AB–Katar Hava Ulaşımı Anlaşması Tartışma Altında

Avrupa Birliği ile Katar arasında imzalanan hava ulaşımı anlaşması, müzakereleri yürüten en üst düzey AB yetkilisinin görevden alınmasının ardından yeniden yoğun tartışmaların odağına yerleşti. 

Havayolu şirketleri, pilotlar ve havacılık çalışanlarını temsil eden sendikalar, anlaşmanın askıya alınması çağrısında bulunuyor.

Avrupa Komisyonu’nun eski Ulaştırma Genel Direktörü Henrik Hololei, Katar ile yürütülen müzakereler sırasında ücretsiz uçuşlar ve çeşitli hediyeler kabul ettiğinin ortaya çıkmasının ardından, 29 Ocak’ta yapılan iç soruşturma sonucunda görevden alındı. 

Söz konusu gelişme, sektörde uzun süredir dile getirilen itirazları yeniden gündeme taşıdı.

Avrupa Havayolları Birliği (ENAA), Avrupa Taşımacılık İşçileri Federasyonu ve Avrupa Kokpit Birliği tarafından yayımlanan ortak açıklamada, “Yolsuzluk iddiaları tam olarak açıklığa kavuşana kadar, bu anlaşma derhal askıya alınmalıdır” denildi.

Hololei’nin, AB havayollarına Katar pazarına erişim ve Katar Havayolları’na çok daha büyük olan AB pazarında uçuş hakkı tanıyan anlaşmayı müzakere ederken Doha tarafından sağlanan ücretsiz uçuşları kabul ettiği ilk olarak POLITICO tarafından gündeme getirilmişti.

“Pazara Sınırsız Erişim Şaibeli Müzakerelerin Sonucu Olamaz”

Sektör temsilcileri, anlaşmanın meşruiyetinin ciddi biçimde sorgulanması gerektiğini savunuyor. Ortak açıklamada, “Avrupa Birliği pazarına sınırsız erişim, çıkar çatışması barındıran müzakerelerin ürünü olamaz” ifadesine yer verildi.

Avrupa Parlamentosu Sosyalistler ve Demokratlar Grubu üyesi Chloé Ridel ise Hololei’nin görevden alınmasının ardından yaptığı açıklamada, “Katar ile stratejik bir hava taşımacılığı anlaşması müzakere edilirken hediyeler ve lüks seyahatlerin kabul edilmesi, açık bir bütünlük ve çıkar çatışması sorunudur” dedi.

Komisyon Anlaşmayı Savunuyor

Avrupa Komisyonu ise anlaşmayı savunmayı sürdürüyor. Komisyon’un ulaştırmadan sorumlu sözcüsü Anna-Kaisa Itkonen, Hololei’nin görevden alınmasının ardından yaptığı açıklamada,

“AB–Katar hava taşımacılığı anlaşması, üye ülkeler ve AB paydaşlarının talebi üzerine müzakere edilmiştir. Süreç tamamen şeffaf bir şekilde yürütülmüş ve nihai metin tüm üye ülkeler tarafından oy birliğiyle onaylanmıştır” ifadelerini kullandı.

Itkonen, havacılık lobilerinin son açıklamasına ilişkin ise “ekleyecek bir şeyim yok” demekle yetindi.

Hololei, 2023 yılında ulaştırma genel direktörlüğü görevinden ayrılarak Komisyon’un uluslararası ortaklıklar biriminde özel danışman olarak görevlendirilmiş, daha sonra ise tamamen görevden alınmıştı. 

Komisyon, Hololei’nin “idari ihlaller” nedeniyle işten çıkarıldığını doğrulasa da bu kararın doğrudan AB–Katar müzakereleriyle bağlantılı olup olmadığına dair net bir açıklama yapmadı.

“Şeffaflık Sıfır Seviyesinde”

Müzakerelere gözlemci olarak katılan havacılık çalışanları sendikası temsilcisi Josef Maurer, sürecin şeffaf yürütülmediğini savundu. Maurer, “AB tarafında Komisyon vardı; sektör ve sendikalar yalnızca gözlemciydi. 

Katar tarafında ise müzakereci bir bakan değil, dönemin Qatar Airways CEO’su Akbar Al Baker’dı. Bu, başından itibaren bir hükümetle değil, ulusal havayolu şirketiyle yapılan bir müzakereydi” dedi.

ENAA Rekabet Direktörü Arnaud Camus da Hololei’nin “emsalsiz” şekilde görevden alınmasına rağmen Komisyon’un hangi kuralların, hangi bağlamda ihlal edildiğini açıklamadığını belirterek, “Şeffaflık açısından bu durum sıfır seviyesinde” ifadelerini kullandı.

Camus, henüz anlaşmayı onaylamamış 12 AB ülkesinin — Almanya ve Fransa dahil — süreci durdurması gerektiğini savundu.

Anlaşma Süreci ve Rekabet Tartışmaları

AB–Katar hava ulaşımı anlaşmasının yürürlüğe girebilmesi için tüm üye ülkelerin onayı ve ardından Avrupa Parlamentosu’nun nihai kararı gerekiyor. 

Havayolu şirketleri uzun süredir Katar’ın mali şeffaflık ve adil rekabet hükümlerini ihlal ettiğini, bunun Qatar Airways’e Avrupalı rakiplerine karşı avantaj sağladığını iddia ediyor.

Buna karşılık havalimanları anlaşmayı savunuyor. Avrupa Havalimanları Konseyi (ACI Europe) Genel Direktörü Olivier Jankovec, “Qatar Airways’in Avrupalı havayolları aleyhine baskın veya adil olmayan bir konum elde ettiğine dair somut bir kanıt yok” dedi. 

Jankovec, kış sezonu koltuk kapasitesi verilerine göre Katar Havayolları’nın Avrupa’daki kapasitesinin hâlâ 2019 seviyesinin yüzde 10 altında olduğunu vurguladı.

Qatar Airways ise konuya ilişkin yorum talebine henüz yanıt vermedi.

Politico