İngiltere'nin Plastik Atık "Sömürgeciliği" Türkiye'nin Tarım Merkezini Kirletiyor
Guardian'ın araştırması, İngiltere'den gönderilen plastik atıkların işlendiği Adana'daki geri dönüşüm bölgesine yakın sulama kanallarında yoğun mikroplastik kirliliği tespit etti.
Guardian tarafından yürütülen kapsamlı bir araştırma, İngiliz şirketlerinin gönderdiği plastik atıkların işlendiği Türkiye'deki büyük bir geri dönüşüm merkezinin yakınındaki su kanalında yüksek seviyelerde mikroplastik ve plastik kirliliği bulunduğunu ortaya koydu.
Kirliliğin tespit edildiği su yolu, şiddetli yağışların ardından çevredeki tarım arazilerine taşarken, daha sonra Adana'daki Çukurova Ovası'nda ürünlerin sulanmasında kullanılan daha büyük bir sulama kanalına bağlanıyor. Çukurova, Türkiye'nin en büyük ve en verimli tarım havzalarından biri olarak biliniyor.
Araştırma, varlıklı ülkelerin plastik atıklarını daha zayıf çevre düzenlemelerine sahip ülkelere göndermesini ifade eden "atık sömürgeciliği (waste colonialism)" tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
İngiltere İhracatı Sürdürüyor
İngiltere hükümeti, geçen yıl sonuçsuz kalan Küresel Plastik Anlaşması müzakerelerinde plastik kirliliğini azaltma ve zararlı plastikleri ortadan kaldırma sözü vermiş olsa da plastik atık ihracatını yasaklama taahhüdünde bulunmadı.
Müzakerelerin 2027 yılında yeniden başlaması bekleniyor.
Dünyanın en büyük plastik atık ihracatçılarından biri olan İngiltere, 2025 yılında 675 bin ton plastik atık ihraç etti. Bu miktar son sekiz yılın en yüksek seviyesi oldu.
Bunun 139 bin tonu Türkiye'ye gönderildi.
Aynı dönemde Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye yaptığı plastik atık ihracatı da bir önceki yıla göre yüzde 19 artarak 500 bin tonun üzerine çıktı.
Adana'daki Tesislere Binlerce Ton Atık
İngiltere ve Türkiye'deki çevre örgütleri, İngiliz ve Avrupa plastik atıklarının Adana'daki geri dönüşüm faaliyetlerini beslediğini ve oluşan çevresel yükün ise kentin daha yoksul kesimlerine kaldığını savunuyor.
Uluslararası çevre kuruluşu Environmental Investigation Agency (EIA) tarafından Guardian için yapılan ithalat-ihracat verisi analizine göre, Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında İngiltere'nin Türkiye'ye gönderdiği plastik atıkların yaklaşık yüzde 13'ü, Adana Organize Geri Dönüşüm Bölgesi'nde bulunan sekiz tesise ulaştı.
Bu üç yıllık süreçte 13 İngiliz şirketi, toplam 545 sevkiyatla yaklaşık 52 bin ton plastik atığı söz konusu bölgeye gönderdi.
Haberde, plastik atığı ihraç eden şirketlerin yasa dışı faaliyet yürüttüğüne dair herhangi bir iddia bulunmadığı belirtiliyor.
Ancak İngiliz mevzuatına göre ihracatçı şirketlerin, gönderdikleri plastik atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde geri dönüştürüldüğünden emin olma yükümlülüğü bulunuyor.
Mikroplastikler Tarım ve Gıda Güvenliğini Tehdit Ediyor
Mikroplastik örneklemelerini gerçekleştiren Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi'nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, Türkiye'nin tüm plastik atık ithalatını yasaklaması gerektiğini söyledi.
Gündoğdu şu değerlendirmede bulundu:
"Mikroplastik yüklü atık suların sulama kanallarına deşarj edilmesi, tarımsal kirlenme ve gıda güvenliği açısından ciddi endişeler yaratmaktadır."
Araştırmaya göre geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanan plastik kirliliği sulama kanalları aracılığıyla Akdeniz'e kadar ulaşıyor ve denizlerdeki plastik birikimini daha da artırıyor.
Bu durumun Akdeniz'i korumaya yönelik uluslararası çabaları da olumsuz etkilediği belirtiliyor.
Kirlilik Seviyesi 10 Kat Daha Fazla
Gündoğdu'nun Environment Monitoring and Assessment dergisinde yayımlanan araştırmasına göre, geri dönüşüm bölgesinin aşağı kesimlerinden alınan örneklerdeki mikroplastik yoğunluğu, yukarı havzadan alınan örneklere göre 10 kat daha yüksek çıktı.
Araştırmada ayrıca geri dönüşüm faaliyetlerine özgü olduğu belirtilen;
- plastik peletler,
- plastik filmler,
- plastik parçacıklar
tespit edildi.
Gündoğdu, tüm geri dönüşüm tesislerinde mikroplastik filtreleme sistemlerinin zorunlu hale getirilmesi ve tarım bölgelerindeki atık su deşarjlarının bağımsız kuruluşlar tarafından düzenli olarak denetlenmesi çağrısında bulundu.
"İngiltere AB'nin Gerisinde Kaldı"
EIA'nın hukuk uzmanlarından Amy Youngman, İngiltere'nin plastik atık ihracatına bağımlı kalmasının ciddi bir yapısal sorun oluşturduğunu söyledi.
Youngman'a göre İngiltere, plastik kullanımını azaltmak ve kendi geri dönüşüm kapasitesini artırmak yerine ihracata ağırlık vererek Avrupa Birliği'nin gerisinde kaldı.
Bu durumun, İngiltere'de kabul edilmeyecek çevresel zararların Türkiye gibi ülkelere aktarılması anlamına geldiğini belirten Youngman, bunun insan sağlığı, ekonomi ve çevre üzerinde ağır sonuçlar doğurduğunu ifade etti.
Ayrıca elde edilen bulguların, İngiltere'nin atık ihracat sistemindeki "atık sömürgeciliğini" ortaya koyan kanıtları daha da güçlendirdiğini söyledi.
Daha Önce de Gündeme Gelmişti
Greenpeace'in 2021 yılında yayımladığı araştırmada da İngiliz süpermarketlerinden çıkan plastik atıkların Adana'da yasa dışı şekilde döküldüğü ve yakıldığı ortaya konmuştu.
Aynı yıl Türkiye hükümeti, İngiltere'den gelen plastik atıkların yaklaşık yüzde 94'ünü oluşturan polietilen dahil bazı plastik türlerinin ithalatını yasaklama kararı almış, ancak geri dönüşüm sektörünün baskıları sonrasında bu yasak geri çekilmişti.
AB Yeni Kısıtlamalar Getiriyor
Avrupa Birliği ise plastik atık ihracatına yönelik daha sıkı düzenlemeler yürürlüğe koyuyor.
Kasım ayından itibaren, büyük ölçüde gelişmiş OECD ülkeleri dışındaki ülkelere plastik atık ihracatı yasaklanacak.
Çevre örgütleri ise Türkiye'nin OECD üyesi olması nedeniyle, yeni düzenlemelerin AB'den Türkiye'ye yapılan plastik atık sevkiyatını daha da artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Resmî Açıklamalar
İngiltere Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı (Defra) sözcüsü yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
"İngiltere mevzuatı kapsamında atık ihracatına ilişkin zaten sıkı kontroller uygulanmaktadır. Atık ihracatı yapan işletmeler, gönderdikleri atıkların çevre açısından uygun biçimde yönetildiğini sağlamakla yükümlüdür. Plastik atık ihracatına olan ihtiyacımızı azaltmak için de ilave adımlar attık."
Guardian'ın görüş talebinde bulunduğu Türkiye hükümet yetkilileri ise haber yayımlanana kadar herhangi bir açıklama yapmadı.
The Guardian
