Büyük yapay zekâ firmaları, AB kuralları kapsamında eğitim verilerini açıklamakta yavaş davranıyor
Son dönemde yeni modeller yayımlayan birçok büyük yapay zekâ şirketinin, bu araçlar için AB’nin şeffaflık kurallarına uymadığı görülüyor.
AB’nin Yapay Zekâ Yasası (AI Act) kapsamında, ChatGPT veya Google’ın Gemini’si gibi popüler sohbet botlarının temelini oluşturan büyük temel modelleri geliştiren şirketlerin, yapay zekâ modellerini eğitmek için kullanılan veriler hakkında kamuya açık bilgi paylaşması gerekiyor.
Bu açıklamalar, özellikle telif hakkına tabi içerik üreten sanatçılar, yazarlar ve diğer yaratıcılar açısından büyük önem taşıyor.
AB, yaratıcıların eserlerinin bir modelin eğitimi için kullanılıp kullanılmadığını kontrol edebilmesini istiyor. Bu da, haklarının ihlal edildiğine inanmaları hâlinde hukuki süreçleri destekleyebilecek bir zemin oluşturuyor.
Yapay zekâ geliştiricilerinin, kamuya açık veri setlerini mi yoksa hak sahiplerinden lisanslı bilgileri mi kullandıklarını açıklamaları gerekiyor. Ayrıca, eğitim verisi için en önemli hangi internet sitelerinin tarandığını listelemeleri ve hangi içeriklerin kullanıldığını belirtmeleri bekleniyor.
Avrupa Komisyonu, tüm bunları “asgari ortak bir temel” sağlamayı amaçlayan bir şablon ile ayrıntılı biçimde ortaya koymuş durumda.
Ancak büyük yapay zekâ geliştiricilerinin bu bildirimleri yapma konusunda aceleci davranmadığı görülüyor. Bu durum, bu yaz sona erecek olan uygulamaya geçiş süresi tamamlandığında, Komisyon’un şirketleri uyum sağlamaya zorlamak için devreye girip girmeyeceği sorusunu gündeme getiriyor.
Kurallar henüz uygulanmıyor
Eğitim verilerine ilişkin açıklamalara uyum için belirlenen takvim, bir modelin ne zaman üretildiğine bağlı. 2 Ağustos 2025’ten önce Avrupa pazarına sunulan yapay zekâ modelleri için şirketlerin kurala uyması adına Ağustos 2027’ye kadar süre bulunuyor.
Buna karşılık, 2 Ağustos 2025’ten sonra yayımlanan modellerin derhâl uyum sağlaması gerekiyor.
Ancak kritik bir nokta olarak, Komisyon bu eğitim verisi açıklama kurallarını resmen denetlemeye ve uygulamaya koymaya ancak bu Ağustos ayında başlayacak. Bu da yapay zekâ geliştiricilerine yaz sonuna kadar bir geçiş süresi tanıyor. Bununla birlikte, şirketler isterlerse yasaya daha erken uyum sağlayabiliyor.
Açık kaynak yapay zekâ modelleri konusunda uzmanlaşmış bir şirket olan Hugging Face, bunu yapan firmalardan biri oldu ve AI Act son tarihinden önce yayımladığı bir model için şablonu doldurup kamuoyuna açıkladı.
Şirketin makine öğrenimi direktörü Yacine Jernite, bir blog yazısında,“Avrupa Komisyonu’nun bunu bu kadar anlaşılır hâle getirmesinden dolayı tebrikler!” ifadelerini kullandı. Jernite, şablonun doldurulup yayımlanmasının küçük kuruluşlar için bile uygulanabilir olduğunu ve bunun kendisine yalnızca iki saat sürdüğünü belirtti.
Yetersiz bilgi
Diğer yapay zekâ geliştiricileri için ise, modellerini eğitmekte kullandıkları bilgileri açıkça paylaşmak o kadar kolay görünmüyor.
OpenAI, 2 Ağustos 2025 son tarihinden yalnızca birkaç gün sonra GPT-5’i yayımladı.
Google, Kasım ayında Gemini 3’ü,
Avrupa merkezli Mistral ise Aralık ayında Mistral 3’ü duyurdu.
Bu haberin yazıldığı sırada, bu temel yapay zekâ modellerinden hiçbirinin, AB’nin Yapay Zekâ Yasası kapsamında talep edilen bilgileri yayımladığı görülmüyor. Şirketler yalnızca kullanılan veriler hakkında genel nitelikte bilgiler sundu.
GPT-5’in model kartında, kamuya açık internet kaynakları, iş ortaklarından alınan veriler ve insan eğitmenler tarafından üretilmiş içerikler dâhil olmak üzere “çeşitli veri setleri” kullanıldığı belirtiliyor.
Google ve Mistral da modellerini eğitirken çeşitli verilerden yararlandıklarını yazıyor, ancak belirli veri setlerinin ya da internet sitelerinin adını vermiyor.
Euractiv, AB’nin Yapay Zekâ Yasası’nın gerektirdiği model belgelerinin nerede bulunabileceğini sormak üzere her üç şirkete de başvurdu.
Google, yasanın gerekliliklerinin nasıl uygulanacağını şu anda değerlendirdiğini ve iyi niyetle uyum sağlamaya çalıştığını söyledi. OpenAI ise Yapay Zekâ Ofisi ile temas hâlinde olmaya devam ettiğini belirtti. Mistral ise yanıt vermedi.
Komisyon ne yapacak?
- Mozilla Vakfı’nda yapay zekâ politikaları lideri olan Maximilian Gahntz, yaptığı açıklamada,
“Bu şeffaflık eksikliğinin gerçek sonuçları var, Yapay zekâ geliştiricilerinin modellerini eğitmek için hangi verileri kullandığı net olmadığında, hak sahipleri haberlerinin ya da sanat eserlerinin kendi istekleri dışında yapay zekâ eğitimi için kullanılıp kullanılmadığını bilemez.” dedi.- Kâr amacı gütmeyen Open Future kuruluşunda araştırma direktörü olan Zuzanna Warso ise, yasanın şeffaflık gerekliliklerinin nispeten mütevazı olduğunu ve bunların Avrupalı sağlayıcılar için de geçerli olduğunu, dolayısıyla onlara da uygulanması gerektiğini söyledi.
Ancak Yapay Zekâ Yasası’nın gelecekteki herhangi bir yaptırımı, AB’nin dijital hukuk düzeni konusunda süregelen transatlantik anlaşmazlıkların içine çekilmeye neredeyse kesin gözüyle bakılıyor.
Yaklaşık bir yıl önce, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Paris’te düzenlenen bir yapay zekâ konferansında yaptığı konuşmada, Avrupa’nın yapay zekâyı “aşırı” şekilde düzenlediğini söyleyerek sert eleştirilerde bulunmuştu.
Ayrı platform kuralları kapsamında Elon Musk’ın X platformuna kesilen ilk AB cezası da, cezanın görece küçük olmasına ve hedefin ekonomik açıdan büyük bir aktör sayılmamasına rağmen, geçen yıl büyük bir tartışmaya yol açmıştı.
Washington, ABD teknoloji şirketlerine yönelik her türlü AB yaptırımını kabul edilemez olarak çerçeveliyor.
Öte yandan Yapay Zekâ Yasası’nın şeffaflık kuralları, OpenAI, Google, Meta ve Microsoft gibi ABD merkezli şirketler tarafından yönetilen ve milyarlarca dolarlık yapay zekâ iş modellerinin muhtemelen telif hakkına tabi çekirdeğine doğrudan dokunabilir.
Komisyon, Eylül 2025’te yaptığı açıklamada, OpenAI’nin GPT-5’inin Yapay Zekâ Yasası kapsamında yeni bir model sayılıp sayılmadığını hâlâ analiz ettiğini, ancak gerekirse para cezaları da dâhil olmak üzere uyumu zorla sağlayacağını belirtmişti.
Komisyon, Euractiv’in GPT-5’e ilişkin herhangi bir sonuca varılıp varılmadığını ve o tarihten bu yana yayımlanan diğer modellerle ilgili herhangi bir adım atılıp atılmadığını sorması üzerine, resmî bir yorum yapmayı reddetti.
Euractiv
