Vučić'e seçimlerde şok: Protestocu öğrencilerin tepkisi dinmiyor

Pazar günü Sırbistan genelindeki sandık merkezlerinin önünde uzun seçmen kuyrukları oluştu. 

Söz konusu parlamento seçimleri, Balkan ülkesinin güçlü lideri Aleksandar Vučić ile yaklaşık iki yıldır ona karşı düzenlenen protestolara öncülük eden, üniversite öğrencilerinden oluşan çeşitli bir hareket arasındaki bir hesaplaşma olarak görülüyor.

Sırbistan’daki 6,4 milyon seçmen, 250 sandalyeli parlamentoya girmeyi hedefleyen 18 parti arasından tercih yapacak olsa da, seçimler fiilen Vučić’in sağcı Sırp İlerleme Partisi ile gençlerin desteklediği "Öğrenci Listesi" arasında bir referanduma dönüşmüş durumda.

Başlıca rakiplerin anketlerde başa baş gittiği düşünülüyor; bu da Pazar günkü seçimleri son yılların en belirsiz seçimi haline getiriyor. 

Seçimlerde katılım yüksek oldu

Bu durum, daha küçük partilerin çoğunun parlamentoya girmek için gereken %3 barajının altında kalmasına yol açabilir.

Giderek otoriterleşen Vučić, geçmişte Sırbistan’daki parçalı muhalefeti her defasında saf dışı bırakmayı başarmıştı. Ancak lideri olmayan bu gençlik hareketi, Vučić’in iktidar üzerindeki sıkı kontrolünü, partisinin iktidara geldiği son 14 yıl içinde daha önce kimsenin sarsamadığı kadar sarsan zorlu bir rakip olduğunu kanıtladı.

Avrupa genelindeki pek çok ülkede gençlerin ve öğrencilerin protestolarıyla karşılaşılan bir dönemde, öğrencilerin olası bir zaferi Sırbistan sınırlarının ötesinde de yankı uyandırabilir. Sandık merkezlerinde uzun kuyruklar oluştu.

Pazar günü erken saatlerde seçmenler ülke genelindeki sandık merkezlerinin önünde kuyruğa girdi. Yerel seçim gözlemcileri, oy kullanma sürecinin ilk üç saatindeki katılım oranının, 2023’teki son parlamento seçimlerine kıyasla iki katından fazla olduğunu belirtti.

Devlet seçim komisyonu henüz ilk raporunu yayınlamadı; ancak öğrenci hareketi, kendi internet sitesinde ülke genelindeki uzun seçmen kuyruklarını "umut kuyrukları" olarak nitelendirdi.

Başkent Belgrad’da, oyunu kullanmadan önce eşiyle birlikte yaklaşık iki saat bekleyen Vučić, daha sonra gazetecilere yaptığı açıklamada, seçim gününün huzurlu geçmesini umduğunu ve kendisi ile partisinin seçim sonuçlarına saygı duyacağını ifade etti.

Vučić, "Halkın iradesi Tanrı’nın iradesidir: vox populi, vox dei (halkın sesi, Tanrı’nın sesidir)" dedi. “Kaybedersek, seçmenin iradesini kabul edeceğiz. Kazanırsak, kimse bunu elimizden alamaz.” 

Vucic, kendi tarafının, yerel saatle 20.00’de sandıklar kapandıktan yaklaşık üç saat sonra güvenilir seçim tahminlerini açıklayacağını belirtti. Seçime katılım oranının yüksek görünmesinin halkın değişim istediği anlamına gelip gelmediği sorulduğunda ise, “Sonucu bekleyelim,” dedi.

Sırbistan’ın kuzeyindeki Novi Sad şehrinde oyunu kullanan ve gençlik hareketinin 250 adayından ilki olan doktor Ilija Srdanovic, oluşan uzun kuyrukların “Sırbistan’ın yakın tarihindeki rekor bir katılımın” habercisi olduğunu söyledi.

Srdanovic, “Umarım bugün demokratik bir ortamda ve barış içinde geçer; böylece Sırbistan’da meşru bir şekilde yeni bir hükümet seçebiliriz,” ifadelerini kullandı.

Vucic’in muhalifleri ve bazı bağımsız gözlemci grupları, oy verme sürecinde usulsüzlük yaşanabileceği konusunda uyarılarda bulundu.

Seçmenlerin akşam saatlerinde “oyları korumak” için sandık merkezlerinin önünde toplanıp toplanmamaları gerektiği sorulduğunda Srdanovic, “Bu akşam sonuçlarımızı açıkladığımızda, bundan sonra ne yapılması gerektiğine dair tavsiyelerde bulunacağız,” dedi.

Belgrad’daki bir sandık merkezinde oy kullanan Jovan Mitrovic, “her şeyin barışçıl bir şekilde ilerlemesini ve güzel bir şekilde sonuçlanmasını” umduğunu belirterek, “Bu ülkede bunca yıldan sonra nihayet şafak söksün,” temennisinde bulundu. Seçim, Avrupa Birliği (AB) tarafından yakından takip ediliyor.

Son dönemdeki seçimler usulsüzlüklerle gölgelenmişti; Avrupa Birliği, birliğe üyelik adayı olan Sırbistan’da pazar günü gerçekleştirilen seçim sürecini yakından izliyor.

Hem uluslararası hem de yerel seçim gözlemcileri; gözaltılar, hükümetin medya üzerindeki neredeyse tam kontrolü, aktivistlere yönelik izleme faaliyetleri ve siber saldırı iddialarıyla gölgelenen seçim kampanyasının güvenliği ve adilliği konusunda endişelerini dile getirdiler.

Bu yılın başlarında Sırbistan’ın 10 belediyesinde düzenlenen yerel seçimlerde, gazetecilere ve aktivistlere yönelik şiddetli saldırılar yaşanmıştı. 2023’teki bir önceki parlamento seçimlerinin ardından ise muhalefet, seçimde hile yapıldığı iddiasıyla protestolar düzenlemişti. Vucic, başbakan olarak geri dönmeyi hedefliyor.

Eğer Vucic’in partisi SNS en çok oyu alırsa, iki dönem boyunca (neredeyse tam sürelerle) cumhurbaşkanlığı görevini yürüten Vucic, başbakanlık koltuğuna oturacak. Vucic, geçen ay seçim kampanyasına liderlik etmek için cumhurbaşkanlığından istifa etmişti.

İki yıl önce Sırbistan'ın kuzeyindeki bir tren istasyonunda beton bir çatının çökmesi sonucu 16 kişinin ölmesinin ardından, popülistlerin popülaritesi azaldı. Bu olay, felaketin sorumlularının hesap vermesini ve kurbanlar için adalet sağlanmasını talep eden gençlik protestoları dalgasını tetikledi.

Bu olay aynı zamanda öfke, yaygın yolsuzluk ve kayırmacılık suçlamalarını yansıtıyordu. Protestocular, Novi Sad istasyonundaki tadilat çalışmalarında yaygın yolsuzluğun ihmale ve nihayetinde çatının çökmesine yol açtığını söyledi.

Protestolara rağmen, Vučić Sırbistan seçmenleri arasında önemli bir desteğe sahip. Hayranları onu, ana akım medya tarafından özenle oluşturulmuş bir imaj olan, ülkeyi küresel belirsizlikler arasında yönlendirebilecek yetenekli bir lider olarak görüyor.

AP News