Dijital Vatandaşlık
Ekonomist ve Kurumsal Yönetim Danışmanı Yıldırım AKTUĞAN, “Dijitalleşme sürecinin toplumsal sistem üzerindeki etkilerinin neler olacağını ele aldığı yeni köşe yazısında, yakın gelecekte klasik vatandaşlık anlayışının nasıl dönüşebileceğini" TGM için analiz etti. Keyifli okumalar…
Yüzyıllardır dünyayı anlama ve yönetme biçimimiz tek bir temel kavrama dayanıyordu: Ulus-devlet.
Belirli sınırları olan bir coğrafya, o sınırlar içinde geçerli olan bir anayasa, ortak bir para birimi ve o topraklara bağlı vatandaşlar...
Ancak bugün, tarih boyunca devletlere ait olan bu egemenlik simgeleri, sessizce küresel teknoloji şirketlerinin eline geçiyor.
Artık gerçek dünyada hangi ülkenin pasaportuna sahip olduğunuzdan ziyade, dijital dünyada hangi ekosistemin "kullanıcısı" olduğunuz hayatınızı şekillendiriyor.
Dünya haritası üzerindeki sınırlar fiziksel varlığını koruyor gibi görünse de, dijital yaşamımızın sınırları çoktan Apple, Google, Meta ve Microsoft gibi şirketlerin platformlarıyla çizildi.
Bu yeni ekosistemler; kendi pasaportlarını (Apple/Google ID ile giriş), kendi para birimlerini ve finansal ağlarını, hatta kendi iç yargı mekanizmalarını yarattı. Bir devletin mahkemesi aylarca sürebilirken, bir platformun algoritması tek bir tıkla hesabınızı kapatarak sizi dijital dünyadan silip atabiliyor.
Bu durum, klasik vatandaşlık tanımını kökünden sarsıyor. Bir ülkenin vatandaşı olarak anayasal haklara, oy hakkına ve hukuki güvencelere sahipsinizdir.
Oysa bir platformun "kullanıcısı" olduğunuzda, haklarınız bir anayasa ile değil, altına imza atmadan kabul etmek zorunda kaldığınız yüzlerce sayfalık "kullanıcı sözleşmeleri" ile belirlenir.
Şirketler bu sözleşmeleri tek taraflı olarak değiştirebilir ve siz bu yeni kurallara uymak dışında hiçbir demokratik hakka sahip değilsinizdir.
Ulus-devletler vergi toplamak, güvenliği sağlamak ve toplumsal düzeni korumak üzere kurulmuştu. Fakat bugün teknoloji devleri, devletlerin vergi toplama kapasitesini aşan finansal güce erişmiş durumda.
Bir kriz anında halkın bilgiye erişimini, iletişimini ve ticaretini kontrol eden güç artık başkentlerdeki parlamentolar değil; Silikon Vadisi’ndeki sunucu merkezleridir.
Fiziki dünyada Türkiye, Almanya ya da Brezilya vatandaşı olabiliriz; ancak dijital dünyada yaşama, çalışma ve sosyalleşme pratiklerimizi düşündüğümüzde, gerçekte teknoloji devlerinin birer "dijital tebaası" haline geldiğimizi reddedemeyiz.
Önümüzdeki dönemde ulus-devletler bu egemenlik kaybına direnebilecek mi, dijital vatandaşlık talepleri, şirketlerin mutlak gücünü sınırlayabilecek mi, yoksa geleceğin toplumları şirket-devletlerin yönettiği yeni bir dünyada mı yaşayacak hep birlikte yaşayarak göreceğiz.
Anlaşılan o ki geleceğin en büyük siyasi mücadelesi, ideolojiler arasında değil; devletlerin sınırları ile platformların algoritmaları arasında gerçekleşecek.
Yıldırım AKTUĞAN
