi. “Bu gece zaferi kutluyoruz, yarın ise geleceği inşa edeceğiz.”

Bu neşe dolu anlar, Pazar günü rekor sayıda seçmenin oy kullanmak için sandık başına gitmesinden saatler sonra yaşandı. Ülke genelinde oy verme merkezlerinin önünde uzun kuyruklar oluştu; bazı yerlerde bekleme süresinin iki saati bulduğu bildirildi. 

Yerel saatle 19.00 itibarıyla, seçim anketleri yürüten ve süreci izleyen CeSID ile Ipsos kuruluşları, katılım oranının yüzde 67,6 olduğunu açıkladı; bu, Yugoslavya’nın 1992’deki dağılışından bu yana kaydedilen en yüksek oran oldu.

Yüksek katılım oranı ve geçtiğimiz hafta Belgrad’da öğrencilerin seçim öncesi düzenlediği son mitinge akın eden yaklaşık 150 bin kişi, öğrencilerin Balkan ülkesinde yeni bir siyasi dönem başlatmaya yetecek desteği toplamış olabileceğine dair ilk spekülasyonları güçlendirdi.

Oylama öncesinde kamuoyu yokoklamaları birbirinden çok farklı sonuçlar ortaya koyuyordu; analistler, tabandan gelen öğrenci hareketini temsil eden adayların Vučić’in Sırp İlerleme Partisi (SNS) ile karşı karşıya gelmesi nedeniyle sürecin son derece belirsiz olduğuna dikkat çekiyordu.

Seçim sonuçları, dünya genelinde otoriter sağın demokrasi yanlısı güçlerle mücadele ettiği kritik 10 günlük seçim sürecinin bir parçası olarak tüm dünyada yakından takip edildi. 

Sırbistan’da öğrenci öncülüğündeki hareketin elde ettiği zaferin Avrupa genelinde de yankı bulması ve kıta çapındaki şehirleri sarsan gençlik ve öğrenci protestolarına ivme kazandırması bekleniyor. 

Seçim sonuçları beklenirken, internette Vučić’in her şeye rağmen iktidarı bırakmamaya çalışıp çalışmayacağına dair spekülasyonlar dolaşmaya başlamıştı. Ancak Vučić’in yenilgiyi hızla kabul etmesi, altı ay önce komşu Macaristan’da müttefiki Viktor Orbán’ın sergilediği tutumu anımsattı ve Orta Avrupa’da demokratik bir yeniden canlanma umutlarını yeşertti.

AB adaylığı sürecindeki bu kritik seçimlerin kökeni, Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda beton bir çatının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle yaşanan trajediye dayanıyor. 

Bu olay, öğrenciler arasında protestoları tetikledi; çöküşün nedeninin özensiz inşaat, usulsüzlük ve yolsuzluk olduğuna dair kanıtların ortaya çıkmasıyla protestolar geniş çaplı bir hükümet karşıtı harekete dönüştü.

On yılı aşkın süredir Sırbistan siyasetine egemen olan ve giderek daha otoriter bir kimliğe bürünen Vučić, öğrencilerden gelen yoğun baskı karşısında, erken seçim kumarına başvurarak geçtiğimiz ay görevinden istifa etti.

Öğrenciler, bu fırsatı değerlendirerek hareketlerini siyasi bir güce dönüştürdüler. Akademisyenlerden sporculara ve çiftçilere kadar uzanan bir yelpazede, 250 sandalyeli parlamento için 250 adaydan oluşan bir liste açıkladılar ve seçmenleri, Sırbistan ekonomisini yeniden inşa etme ve demokrasiyi onarma çabalarına destek olmaya çağırdılar.

Seçim kampanyası, onları Vučić’in SNS partisinin oluşturduğu siyasi devasa yapıyla karşı karşıya getirdi. Yayın organlarının neredeyse tamamını kontrolü altında tutan, bakanlıkları ve diğer devlet kurumlarını siyasi birer araç olarak kullanan iktidar partisine karşı, oldukça zorlu bir mücadele vermek zorunda kaldılar.

Vučić, emekli maaşlarını ve kamu sektörü maaşlarını artırma sözü verirken, bir yandan da Sırbistan’ı küresel belirsizlikler içinde yönlendirebilmek adına; ülkesinin Batı ile olan ilişkileri ile Rusya ve Çin ile olan bağları arasında diplomatik bir denge kurabilen bir lider profili çizmeye çalıştı.

Geri adım atmayan öğrenciler ise sokaklara dökülerek mitingler düzenledi; uzun süredir Vučić’in kalesi sayılan kırsal bölgelere gidip kapı kapı dolaşarak kendilerini düzen karşıtı adaylar olarak tanıttılar ve seçmenleri “Sırbistan mı, Mafya mı?” sloganı etrafında birleştirmeye çalıştılar. 

Bu mesaj, Pazar günü “Öğrenci Listesi” (Student List) adayı ve EuroLeague Basketbol Başkanı Dejan Bodiroga’nın Belgrad’da oyunu kullanmasıyla bir kez daha dile getirildi.

Gazetecilere açıklamalarda bulunan Bodiroga, “Sırbistan bugün her şeyden önce özgürlüğü için ve gasp edilmiş bir ülkeyi geri kazanmak için mücadele ediyor,” - “Sırbistan bugün hangi yöne gideceğine, yani geleceğe mi yoksa geçmişe mi yöneleceğine karar vermek için oy kullanıyor.” dedi. 

Pazar günkü seçim öncesinde hem uluslararası hem de yerel seçim gözlemcileri; gözaltılar, aktivistlere yönelik izleme faaliyetleri ve siber saldırı iddiaları konusundaki endişelerini dile getirdiler.

Pazar günü bağımsız gözlem grupları; seçmen üzerinde baskı kurulduğuna işaret eden oy pusulalarının fotoğraflanması, oy satın alma girişimleri ve “atlıkarınca” (carousel) yöntemiyle (bir seçmenin birden fazla yerde oy kullanmasını sağlayan hileli bir yöntem) oy kullanma gibi vakaların kaydedildiği konusunda uyarılarda bulundu.

Seçim gözlem kuruluşu CRTA’dan Raša Nedeljkov, “çok sayıda usulsüzlüğün kaydedilmeye devam ettiğini” ve “oy verme merkezlerinin dışındaki şiddet olaylarının da giderek sıklaştığını” belirtti.

The Guardian