Yeni Parti'nin ismi ile ilgili son karar AYM'de

Özgür Özel liderliğindeki Yeni Parti'nin bu ismi kullanmaya devam edip edemeyeceğine Anayasa Mahkemesi (AYM) karar verecek. 

Özgür Özel ve beraberindeki milletvekillerinin CHP'den ayrılmasının ardından 24 Temmuz'da kurduğu Yeni Parti'nin ismi son günlerde siyasi tartışmaların konu başlıklarından biri.

Partinin ismi, kuruluş sürecinde farklı seçmen gruplarına ulaşabilme ve CHP'nin devamı görüntüsünden uzaklaşma iddialarını yansıtacak bir şekilde belirlenmişti.

Ancak Yenilik Partisi Genel Başkanı Öztürk Yılmaz'ın, Yeni Parti ile isim benzerliği bulunduğu gerekçesiyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına başvurmasının ardından konu hukuki bir sürece evrildi.

Yargıtay kendisine gelen başvuru üzerine Yeni Parti'ye isim değişikliği için bildirim göndermişti.

Yeni Parti'nin adı ne olacak?

DW Türkçe'nin Yeni Parti yetkililerinden edindiği bilgiye göre isimle ilgili sürecin netleşmesi için şimdi Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) kararı bekleniyor.

Yeni Partililer kendileri açısından isim benzerliği bulunmadığını belirterek şu anda isminde "yeni" kelimesi geçen en az 6-7 parti bulunduğuna dikkat çekiyorlar. Aynı şekilde başka kelimelerle de partilerin isimlerinde benzerlikler bulunduğunu söyleyen Yeni Partili kurmaylar örnek olarak Sağ Parti, Merkez Sağ Parti ve Sağduyu Partisi'ni gösteriyor.

Türkiye'de siyasi partilerin aynı kelimeyi veya aynı kökten türeyen ifadeleri kullanması alışılmadık bir durum değil.

Yargıtay siyasi partiler siciline göre içinde Cumhuriyet geçen de çok sayıda parti bulunuyor. Bunlar Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyet Partisi, Cumhuriyet Emek Partisi, Cumhuriyet ve Adalet Partisi olarak sıralanıyor.

Benzer şekilde Sol Parti ile Cumhuriyetçi Sol Parti ve Yeşil Sol Parti aynı anda faaliyette bulunabiliyor.

Yeni Partili kurmaylar şimdi AYM'den gelecek kararı bekleyeceklerini ifade ederek, bu sürecin çok uzun sürmesini beklemediklerini ve birkaç hafta içinde kararın çıkması gerektiğini belirtiyorlar. Siyasi Partiler Kanunu, AYM’nin başvuru tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde karar vermesini öngörüyor.

AYM'nin isim değişikliği kararı vermesi durumunda ise toplanacak kurultayda içinde yine "yeni" kelimesinin geçeceği bir isim belirlenecek.

Hangi alternatif isimler üzerinde duruluyor? 

Şu anda üstünde durulan farklı alternatifler bulunuyor. Bunlardan bazıları "Yeni Başlangıçlar Partisi", "Halkın Yeni Partisi" ya da "Milletin Yeni Partisi" olarak sıralanıyor.

AYM içtihadına göre iki partinin adında aynı kelimenin bulunması tek başına yasak değil. Esas ölçüt, adların bütün olarak fonetik ve anlamsal açıdan seçmende karışıklığa yol açıp açmadığı.

AYM daha önce “Türkiye Birlik Partisi” ile “Türk Birliği Partisi” arasındaki benzerliği karışıklığa yol açacak düzeyde görmemişti. Buna karşılık “Genç Parti” ile “Yeniden Genç Parti”nin ad ve amblemlerini karışıklığa yol açacak ölçüde benzer bulmuştu.

Bu arada Yenilik Partisi Genel Başkanı Yılmaz 24 Eylül Perşembe günü partisinin yetkili kurullarını olağanüstü toplantıya çağırmıştı.

Hukuki süreç nasıl işliyor?

Partilerin isimleri ile ilgili 2014 yılında yapılan bir kanun düzenlemesi bulunuyor.

Adalet ve Kalkınma Partisi ile başka partilerin isim benzerliği içerdiği tartışmaları üzerine yapılan bu düzenleme ile eskiden yürürlükte olan ve parti kapatmaya kadar gidebilen maddeler kaldırılmıştı.

2014’te 6545 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, isim, amblem ve rumuz benzerlikleri siyasi partilere ihtar verilmesini öngören süreçten çıkarıldı. Bunun yerine karışıklığa yol açtığı belirlenen isim, amblem veya rumuzun hükümsüz sayılarak “terkin” yani siyasi parti sicilinden silinmesi düzenlenmişti.

Bu nedenle mevcut mevzuata göre AYM bir partinin adı, kısaltması ya da sembolü ile diğerleri arasında bir karışıklık olduğu ve vatandaşın oy verirken yanılabileceği kararı verirse tartışma konusu ismi, sembolü ya da kısaltmayı sicilden siliyor. Bu durumda ilgili partinin kongresini toplayarak tartışma konusu olan ismini değiştirmesi gerekiyor.

Hukuki mevzuata göre isim karışıklığı nedeniyle partilerin kapatılması söz konusu değil.

Geçmişte hangi Yeni Partiler kuruldu?

"Yeni Parti" adı Türkiye siyasetinde ilk kez kullanılmıyor.

Bu adı taşıyan ilk parti, 8'inci Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın kardeşi Yusuf Bozkurt Özal tarafından 7 Ekim 1993'te kuruldu.

Turgut Özal'ın siyasi ve ekonomik mirasını sürdürme iddiasındaki parti, 1995 genel seçimlerinde yaklaşık yüzde 0,13 oranında oy aldı ve milletvekili çıkaramadı. Yeni Parti, 1997 yılında Demokrat Parti ile birleşmesinin ardından hukuki varlığını sona erdirdi.

Aynı ad, yaklaşık 11 yıl sonra bir kez daha siyaset sahnesine çıktı.

Haziran 2008'de kurulan ikinci Yeni Parti'nin genel başkanlığına, Ergenekon soruşturması kapsamında tutuklu bulunan gazeteci Tuncay Özkan seçildi. Atatürkçü ve ulusalcı bir siyasi çizgide konumlanan parti genel seçimlere katılmadı. Özkan'ın ayrılmasının ardından parti 2012'de Hak ve Eşitlik Partisi'ne katılarak tüzel kişiliğini sona erdirdi.

Geçici ad nasıl kalıcı oldu?

"Yeni Parti" ifadesi, başlangıçta kesinleşmiş bir parti adı olarak açıklanmamıştı.

Özgür Özel, 15 Temmuz'da yeni siyasi oluşumla ilgili hazırlıkları anlatırken "Şimdilik 'Yeni Parti' diyelim. İsim ve logo çalışıyoruz" demişti. Ancak kamuoyunda hızla benimsenen bu geçici tanımlama, kısa süre içinde partinin resmi adına dönüştü.

Kuruluş öncesinde "Ekim Partisi", "İstiklal Partisi", "Cumhuriyetçi Demokrat Parti", "Demokrat Halk Partisi", "Halk Partisi" ve "Yürüyüş Partisi" gibi çeşitli seçenekler gündeme gelmişti.

"Ekim" adının hem Cumhuriyet'in ilan edildiği 29 Ekim'e hem de Ekrem İmamoğlu'nun ad ve soyadının ilk hecelerine gönderme yaptığı yorumları yapılmıştı. "İstiklal Partisi" ise Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet'in kuruluş değerleriyle bağ kurulmasını amaçlayan bir seçenek olarak öne çıkmıştı.

Ancak parti yönetimi, belirli bir ideolojik veya tarihsel göndermeyle sınırlanmayan, farklı seçmen gruplarına seslenebilecek daha yalın bir ad tercih etti.

Özel de partinin ilk grup toplantısında kuruluşunu, ismini ve bütçesini "milletin belirlediğini" kaydetti. Partinin kuruluş duyurusunda ise "İşçinin YENİ Partisi, emeklinin YENİ Partisi, memurun YENİ Partisi, esnafın YENİ Partisi, çiftçinin YENİ Partisi" ifadeleri kullanıldı.

Böylece "yeni" kelimesi yalnızca partinin yaşına değil, eski siyasi kalıplardan ayrılma ve farklı toplum kesimlerini ortak bir çatı altında toplama iddiasına bağlandı.

DW