ABD, Çin’in bir ticaret süper silahı hazırladığını söylemişti.

Dört yıl önce ABD, Çin’in bir ticaret süper silahını devreye sokmaya hazırlandığı uyarısında bulunmuştu: Devlet destekli dijital bir takip ağı olan bu sistem, dünya genelinde hızla yayılacak ve Pekin’e uluslararası yük taşımacılığının akışı hakkında eşi benzeri görülmemiş ölçüde bilgi sağlayacaktı.

LOGINK platformu, gümrük makamları, limanlar ve üçüncü taraf taşımacılık hizmetlerinden elde edilen lojistik verilerin paylaşılması için dijital bir sistem sağlayarak küresel deniz taşımacılığını daha verimli hale getirmeyi ve kâğıt tabanlı süreçlerin yerini almayı vadediyordu. 

Bunun yerine girişim, burada ilk kez bildirildiği üzere çarpıcı bir gerileme yaşadı. 20’den fazla denizcilik sektörü yöneticisi ve yetkiliyle yapılan görüşmelerin yanı sıra Reuters’ın hukuki başvurular üzerinde yaptığı incelemeye göre, amiral gemisi niteliğindeki küresel ortaklıkları duraksadı, uluslararası bir denizcilik birliğinden ayrıldı ve ödenmemiş faturalar nedeniyle ülke içinde açılan davaların içine sürüklendi.

Bir Reuters muhabiri eylül ayında Çin’in kıyı kenti Wenzhou’daki LOGINK operasyon merkezini ziyaret ettiğinde ofisler terk edilmiş gibi görünüyordu: Işıklar kapalıydı, resepsiyon boştu ve bilgisayar kabloları sökülmüştü.

LOGINK’e yapılan telefon aramalarına ve gönderilen e-postalara yanıt alınamadı. Çin Ulaştırma Bakanlığı soruları yanıtlamayı reddetti. Ancak bakanlık haziran ayında, sistemin daha fazla yerel veri akışına bağlanması çağrısında bulunan bir politika belgesi yayımladı.

LOGINK’in uluslararası alandaki geri çekilişi, dünya ticaretinin yüzde 80’ini taşıyan küresel deniz taşımacılığının temelindeki fiziksel altyapı ve teknolojilerin kontrolü konusunda Washington ile mücadele yürüten Pekin açısından bir gerileme anlamına geliyor.

2022 yılında LOGINK hakkında bir rapor yayımlayan ABD Kongre komisyonunun başkanı Randall Schriver, platformun gerilemesinin ABD tarafından memnuniyetle karşılanacağını belirterek, Washington’ın sisteme kullanıcılarını “teşhir ederek ve utandırarak” LOGINK’in kaderinin tersine dönmesine katkıda bulunduğunu söyledi.

Reuters, Çin kabinesinin “kilit proje” olarak nitelendirdiği LOGINK’in neden aniden faaliyetlerini durdurduğunu ve mali ve hukuki sorunların içine sürüklendiğini belirleyemedi. Ancak platformun geri çekilmesinin zamanlaması, LOGINK’in küresel çapta yayılma çabaları kapsamında bu sistemle iş birliği yapmak için temkinli adımlar atan müttefikler ve kuruluşlar üzerinde ABD’nin baskı oluşturma girişimleriyle aynı döneme denk geldi.

ABD’li yetkililer ve güvenlik uzmanları, Pekin’in bu sistemi ticareti yapılan mallar, miktarlar ve fiyatlandırma hakkında kamuya açık olmayan bilgileri toplamak için kullanarak Çinli şirketlerin Batılı rakiplerinin fiyatlarını kırmasına yardımcı olabileceğinden endişe ediyordu. 

Bazıları ayrıca LOGINK’in, ticari yük ağları üzerinden taşınan hassas askeri sevkiyatları, Ukrayna ve Tayvan’a yönelik ABD silah teslimatları da dahil olmak üzere takip etmek amacıyla kullanılabileceğinden korkuyordu.

LOGINK, topladığı verilerin niteliğini ve kapsamını kamuoyuna tam olarak açıklamadı. LOGINK yetkilisi Li Zhao, 2024 yılında ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi’ne sunduğu bir başvuruda, platformun “hassas ticari bilgileri toplama veya küresel yük hareketlerini sürekli olarak izleme kapasitesine” sahip olmadığını söyledi.

ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, LOGINK’in küresel kullanımını sınırlamaya yönelik diplomatik çabalar hakkında soru sorulduğunda ayrıntı vermedi. Ancak Washington’ın Pekin tarafından kontrol edilen bir platformun “küresel denizcilik verileri üzerinde bir boğaz noktası hâkimiyeti kurmasına” izin vermeyeceğini söyledi.

TİCARET ÇÖZÜMÜNDEN GÜVENLİK RİSKİNE Mİ?

Resmi adı Ulusal Ulaştırma ve Lojistik Kamu Bilgi Platformu olan LOGINK, Çin’in Zhejiang eyaletinde yerel yönetim tarafından başlatılan bir proje olarak yaklaşık yirmi yıl önce faaliyete geçti. Amaç, limanlardan, kamyonlardan ve tedarikçilerden gelen verileri tek bir aranabilir platformda bir araya getirerek yük hareketlerinin koordinasyonunu geliştirmekti.

Platform, Pekin’deki politika yapıcıların desteğini kazandı ve kısa süre sonra LOGINK’in kontrolü Çin Ulaştırma Bakanlığı’na devredildi. Uluslararası genişleme kısa sürede öncelik haline geldi.

2010 yılında Çin, Japonya ve Güney Kore hükümetleriyle bir yük verisi paylaşım anlaşması imzaladı. Bu anlaşma LOGINK’i iki ülkenin ulusal lojistik bilgi platformlarına bağladı.

Birkaç yıl sonra LOGINK, Hong Kong merkezli bir lojistik platformuyla bir anlaşma imzaladı. Çinli kuruluşun bir basın açıklamasında belirttiğine göre bu anlaşma, LOGINK’e “küresel gemi takip verilerinin yüzde 90’ından fazlasına” erişim sağlayacaktı.

Çin Ulaştırma Bakanlığı’nın 2015 yılında bir Birleşmiş Milletler komisyonuna yaptığı ve internette yayımlanan sunumda LOGINK, “küresel lojistik bilgi sistemlerine bağlı tek duraklı bir portal” olarak tanımlandı.

2010’ların sonlarına gelindiğinde LOGINK, Avrupa limanlarıyla iş birliği yapmanın yollarını da araştırıyordu. Ancak 2022 yılında ABD’li politika yapıcılar Çin platformuna karşı kamuoyu önünde itirazlarını dile getirmeye başladı.

Bir dönüm noktası, o yılın nisan ayında LOGINK’in limanlarda yük ve gümrük bilgilerinin paylaşılmasını kolaylaştıran dijital platformların işletmecilerini birbirine bağlayan uluslararası bir veri paylaşım projesine katılmasıyla yaşandı.

ABD Kongre komisyonunun raporuna göre LOGINK’in bu projeye katılması, uluslararası limanlarla iş birliğini iki katına çıkaracaktı.

Birkaç ay sonra bir grup Cumhuriyetçi milletvekili, dönemin ABD Başkanı Joe Biden’a açık bir mektup göndererek LOGINK’e karşı harekete geçmesini istedi. Bu isimler arasında bugün Trump’ın Dışişleri Bakanı olan Marco Rubio da bulunuyordu.

Milletvekilleri, LOGINK’in kontrolsüz biçimde genişlemesinin Çin Komünist Partisi’nin “küresel ticaretin damarları üzerinde boğucu bir hâkimiyet kurmasına” olanak sağlayabileceğini söyledi.

Milletvekillerinden dönemin Temsilciler Meclisi üyesi Michelle Steel de 2023’ün sonlarında, veri paylaşım projesine öncülük eden Uluslararası Liman Topluluğu Sistemleri Birliği’nden (IPCSA), LOGINK ile ilişkilerini derhal kesmesini istedi.

Kongre de yaklaşık aynı dönemde Pentagon’un LOGINK ile bağlantılı kuruluşlarla sözleşme yapmasını yasaklayan bir yasa çıkardı. Yasa ayrıca yetkililere, müttefikleri ve ortakları platformu kullanmaktan caydırma talimatı verdi.

Bununla birlikte, LOGINK ile iş birliği yapan Seul ve Tokyo’daki yetkililer Reuters’a, veri paylaşımının kapsamının Washington’daki bazı çevrelerin korktuğundan daha sınırlı olduğunu söyledi.

Güney Kore Okyanuslar ve Balıkçılık Bakanlığı ile Japonya Ulaştırma Bakanlığı, yalnızca gemilerin varış ve kalkış saatleri ile yüklerin yüklenmesi ve boşaltılmasına ilişkin bilgilerin paylaşıma açıldığını, yüklerin içeriğine ilişkin ayrıntıların ise paylaşılmadığını belirtti.

Reuters