Xi, Trump’tan Tayvan’a silah satışlarını durdurma talep edecek

Kaynaklar, Xi Jinping’in bu hafta Washington ziyaretinde ABD Başkanı Donald Trump’a 1982 tarihli ortak bildiriyi hatırlatarak Tayvan’a silah satışlarının durdurulması çağrısında bulunmasının beklendiğini söyledi.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in, bu hafta Washington’a gerçekleştireceği ziyaret sırasında ABD Başkanı Donald Trump’tan, 1982 tarihli ortak bildiri kapsamında Tayvan’a silah satışlarını durdurmasını istemesinin beklendiği belirtildi. 

Konuya ilişkin bilgi sahibi kaynaklar, Xi’nin bunu ABD Ulusal Arşivleri’ni ziyaretinde gündeme getirebileceğini söyledi.

Pekin’in kendi toprağı olarak gördüğü Tayvan meselesini Çin düzenli olarak en hassas ve en önemli diplomatik sorun olarak tanımlıyor ve silah satışlarının durdurulması çağrısını defalarca yineliyor. 

ABD ise Tayvan ile resmi diplomatik ilişkileri bulunmamasına rağmen, demokratik yönetilen adaya kendisini savunabilmesi için gerekli araçları sağlamakla yasalar uyarınca yükümlü. Tayvan hükümeti ise Pekin’in egemenlik iddialarını reddediyor.

Xi’nin bu hafta Trump ile zirve görüşmesi için Washington’a gitmesi öncesinde ABD ile Çin arasındaki görüşmeler hakkında bilgi sahibi üç kaynak, Reuters’a yaptıkları açıklamada Çin’in iki ülke arasında 1982’de imzalanan üç “ortak bildiriden” üçüncüsüne ilişkin kendi yorumunu gündeme getirmesinin muhtemel olduğunu söyledi.

Bu bildiri kapsamında ABD, Tayvan’a silah satışlarını kademeli olarak azaltmayı planladığını ve Taipei’ye uzun vadeli silah satışlarını hedeflemediğini ifade etmişti. 

Ancak dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan, bildirinin yayımlanmasına eşlik eden bir muhtırada, ABD’nin silah satışlarını azaltma konusundaki istekliliğinin, Çin’in Tayvan ile yaşadığı anlaşmazlıkların barışçıl çözümüne yönelik bağlılığını sürdürmesine “mutlak surette bağlı” olduğunu belirtmişti.

Çin, son beş yıl içinde Tayvan çevresindeki askerî faaliyetlerini önemli ölçüde artırdı. Bu faaliyetler arasında gerçek füzelerin kullanıldığı askerî tatbikatlar da yer alıyor. Çin silahlı kuvvetleri neredeyse her gün Tayvan çevresinde faaliyet gösteriyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı, hükümetin ABD’nin Tayvan’a silah satışlarına “kesinlikle karşı çıktığını” söyledi. Bakanlık ayrıca, üç ortak bildiriye ve ABD’nin Tayvan konusunda daha önce verdiği taahhütlere uyulmasının, iki ülke ilişkilerinin istikrarlı ve sağlıklı şekilde gelişmesi için “gerekli ön koşul” olduğunu belirtti.

Xi çarşamba günü Washington’a varacak. Resmî görüşmeler perşembe günü, Ulusal Arşivler ziyareti ise cuma günü gerçekleştirilecek. Beyaz Saray’dan bir yetkili, Trump’ın yeni silah satış paketine ilişkin kararını oldukça kısa bir süre içinde vereceğini söyledi.

Yetkili ayrıca, Trump’ın ilk başkanlık döneminde tarihteki diğer tüm ABD başkanlarından daha fazla Tayvan’a silah satışını onayladığını, ikinci döneminin ilk yılında ise Başkan Joe Biden’ın dört yıllık görev süresinin tamamında onaylanan satışların toplamından daha fazla satışa onay verdiğini söyledi.

Tayvan Dışişleri Bakanlığı ise ABD-Çin üst düzey temaslarındaki gelişmeleri yakından takip etmeyi sürdürdüğünü ve ABD ile “güçlü iletişimini” koruduğunu açıkladı.

SİLAH TESLİMATLARI

Konunun hassasiyeti nedeniyle isimlerinin açıklanmaması koşuluyla konuşan kaynaklar, Çin’in ABD’den Tayvan’ın daha önce sipariş ettiği silahların teslimatlarını da durdurmasını istediğini söyledi.

Kaynaklardan biri, Xi’nin Trump’a “Tayvan’ın provokatör ve ABD-Çin ilişkilerindeki istikrarsızlığın tek kaynağı olduğunu, statükoyu değiştiren tarafın da Tayvan olduğunu” vurgulayabileceğini söyledi.

Kaynaklar, bunun karşılığında Çin’in Orta Doğu’daki savaş konusunda İran üzerindeki baskının artırılmasına yardımcı olmayı teklif ettiğini belirtti.

ABD, “tek Çin politikası” izliyor. 

Bu politika kapsamında Washington, Tayvan’ın egemenliği konusunda resmî olarak herhangi bir pozisyon almıyor ve Pekin’in Tayvan’ın Çin’in bir parçası olduğu yönündeki görüşünü kabul ediyor ancak bunu desteklediğini belirtmiyor.

Trump yönetimi aralık ayında Tayvan’a 11 milyar dolarlık bir silah satış paketini onayladı. Bu, şimdiye kadarki en büyük paket oldu. Ancak yaklaşık 14 milyar dolar değerindeki ikinci bir paket aylardır bekletiliyor.

Trump, Xi ile mayıs ayında Pekin’de gerçekleştirdiği zirvenin ardından söz konusu ikinci paketi askıya aldığını ve bunu “çok iyi bir müzakere kozu” olarak nitelendirdiğini söyledi.

XI’NİN TRUMP’A TAYVAN KONUSUNDA “DERS VERMESİ” BEKLENİYOR

1982’de yayımlanan ancak 2020’de gizliliği kaldırılan “Altı Güvence” kapsamında ABD, Tayvan’a yönelik silah satışlarını sona erdirmek için herhangi bir tarih belirlemedi ve bu tür satışlar konusunda Pekin’e önceden danışmayı kabul etmedi.

Üst düzey Cumhuriyetçi ABD’li isimler de zirve öncesinde Tayvan’a desteklerini dile getiriyor.

Senato Dış İlişkiler Komitesi’nin Doğu Asya alt komitesinin Cumhuriyetçi başkanı Senatör Pete Ricketts, geçen hafta Hudson Enstitüsü’nde düzenlenen bir etkinlikte Trump’ın Tayvan konusunda kararlı bir tutum sergilemesi ve ABD’nin Tayvan politikasının değişmediğini açıkça ortaya koyması gerektiğini söyledi.

Ricketts, “Onlara, Tayvan’ı zor kullanarak ele geçirmelerine izin verilmeyeceğini bir kez daha açıkça belirtmeye devam etmemiz gerekiyor. Bu konudaki tutumumuzu değiştirmediğimizi bilmeleri gerekiyor. Tayvan’ı desteklemeye devam ediyoruz” dedi.

Temsilciler Meclisi Çin Özel Komitesi’nin Cumhuriyetçi Başkanı John Moolenaar ise cuma günü Trump’a gönderdiği mektupta, Tayvan ve Asya’daki ABD müttefiklerine atıfta bulunarak, Çin’in ABD’nin silah satışları ve güvenlik iş birliğine yönelik itirazlarının “kesin bir şekilde reddedilmesi” gerektiğini yazdı.

Trump’ın ilk yönetiminde ulusal güvenlik danışman yardımcısı olarak görev yapan Matt Pottinger ise cumartesi günü Taipei’de düzenlenen bir savunma forumunda, bu haftaki görüşmeler sırasında Tayvan konusunda “somut” herhangi bir gelişme beklemediğini söyledi.

Pottinger, “Xi Jinping’in, önceki görüşmelerde yaptığı gibi ve diğer başkanlarla yaptığı gibi, Başkan Trump’a Tayvan konusunda uzun uzun ders vereceğine bahse girerim” dedi.

Reuters