AB başkentleri, ikinci başarısız oylamanın ardından sağlık fonları konusundaki anlaşmazlığı derinleştiriyor
STK hibeleri konusundaki anlaşmazlık, 2026 sağlık bütçesi planını belirsizlikte bırakıyor.
İkinci bir oylama, Avrupa Birliği başkentleri arasında 2026 AB sağlık bütçesinin nasıl dağıtılması gerektiği konusundaki görüş ayrılıklarını daha da derinleştirdi.
Giderek artan sayıda üye ülke, Avrupa Komisyonu'nun sağlık alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarına (STK) yönelik faaliyet hibeleri konusundaki yaklaşımından açıkça memnuniyetsizliğini dile getiriyor.
Komisyon ile AB üyesi ülkeler, bu yılın sağlık bütçesinin nasıl harcanacağını belirleyen 2026 EU4Health Çalışma Programı'nın revize edilmiş versiyonunu incelemek üzere Cuma günü ikinci kez bir araya geldi. Geçen yıl da Komisyon, yıllık sağlık planını yılın ortasına kadar kabul ettirememişti.
Ancak yapılan değişikliklere rağmen Komisyon yine onay almayı başaramadı. Geçen haftaki oylamada yedi ülkenin oluşturduğu engelleyici azınlık, bu kez sekiz ülkeye çıktı ve revize edilen metne karşı oy kullandı.
Bir AB diplomatına göre teklife karşı çıkan ülkeler arasında Malta, Belçika, Hollanda, Fransa ve İspanya'nın yanı sıra bu kez Çekya, Hırvatistan ve Litvanya da yer aldı.
Daha önce programa karşı oy kullanan Lüksemburg ile Slovenya ise artık metne karşı çıkmıyor.
Revize edilen EU4Health programına destek veren üye devlet sayısı 10'dan 14'e yükselirken, çekimser kalan ülkelerin sayısı 10'dan 5'e düştü. Ancak bu değişiklikler gerekli çoğunluğun sağlanmasına yetmedi ve program ikinci kez çıkmaza girdi.
İkinci başarısız oylamanın ardından bir AB diplomatı yaptığı açıklamada, Komisyon tarafının "ileriye dönük başka bir taahhütte bulunmadığını" söyledi.
Anlaşmazlığın merkezinde, Komisyonun sağlık alanında savunuculuk faaliyetleri yürüten kuruluşlara sağlanan faaliyet hibelerini azaltma planı bulunuyor.
Birçok hükümet, bu adımın AB sağlık politikalarının oluşturulmasında sivil toplumun rolünü zayıflatacağını savunuyor.
Bir başka AB diplomatı ise yaptığı açıklamada, "anlaşmayı bozan unsurun" temel finansmanın kaldırılması olduğunu belirterek, Komisyonun sağlık alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarına yönelik faaliyet hibelerinde kesinti yapılmasını buna örnek gösterdi.
Artan gerilim
Oylama, daha geniş kapsamlı bir yeniden yapılanma sürecinin yaşandığı döneme denk geliyor.
Komisyon, bu ayın başlarında 4,4 milyar avroluk bağımsız EU4Health programının, tarım, biyoteknoloji ve biyoekonomi fonlarıyla birlikte yeni oluşturulan Avrupa Rekabetçilik Fonu (European Competitiveness Fund - ECF) bünyesine dahil edileceğini açıklamıştı.
Komisyonun, savunma ve güvenlik gibi değişen öncelikleri gerekçe göstererek EU4Health bütçesini 5,3 milyar avrodan 4,1 milyar avroya düşürmesi — yaklaşık yüzde 20'lik bir kesinti — finansman konusundaki gerilimi daha da artırdı. Yıllık çalışma programı ise bu bütçenin nasıl dağıtılacağını belirliyor.
Temmuz 2025'te Komisyon, geciken 2025 Çalışma Programı'nı yayımlamış ve çok sayıda hasta örgütü ile sağlık alanında savunuculuk yapan kuruluşlara verilen faaliyet hibelerinin kaldırılacağını doğrulamıştı.
Bu karar, STK'lar, Avrupa Parlamentosu üyeleri ve birçok hükümet arasında aylar süren endişelere yol açtı. Bu kesimler, öngörülebilir temel finansman olmadan sağlık alanında çalışan sivil toplum kuruluşlarının parçalanma, zayıflama ve AB politika yapım süreçlerinde giderek daha fazla dışlanma riskiyle karşı karşıya kalacağını vurguluyor. Bazı kuruluşlar şimdiden personel çıkarmak veya Brüksel'deki ofislerini kapatmak zorunda kaldı.
Önümüzdeki seçenekler
Komisyon sözcüsü, geçen hafta yaptığı açıklamayı yineleyerek üye devletlerin programa destek verememiş olmasından üzüntü duyduklarını ifade etti ve kurumun bundan sonra "izlenecek en uygun yolu değerlendirmeye devam edeceğini" söyledi.
Usule ilişkin iki seçenek değişmeden duruyor. Komisyon, üye devletlerin endişelerini giderecek şekilde çalışma programını yeniden değiştirebilir ve iki ay içinde Program Komitesi'ni yeni bir oylama için yeniden toplayabilir. Ancak bu yaklaşımın daha önce de sonuç vermediği görülmüş durumda.
Diğer seçenek ise konunun, üye devletlerin üst düzey temsilcilerinden oluşan Temyiz Komitesi'ne (Appeal Committee) sevk edilmesi. Komisyon yetkilisinin verdiği bilgiye göre bu adım, Program Komitesi'nin kararından itibaren bir ay içinde atılabilir.
Euractiv
