Donald Trump’ın Danimarka’dan Grönland üzerindeki egemenliğinden vazgeçmesini talep etmesi, Avrupa’yı son 80 yılın belki de en ağır kriziyle karşı karşıya bırakıyor.
Bir AB üyesi ve NATO müttefikinin toprağını ele geçirme tehdidi, yalnızca İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa güvenliğinin temelini oluşturan transatlantik ittifakı yıkıma uğratma riski taşımakla kalmıyor.
Aynı zamanda, Avrupalıların en güçlü biçimde yatırım yaptığı ve kendi iç hukuk düzenlerinin temelini oluşturan uluslararası hukuk düzenini de ortadan kaldıracaktır.
Bu nedenle kıta genelindeki tepkinin son derece sert olması ve siyasi liderlerin Amerikan zorbasına karşı birleşik bir cephe oluşturması yönünde yükselen çağrılar şaşırtıcı değildir.
Ancak Trump’ın çok iyi bildiği gibi, bu birleşik cephe göründüğü kadar sağlam değildir – ve en zayıf halkalardan biri Britanya’dır.
Trump’ın salı günü Truth Social’da yaptığı ve Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer’ı, Diego Garcia adasının egemenliğini Mauritius’a devredecek bir anlaşma nedeniyle “BÜYÜK APTALLIK” ile suçladığı paylaşım, zaten siyasi varlığını sürdürmek için mücadele eden bir lidere azami zarar vermeyi amaçlayan, bilinçli bir siyasi aşağılama eylemiydi.
Nitekim bu kriz, Starmer için mümkün olan en kötü zamanda patlak vermiştir; Britanya’nın Avrupa ile ilişkilerine dair uzun süredir devam eden tartışmaları bir kez daha gün yüzüne çıkarma tehdidi taşımaktadır.
ABD Başkanı Donald Trump, Britanya’nın Chagos Takımadaları üzerindeki egemenliğini — ABD-İngiltere ortaklığıyla işletilen önemli bir hava üssünün bulunduğu bir ada da dâhil olmak üzere — devretme anlaşmasını, “tam bir zayıflık” ve “büyük bir aptallık” olarak niteleyerek sert bir dille eleştirdi.
Trump, bunun Grönland’ı neden satın almak istediğini açıkça ortaya koyduğunu söyledi.
Washington, geçen yıl Hint Okyanusu’ndaki adaların egemenliğini Mauritius’a devreden, ancak Diego Garcia üssünün 99 yıllık kira anlaşmasıyla Birleşik Krallık kontrolünde kalmasını öngören anlaşmaya onay vermişti.
Ancak Trump, Truth Social’da yaptığı alışıldık sert üsluptaki paylaşımıyla bu tutumu tersine çevirdi. Trump paylaşımında şu ifadeleri kullandı:
“Şaşırtıcı bir şekilde, ‘zeki’ NATO Müttefikimiz Birleşik Krallık, hayati öneme sahip bir ABD Askerî Üssü’nün bulunduğu Diego Garcia Adası’nı Mauritius’a vermeyi planlıyor — ve bunu HİÇBİR GEREKÇE OLMADAN yapıyor.”
Trump sözlerini şöyle sürdürdü:
“Çin ve Rusya’nın bu tam zayıflık eylemini fark etmediğinden şüphe yok… Birleşik Krallık’ın son derece önemli toprakları vermesi BÜYÜK BİR APTALLIKTIR ve Grönland’ın neden mutlaka edinilmesi gerektiğine dair, ulusal güvenlikle ilgili çok uzun bir nedenler zincirine bir yenisini eklemektedir.”
Trump’ın bu çıkışı, bu hafta Çin ve Rusya’nın artan etkisine karşı Grönland’ın herhangi bir yolla ele geçirilmesi hedefini açıkça eleştiren Başbakan Keir Starmer ile ilişkiler üzerinde yeni bir baskı yaratıyor. Trump’ın Chagos açıklamalarına yanıt veren Britanya hükümeti ise anlaşmanın tam da ulusal güvenlik gerekçeleriyle yapıldığını savundu.
Hükümet sözcüsü şu açıklamayı yaptı:
“Diego Garcia’daki üssün konumu, mahkeme kararlarının hukuki dayanağımızı zayıflatması ve gelecekte amaçlandığı şekilde faaliyet göstermesini engelleme riski nedeniyle tehdit altındaydı. Bu nedenle harekete geçtik.”
600’den fazla adadan oluşan Chagos Takımadaları’nın altı ana atolü, Maldivler’in yaklaşık 500 kilometre güneyinde ve Afrika ile Endonezya’nın ortasında yer alıyor. Bölgede yaklaşık 4.000 personel bulunuyor.
Britanya, Diego Garcia atolünde üs kurmak amacıyla 1960’ların sonları ile 1970’lerde yaklaşık 2.000 yerli Chagosluyu zorla yerinden etmişti. Ancak daha sonra egemenliği eski sömürgesi Mauritius’a devretti ve üsse erişimi güvence altına almak için yıllık 101 milyon sterlin (136 milyon dolar) ödeme yapmayı kabul etti.
Trump’ın açıklamalarına yanıt veren Mauritius Başsavcısı Gavin Glover, ülkesinin takımadalar üzerindeki egemenliğinin uluslararası hukuk tarafından kesin biçimde tanındığını ve bu meselenin artık “tartışma konusu olmaması gerektiğini” söyledi.
Euractiv / Reuters
Haber Galerisi
