TikTok kullanıcıları, uygulamanın henüz teşhis edilmemiş sağlık sorunlarını fark etmelerine yardımcı olduğunu giderek daha sık dile getiriyor.
Teksas’ın San Antonio kentinde yaşayan 31 yaşındaki düğün pastası ustası Malina Lee, 2020’de Covid pandemisi sırasında TikTok’a katıldı.
O dönemde pek çok kişi gibi sıkılmıştı ve hem vakit geçirmek hem de işini tanıtmak için uygulamayı kullanmaya başladı. Bir kanser teşhisi almayı ise hiç beklemiyordu.
Lee uygulamaya katıldıktan dört yıl sonra, “PickleFart” kullanıcı adlı bir yorumcu boynunun asimetrik göründüğünü ve bunun guatr – yani büyümüş tiroit bezi – belirtisi olabileceğini söyleyerek kontrol ettirmesini önerdi.
Anonim amatör yorumcu haklı çıktı: Lee’de tiroit kanseri vardı, hızlıca tedavi gördü ve bir yıldan kısa sürede kanseri yendi.
“Onkoloğum bunu bu kadar erken fark etmiş olmama hayran kaldı,” diyen Lee şöyle ekledi:
“Bunu söylemekten hoşlanmıyorum ama o yorumu görmeseydim doktora gitmezdim. Süreç ‘PickleFart’ adlı biri sayesinde hızlandı, ne diyebilirim ki?”
TikTok kullanıcıları giderek daha fazla, uygulamanın son derece spesifik algoritmasının onları farkında bile olmadıkları sağlık sorunlarını keşfetmeye yönlendirdiğini söylüyor.
Pek çok durumda kullanıcılar, diğer TikTok içerik üreticilerinin anlattığı belirtilerin kendi anlaşılmaz şikâyetleriyle örtüştüğünü fark ederek teşhis sürecine giriyor.
Lee’nin durumunda olduğu gibi, bazı vakalarda yorumcular doktorların henüz fark etmediği sorunları işaret edebiliyor.
Gerçek adı Billie Jean Tuomi olan PickleFart, Lee dışında da birçok kişiye doğru uyarılarda bulunduğunu söylüyor. Kendi tahminine göre onlarca videoya yorum yaparak tiroit sorunlarına dikkat çekti ve en az dört ciddi vakayı doğru şekilde fark etti.
“İlk yorum olmasaydı muhtemelen hâlâ çok hasta olurdum ya da hâlâ kanserle mücadele ediyor olurdum,” diyen Lee, “Artık hayatımı TikTok’a borçluyum diyebilirim,” dedi.
“Tiroit intikamcısı”
Bazılarının “tiroit intikamcısı” dediği Tuomi’nin bu alandaki ilgisi kişisel bir geçmişe dayanıyor: 2012’de kendisine de tiroit kanseri teşhisi konmuş, iki yıllık tedavinin ardından kanseri yenmişti.
Ancak teşhis ve tedavi süreci oldukça zorlu geçmişti. Şimdi internet üzerinden başkalarının aynı şeyi yaşamasını önlemeye çalışıyor.
“Bu asla aklınızdan çıkmayan bir şey,” - “Erken teşhis tedaviyi kolaylaştırıyor, bu yüzden bir şey fark ettiğimde söylemenin önemli olduğunu düşünüyorum.” dedi.
Tuomi, TikTok’ta gezinirken en çok boyundaki asimetri ya da şişliklere dikkat ediyor.
Bir kişinin boynunun bir tarafı diğerine göre daha belirgin görünüyorsa, nazik bir şekilde yorum yaparak tiroit testi yaptırmasını öneriyor.
Bu test, tiroit hormonlarını ölçen bir kan analizi olup bezin aşırı ya da yetersiz çalışıp çalışmadığını gösteriyor ve otoimmün hastalıkları ya da kanseri de tespit edebiliyor.
Lee de iyileştikten sonra benzer bir hassasiyet geliştirdiğini ve başkalarının videolarına yorum yaparak test yaptırmalarını önerdiğini söylüyor.
Hatta bir kullanıcının büyümüş tiroit bezini bu şekilde fark edip ameliyat olduğunu belirtti.
“Birinin bana nazikçe yorum yapmasıyla başlayan bir domino etkisi oldu; ben de başkasına aynı şekilde yorum yaptım,” dedi.
Ancak Tuomi, kendisinin teşhis koyduğunu iddia etmediğini, sadece insanları doktora yönlendirdiğini vurguluyor.
Viral olan yorumlarının ardından birçok kişinin kendisine boyun fotoğrafları göndermeye başladığını, bunun üzerine kullanıcı adını değiştirdiğini söyledi.
“Bir yandan komik ama bir yandan üzücü,” dedi. “İnsanların sosyal medyada tıbbi tavsiye araması, Amerikan sağlık sisteminin ne kadar sorunlu olduğunu gösteriyor.”
Yanlış bilgi karmaşasında teşhis aramak
Connecticut’taki Lawrence + Memorial Hastanesi acil servis direktörü Craig Mittleman, 36 yıllık kariyerinin son beş yılında internetten etkilenmiş teşhislerle gelen hastalarda ciddi artış gördüğünü söylüyor.
“Bir açıdan hastaların bilinçlenmesini sağlıyor,” - “Ama aynı zamanda sosyal medyadan edindikleri yanlış bilgileri çürütmek için çok zaman harcıyoruz.” dedi.
Yanlış bilgi özellikle ciddi bir sorun olabiliyor. Örneğin bazı hastaların Covid-19’un gerçek olduğuna inanmadıkları için tedaviyi reddettiğini ve bunun doktor-hasta ilişkisini tamamen bozduğunu belirtti.
“En büyük sorun, insanların doğru bilgi ile yanlış bilgiyi ayırt edememesi,” dedi.
Belirtileri anlamak ve topluluk bulmak
Araştırmalar, kadınların sağlık bilgilerini internetten araştırma olasılığının erkeklere göre daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Bunun, sağlık sistemindeki eşitsizliklerle bağlantılı olduğu düşünülüyor.
TikTok’ta sağlık sorunlarını paylaşan birçok kadın, resmi sağlık ortamlarında ciddiye alınmadıklarını, daha sonra platformdan edindikleri bilgilerle geri döndüklerini söylüyor.
Dallas’ta yaşayan 23 yaşındaki film yapımcısı Tori Mosser da buna örnek.
Kronik hastalık deneyimlerini TikTok’ta paylaşan Mosser, yakın zamanda aldığı teşhiste platformun rol oynadığını söylüyor.
“Kadın olmak sağlık sisteminde ciddiye alınmamaya yol açabiliyor,” - “Abarttığım, panik atak geçirdiğim söylendi. Bu çok sinir bozucu.” dedi.
Mosser, TikTok’ta kusma ataklarını paylaştığında bir kullanıcı ona belirtilerinin kronik apandisite benzediğini yazdı.
Cerrahına bunu söylediğinde ciddiye alınmadı. Aylar sonra acil ameliyata alındı ve apandisi alındıktan sonra şikâyetleri sona erdi.
Hikâyesini paylaştıktan sonra benzer belirtileri olan birçok kişinin doktora gittiğini söyledi.
“Benim için bu farkındalık yaratmakla ilgili,” - “İnsanların yalnız olmadığını bilmesi bile çok şey değiştiriyor.” dedi.
Lee de benzer şekilde TikTok’u bir destek alanı olarak kullandığını söylüyor. Tiroit kanserinden sonra kendisine otoimmün bir hastalık teşhisi konduğunu ve platformda bu konuda bir topluluk bulduğunu belirtti.
“Kronik hastalıklarda dışarıdan sağlıklı görünüyorsanız insanlar sizi ciddiye almıyor,” - “TikTok benim için hem rahatlama hem de yalnız olmadığımı anlama yeri.” dedi.
The Guardian
