Fazlası beyin, karaciğer ve bel çevresini hedef alıyor
Meyve şekeri olarak bilinen fruktoz uzun yıllardır 'doğal' ve zararsız görülüyordu.
Ancak yeni araştırmalar, işlenmiş gıdalarda yoğun şekilde kullanılan fruktozun aşırı tüketiminin yağlı karaciğer hastalığından tip 2 diyabete, bilişsel gerilemeden kalp hastalıklarına kadar birçok kronik sağlık sorunuyla ilişkili olabileceğini ortaya koyuyor.
Haziran ayında ABD'nin Philadelphia kentindeki Monell Chemical Senses Center araştırmacıları tarafından yürütülen bir çalışma, fruktoz ile glikozun aynı miktarda kalori içermesine rağmen beyin üzerinde farklı etkiler oluşturduğunu gösterdi.
Araştırmaya göre iki şeker türü bağırsak-beyin ekseninde farklı yollar izliyor. Fruktozun açlık hissini artırabildiği, ruh halini olumsuz etkileyebildiği ve uzun vadede hastalıklara yatkınlığı artırabileceği belirtildi.
Sofralarda düşünülenden çok daha fazla var
Fruktoz yalnızca meyvelerde bulunmuyor. Sofra şekeri yaklaşık yüzde 50 fruktoz ve yüzde 50 glikozdan oluşuyor. Gazlı içecekler, ketçap, aromalı yoğurtlar, granola, hazır soslar ve birçok paketli gıda da önemli miktarda fruktoz içeriyor.
Uzmanlara göre en büyük risklerden biri ise mısır nişastasından üretilen yüksek fruktozlu mısır şurubu (HFCS). Özellikle işlenmiş gıdalarda maliyeti düşürmek amacıyla kullanılan bu tatlandırıcı ABD'de yaygın olarak tüketilirken, Avrupa'da ve İngiltere'de daha çok "glikoz-fruktoz şurubu" adıyla benzer içerikler kullanılıyor.
'Sorun şeker değil, hangi şeker olduğu'
İngiliz basınına konuşan Prof. Robert Lustig'e göre yıllardır "şeker zararlıdır" denilse de tüm şeker türleri aynı etkiyi göstermiyor.
Lustig, özellikle fruktozun yağlı karaciğer hastalığı, insülin direnci, tip 2 diyabet ve hatta demans riskini artırabileceğini savunuyor.
Lustig, karaciğerin fruktozu yağa dönüştürdüğünü, bunun da yağlı karaciğer hastalığına zemin hazırlayabileceğini ifade ediyor.
İnsülin direncinin gelişmesiyle birlikte tip 2 diyabet riskinin arttığını, uzun süre yüksek fruktoz tüketiminin kalp krizi ve bazı kanser türleriyle de ilişkili olabileceğini öne sürüyor.
Glikoz ile fruktoz aynı değil
İnsan vücudu enerji üretimi için glikoza ihtiyaç duyuyor. Hücreler glikozu parçalayarak ATP adı verilen enerji molekülünü üretiyor.
Fruktoz ise farklı şekilde metabolize ediliyor. Lustig'e göre fruktozun temel kullanım alanı bulunmuyor ve büyük bölümü karaciğerde işleniyor.
Ayrıca glikozun aksine tokluk hissini uyaran mekanizmaları harekete geçirmediği için kişinin daha fazla yemek istemesine neden olabiliyor.
Meyve yemek zararlı mı?
Uzmanların yanıtı net: Hayır.
Bunun nedeni meyvelerin yalnızca fruktoz değil, aynı zamanda yüksek miktarda lif de içermesi. Lif, bağırsaklarda fruktozun emilimini yavaşlatarak kan şekeri ve insülin üzerindeki etkisini azaltıyor. Aynı zamanda bağırsak mikrobiyotasını destekliyor ve karaciğer sağlığına katkı sağlıyor.
Buna karşılık şekerlemeler, hazır soslar, aromalı yoğurtlar ve birçok ultra işlenmiş gıda lif içermediği için fruktoz çok daha hızlı emiliyor.
Çözüm ne?
Fruktozun zararlarını azaltmak için çeşitli takviyeler veya beslenme yöntemleri önerilse de Prof. Lustig bunlara temkinli yaklaşıyor.
Uzman, "Bunun bir hapı yok. Takviyeler fruktozun etkilerini ortadan kaldırmaz. En etkili yöntem, özellikle ultra işlenmiş gıdalardan alınan ilave fruktozu mümkün olduğunca azaltmaktır" diyor.
Sputnik Türkiye
