Donald Trump'ın İran ile ticaret yapan ülkelere yüzde 25 ek gümrük vergisi kararı Türkiye'nin İran ile 5,68 milyar dolarlık ticaretini etkileyebillir.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'da güvenlik güçlerinin rejim karşıtı protestolara yönelik sert müdahalesi sonrası, İran ile ticaret yapan tüm ülkelere yüzde 25 oranında ek gümrük vergisi uygulanacağını açıkladı.
Trump kendine ait Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, "İran İslam Cumhuriyeti ile ticaret yapan her ülke, ABD ile yaptığı tüm işlemlerde yüzde 25 gümrük vergisi ödeyecektir. Bu karar kesin ve nihaidir" ifadelerini kullandı.
Türkiye için önemli pazar
Trading Economics verilerine göre İran'ın en önemli ticaret ortakları arasında Türkiye, Çin, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak ve Hindistan yer alıyor.
Bu nedenle ABD'nin yeni vergi kararının Türkiye'nin İran ile yürüttüğü ekonomik ilişkiler üzerinde etkili olması bekleniyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye ile İran arasındaki dış ticaret hacmi 2024 yılında 5,68 milyar dolar olarak gerçekleşti. Türkiye'nin İran'a ihracatı 3,23 milyar dolar, ithalatı ise 2,45 milyar dolar oldu. Böylece Türkiye, İran ile ticarette 0,78 milyar dolarlık fazla verdi.
Türkiye'nin İran'a ihracatında makineler ve parçaları, plastikler, kimyasal ürünler, tarım ürünleri ve metal cevherleri öne çıkarken; İran'dan yapılan ithalatta doğalgaz, metal ürünleri ve tarım ürünleri başlıca kalemleri oluşturdu. Petrol ve petrol ürünleri ithalatı ise 2019 Mayıs öncesi dönemde ağırlıklı yer tuttu.
İran'dan Türkiye'ye gelen turist sayısı son yıllarda yükselişini sürdürdü. 2019'da 2,1 milyon olan İranlı ziyaretçi sayısı, pandemi döneminde 385 bine kadar gerilese de 2021'de 1,15 milyon, 2022'de 2,33 milyon, 2023'te 2,5 milyon olarak kaydedildi. 2024 yılında ise bu sayı 3,27 milyona ulaştı.
Türkiye ile İran arasındaki ekonomik iş birliği kurumsal mekanizmalar üzerinden devam ediyor. Bu kapsamda Türkiye-İran Karma Ekonomik Komisyonu'nun (KEK) 29. Dönem Toplantısı 9-11 Aralık 2024'te Tahran'da düzenlendi.
İki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin çerçevesini belirleyen Türkiye-İran İş Konseyi ise 2001 yılından bu yana faaliyet gösteriyor.
ABD-Çin hattında yeniden gerilim ihtimali
Trump'ın açıkladığı yeni ek gümrük vergilerinin Çin'i de kapsaması halinde, ABD ile Çin arasındaki ticaret geriliminin yeniden tırmanabileceği değerlendiriliyor.
İran ile sıkı ticari ve ekonomik ilişkileri bulunan Çin'den Trump'ın kararına tepki geldi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, basın toplantısında konuyla ilgili soruyu "Gümrük savaşlarında kazanan olmadığına inanıyoruz ve Çin meşru hak ve çıkarlarını kararlılıkla savunacak" sözleriyle yanıtladı.
İran'ın en önemli ticaret ortaklarından olan Çin, İran'dan petrol ithal ediyor. Çin Dışişleri Bakanlığı verilerine göre iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2024 yılında 13,37 milyar dolar oldu. Çin'in İran'a ihracatı 8,93 milyar dolar, ithalatı ise 4,44 milyar dolar olarak kaydedildi.
ABD ile Çin arasındaki ticari ilişkiler, 2025 yılında atılan adımlarla kısmen yumuşamıştı. Mayıs 2025'te karşılıklı ABD ile Çin geçici olarak askıya alınması konusunda uzlaşan taraflar, Kasım 2025'te bu süreci genişleten yeni bir anlaşmaya varmıştı.
Yeni mutabakat, 10 Kasım 2025'ten itibaren ek vergilerin azaltılmasını, ticaret engellerinin kaldırılmasını ve fikri mülkiyet korumasının güçlendirilmesini içeriyor. ABD, fentanil krizine bağlı olarak uyguladığı ek vergileri yüzde 20'den yüzde 10'a düşürmeyi kabul etmişti.
Çin ise nadir toprak elementleri ve kritik hammaddelere yönelik ihracat kontrollerini askıya almış, ABD’ye yönelik birçok misilleme vergisini kaldırmayı ve Amerikan tarım ürünlerine uygulanan ek tarifeleri askıya alma kararı almıştı.
Almanya için belirsizlik
ABD'nin yeni vergi kararının Almanya'yı kapsayıp kapsamayacağı ise netlik kazanmadı. Almanya Dışişleri Bakanlığı verilerine göre Berlin-Tahran ticaret hacmi, yaptırımlar nedeniyle 2017'deki 3,4 milyar euro seviyesinden 2019'da yarıya düşmüş, 2024'te ise yaklaşık 1,5 milyar euro olarak gerçekleşmişti.
AFP / DW
