Başkan Donald Trump’ın, eski Başkan Barack Obama ve eşi Michelle Obama’yı bir ormanda primatlar olarak gösteren ırkçı sosyal medya paylaşımı, hem Cumhuriyetçilerden hem de Demokratlardan gelen yoğun tepkilerin ardından cuma günü silindi.
Trump, cuma günü ilerleyen saatlerde gönderi için özür dilemeyeceğini söyledi: “Bir hata yapmadım,” dedi.
Cumhuriyetçi başkanın perşembe gecesi yaptığı paylaşım, ülkenin ilk siyah başkanı ve first lady’sine yönelik içeriği nedeniyle sivil haklar liderlerinden kıdemli Cumhuriyetçi senatörlere kadar geniş bir kesimden tepki topladı.
Beyaz Saray adına nadir görülen bir geri adım olarak değerlendirilen silme kararı, basın sözcüsü Karoline Leavitt’in saatler önce gönderiyle ilgili tepkileri “sahte öfke” olarak nitelendirmesinden sonra geldi. Gönderinin kaldırılması yönündeki çağrıların — Cumhuriyetçilerden gelenler de dahil — artmasının ardından Beyaz Saray, videonun bir personel tarafından yanlışlıkla paylaşıldığını açıkladı.
Söz konusu paylaşım, Trump’ın Truth Social hesabında gece boyunca yaptığı ve 2020 seçimlerinin kendisinden “çalındığı” yönündeki asılsız iddialarını güçlendiren bir dizi paylaşımın parçasıydı.
Oysa ülke genelindeki mahkemeler ve Trump’ın ilk dönemindeki adalet bakanı, sistematik bir usulsüzlüğe dair hiçbir kanıt bulunmadığını açıklamıştı.
Trump’ın, Obamalar hakkında son derece kişisel saldırılar içeren ve zaman zaman ırkçı söylemlere varan bir geçmişi bulunuyor; Obama’nın ABD’de doğmadığı yalanını yaymasından, çoğunluğu siyah olan ülkelere yönelik kaba genellemelerine kadar.
Paylaşım, Siyah Tarihi Ayı’nın ilk haftasında ve Trump’ın kısa süre önce “siyah Amerikalıların ulusal büyüklüğümüze katkılarını” ve “özgürlük, adalet ve eşitlik gibi Amerikan ilkelerini” öven bir başkanlık bildirisi yayımlamasından sadece günler sonra geldi.
Obama’nın bir sözcüsü, Demokrat olan eski başkanın konuyla ilgili bir yanıtı olmadığını söyledi.
“Bir internet memi”
62 saniyelik videonun neredeyse tamamı, 2020 seçimleri sırasında kritik eyaletlerde oy sayım makinelerine kasıtlı müdahale edildiğini iddia eden muhafazakâr bir videodan alınmıştı. Videonun 60. saniyesinde ise Obamaların gülümseyen yüzlerinin montajlandığı iki orman primatının kısa bir sahnesi yer alıyordu.
Bu karelerin, daha önce etkili bir muhafazakâr “memi” üreticisi tarafından dolaşıma sokulan ayrı bir videodan alındığı ortaya çıktı.
Söz konusu videoda Trump “Ormanın Kralı” olarak tasvir edilirken, Joe Biden da dahil olmak üzere Demokrat liderler hayvanlar olarak gösteriliyor.
Biden — beyaz olmasına rağmen — muz yiyen bir primat olarak resmediliyordu.
Leavitt mesaj yoluyla yaptığı açıklamada, “Bu, Başkan Trump’ı Ormanın Kralı olarak ve Demokratları Aslan Kral’daki karakterler gibi gösteren bir internet memi videosundan alınmıştır,” dedi.
Ancak Leavitt’in atıfta bulunduğu Disney’in 1994 yapımı filmi savanada geçiyor, ormanda değil, ve büyük insansı maymunlar içermiyor.
“Lütfen bu sahte öfkeyi bırakın ve bugün Amerikan halkı için gerçekten önemli olan bir şey hakkında haber yapın,” diye ekledi Leavitt. Öğle saatlerine gelindiğinde paylaşım kaldırıldı ve sorumluluk Trump’ın bir astına yüklendi.
Trump, cuma gecesi Air Force One uçağında gazetecilerin sorularını yanıtlarken videonun seçim sahtekârlığıyla ilgili olduğunu ve gördüklerini beğendiğini söyledi.
“Başını beğendim. İzledim ve paylaştım, sanırım sonunu kimse kontrol etmemiş,” dedi. Videodaki ırkçılığı kınıyıp kınamadığı sorulduğunda ise, “Elbette kınıyorum,” yanıtını verdi.
Beyaz Saray’ın açıklaması, Trump’ın ithalat vergileri koymak, askeri müdahalelerle tehdit etmek, çeşitli duyurular yapmak ve siyasi rakiplerini yıldırmak için kullandığı sosyal medya hesabı üzerindeki kontrolün ne ölçüde denetlendiği sorusunu gündeme getirdi. Başkan, politika içerikli paylaşımların altına sık sık adını ya da baş harflerini ekliyor.
Beyaz Saray, paylaşımların nasıl denetlendiği ve kamuoyunun hangi paylaşımların doğrudan Trump tarafından yapıldığını ne zaman anlayabileceği konusunda gelen sorulara hemen yanıt vermedi.
Trump’ın siyah bir destekçisi ve tanınmış bir vaiz olan Mark Burns, cuma günü X’te Trump’la “doğrudan” konuştuğunu ve videoyu paylaşan personelin kovulmasını ve yaşananların kamuoyu önünde kınanmasını başkana tavsiye ettiğini yazdı.
“Bunun yanlış, kırıcı ve kabul edilemez olduğunu biliyor,” dedi Burns.
Kongre Siyahlar Grubu Başkanı, New Yorklu Demokrat Temsilci Yvette Clarke ise Associated Press’e yaptığı açıklamada, “Beyaz Saray’ın açıklamasına inanmıyorum,” dedi.
“Beyaz Saray’da zehirli ve ırkçı bir iklim olmasaydı, kimden gelirse gelsin böyle davranışlar görmezdik,” diyen Clarke, Trump için “ırkçı ve bağnazdır; başkanlığı boyunca bunu göstermeye devam edecektir,” ifadelerini kullandı.
Siyasetin her kesiminden kınama
Trump ve Beyaz Saray’a ait sosyal medya hesapları sık sık meme’ler ve yapay zekâ üretimi videolar paylaşıyor. Trump’ın müttefikleri, Leavitt’in yaptığı gibi, bunları genellikle mizah olarak sunuyor.
Ancak bu kez, özür talepleriyle birlikte siyasi yelpazenin her tarafından kınamalar geldi — ve bu özrün gelmeyeceği anlaşılıyor.
New York’un tarihsel olarak siyahların yoğun yaşadığı Harlem semtinde Siyah Tarihi Ayı kapsamında düzenlenen bir pazarda konuşan satıcı Jacklyn Monk, gönderinin silinmiş olsa bile utanç verici olduğunu söyledi:
“Bu adamın yardıma ihtiyacı var. Ülkemizi temsil ediyor olması beni üzüyor… Bu ayda olması korkunç, ama martta da olsa yine korkunç olurdu.”
Atlanta’da, sivil haklar lideri Martin Luther King Jr.’ın kızı Rahibe Bernice King, babasının sözlerini hatırlattı: “Evet. Siyahım. Bununla gurur duyuyorum. Siyahım ve güzelim.” Siyah Amerikalıların, “postacılar ve profesörler olarak da, eski bir first lady ve başkan olarak da Tanrı tarafından sevildiğini” söyledi ve ekledi: “Biz maymun değiliz.”
ABD Senatosu’ndaki tek siyah Cumhuriyetçi olan Güney Carolina Senatörü Tim Scott, Trump’tan paylaşımı kaldırmasını istedi. “Sahte olduğunu umuyorum, çünkü bu Beyaz Saray’dan gördüğüm en ırkçı şey,” dedi Scott.
Mississippi Senatörü Roger Wicker da paylaşımı “tamamen kabul edilemez” olarak nitelendirdi ve başkanın özür dilemesi gerektiğini söyledi.
Kasım ayında zorlu yeniden seçimlerle karşı karşıya olan bazı Cumhuriyetçiler de endişelerini dile getirdi. Bu durum, geçmiş Trump tartışmalarında başkanla kamuoyu önünde karşı karşıya gelmekten veya desteğini kaybetmekten çekinen Cumhuriyetçiler için alışılmadık bir iç eleştiri dalgası yarattı.
NAACP Başkanı Derrick Johnson, videoyu “son derece iğrenç” olarak nitelendirdi ve Cumhuriyetçilerin sesini yükseltmesini Trump’ın daha geniş siyasi sorunlarına bağladı. Johnson’a göre Trump, ekonomik koşullardan ve Jeffrey Epstein dosyalarına yönelik ilgiden dikkat dağıtmaya çalışıyor.
“Epstein dosyalarında kim yok biliyor musunuz? Barack Obama,” dedi. “Ekonomiyi başkan olarak gerçekten iyileştiren kimdi? Barack Obama.”
Uzun bir ırkçılık geçmişi
ABD’de, güçlü beyaz figürlerin siyah insanları hayvanlarla — özellikle maymunlarla — ilişkilendirmesinin uzun ve karanlık bir geçmişi bulunuyor. Bu uygulama, 18. yüzyıldaki kültürel ırkçılığa ve siyahların köleleştirilmesini meşrulaştırmak için kullanılan sözde bilimsel teorilere dayanıyor; daha sonra özgürleşmiş siyahları insanlıktan çıkarmak için kullanıldı.
Bağımsızlık Bildirgesi’nin yazarı Thomas Jefferson, ünlü eseri Virginia Eyaleti Üzerine Notlar’da siyah kadınların orangutanlar tarafından tercih edilen cinsel partnerler olduğunu iddia etmişti.
Başkan Dwight Eisenhower ise 1950’lerde okul ayrımcılığının kaldırılması tartışmalarında, beyaz ebeveynlerin kızlarının “iri siyah erkeklerle” aynı sınıfta olmasından endişe duymasını anlayışla karşılamıştı.
Obama da hem adaylık döneminde hem de başkanlığı sırasında tişörtlerde ve çeşitli ürünlerde maymun ya da primat olarak tasvir edildi.
Trump, 2024 kampanyasında göçmenlerin “ülkemizin kanını zehirlediğini” söyledi — bu ifade, Adolf Hitler’in Nazi Almanyası’nda Yahudileri insanlıktan çıkarmak için kullandığı dile benziyordu.
İlk başkanlık döneminde Trump, çoğunluğu siyah olan gelişmekteki birçok ülkeyi “bok çukuru ülkeler” olarak tanımlamıştı. Bunu önce inkâr etmiş, ancak Aralık 2025’te söylediğini kabul etmişti.
Obama Beyaz Saray’dayken Trump, 44. başkanın Hawaii’de değil Kenya’da doğduğunu ve anayasal olarak başkan olmaya uygun olmadığını öne süren asılsız iddiaları yaymıştı. Obama sonunda doğum belgelerini yayımladı.
Trump ise 2016 kampanyasında, Cumhuriyetçi adaylığı kazandıktan sonra Obama’nın Hawaii’de doğduğunu kabul etti; ancak hemen ardından bu “doğum yeri” saldırılarını Hillary Clinton’ın başlattığını — yanlış bir şekilde — iddia etti.
AP News
