Güney Gaz Koridoru Tam Kapasite Çalışıyor

Kalıcı enerji güvenliğini sağlamak isteyen bir ülkenin ya kendi enerji kaynaklarını kontrol edip koruması ya da güvenilir ve uzun vadeli ortaklıklar geliştirmesi gerekir. 

Son küresel gelişmeler, devletlerin nihayetinde kendi ulusal çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini ve istikrarsız ya da yanlış hesaplanmış ortaklıklara bağımlılığın stratejik kırılganlıkları hızla ortaya çıkarabileceğini bir kez daha göstermiştir.

Hürmüz Boğazı’nın geçici olarak kapanması bunun çarpıcı bir örneğidir. 

Küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin ve önemli miktarda doğal gazın geçtiği bu kritik deniz geçidinde yaşanacak herhangi bir aksama, uluslararası piyasalarda anında dalgalanmalara yol açmaktadır.

Bu tür gelişmeler, ihracat güzergâhlarının çeşitlendirilmesi ve dayanıklı tedarik zincirlerinin oluşturulmasının aciliyetini bir kez daha ortaya koymaktadır.

Rusya-Ukrayna savaşının başlamasının ardından Avrupa, alternatif enerji kaynakları arayışını hızlandırdı. Bu çerçevede atılan en önemli adımlardan biri, 2022 yılında Azerbaycan ile Avrupa Komisyonu arasında imzalanan Enerji Alanında Stratejik Ortaklığa İlişkin Mutabakat Zaptı oldu.

Söz konusu anlaşma, Azerbaycan’ın Avrupa için güvenilir ve stratejik öneme sahip bir enerji ortağı olarak konumunu güçlendirdi. 

Güney Kafkasya’da yürütülen barış süreci ve Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki normalleşme çabaları da bölgesel istikrarı artırarak güvenli enerji iş birliği ve uzun vadeli ekonomik entegrasyon beklentilerini destekledi.

Azerbaycan’ın Artan Rolü

Yükselen tedarikçiler arasında Azerbaycan, Avrupa için stratejik bir enerji direği olarak öne çıkmaktadır. 

2025 yılında Almanya doğal gaz ihtiyacını ağırlıklı olarak Norveç, ABD (LNG), Belçika ve AB ülkeleri üzerinden Rusya’dan karşılarken; Avusturya gaz tedarikini büyük ölçüde Almanya ve İtalya üzerinden sağladı. 

Geçen yıl itibarıyla Azerbaycan’ın Almanya ve Avusturya’ya doğrudan gaz sevkiyatına başlaması, güvenilirliğin somut ve uzun vadeli taahhütlere dönüştüğünü gösterdi.

Haziran ayında SOCAR ile Almanya’nın devlet şirketi SEFE (Securing Energy for Europe) arasında 10 yıllık bir tedarik anlaşması imzalandı.

Yıllık hacmin kademeli olarak 15 teravatsaat’e (yaklaşık 1,5 milyar metreküp) çıkarılması planlanıyor. Anlaşma ayrıca üretim ve altyapı yatırımlarını, özellikle gaz kompresörlerini kapsayarak Avrupa’nın tedarik dayanıklılığını güçlendirmeyi hedefliyor.

Azerbaycan; İtalya, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Macaristan, Sırbistan, Slovenya, Hırvatistan, Slovakya, Kuzey Makedonya ve Ukrayna’ya da gaz sağlıyor. 

Gaz, Trans-Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) üzerinden Türkiye’ye, oradan Suriye’ye ve Güney Kafkasya Boru Hattı (SCP) üzerinden Gürcistan’a ulaşıyor.

Güney Gaz Koridoru’nun Avrupa ayağını oluşturan Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP), yıllık 12 milyar metreküp kapasiteye sahip. TAP üzerinden İtalya, Yunanistan ve Bulgaristan’a gaz sevkiyatı 31 Aralık 2020’de başladı. 

Şah Deniz sahasından çıkarılan gaz, Güney Kafkasya Boru Hattı (Bakü–Tiflis–Erzurum) ve TANAP aracılığıyla Türkiye’ye ulaşıyor. Bu yapı, Azerbaycan’ın Avrupa’nın çeşitlendirilmiş enerji ağındaki kilit rolünü pekiştiriyor.

Bakü’de düzenlenen 12. Güney Gaz Koridoru Danışma Konseyi Bakanlar Toplantısı ve 4. Yeşil Enerji Danışma Konseyi kapsamında Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan’dan boru hattıyla gaz alan ülke sayısının bir yıl içinde 12’den 16’ya yükseldiğini açıkladı. 

Bu ölçüte göre Azerbaycan, boru hattı altyapısıyla en fazla ülkeye gaz sağlayan ülke konumuna ulaştı.

Avrupa ticari açıdan en önemli pazar olmaya devam ederken, ihracat rotaları kıta dışına da çeşitlendirildi. Özellikle Suriye’ye ilk kez gaz sevkiyatının başlaması, ülkedeki ciddi elektrik sıkıntısının hafifletilmesine katkı sunuyor. 

Aliyev, enerji güvenliğinde çeşitlendirmenin yalnızca ithalatçı ülkeler için değil, üreticiler için de hayati olduğunu vurguladı.

Yeşil Enerjiye Geçiş

Hâlihazırda Güney Gaz Koridoru tam kapasiteyle çalışıyor ve artan talebi karşılamak için kapasite artışı ile yeni enterkonnektör projeleri gündemde. Ancak Azerbaycan’ın enerji vizyonu yalnızca hidrokarbonlarla sınırlı değil.

240 MW kapasiteli Hızı-Abşeron Rüzgâr Enerjisi Santrali (ACWA Power finansmanıyla) ve Masdar ortaklığında geliştirilen büyük ölçekli güneş projeleri, yabancı yatırımlarla yerel uzmanlığın uyumunu gösteriyor. 

Bilasuvar’da 445 MW’lık güneş santrali ile Cebrayıl’da 340 MW’lık proje için inşaat çalışmaları başladı. Kelbecer’de ise 3.100 metre rakımda ölçülen rüzgâr potansiyeline dayanan 240 MW’lık proje için hazırlıklar sürüyor.

2026-2027 dönemini kapsayan ilk aşamada 10 yeni güneş ve rüzgâr santralinin inşası planlanıyor. 2030 yılına kadar yenilenebilir enerji kaynaklarının kurulu kapasite içindeki payının yüzde 38’e ulaşması hedefleniyor. 

Ortak anlaşmalarla 700 MW’lık ek kara ve deniz üstü kapasite öngörülüyor. 2032 itibarıyla ise alternatif kaynaklardan 6 ila 8 gigavat elektrik üretimi amaçlanıyor.

Cumhurbaşkanı Aliyev’in ifadeleriyle, bu projeler hayata geçtiğinde yüksek sürdürülebilirlik sağlayacak ve birçok ülkenin enerji koridorları için varoluşsal öneme sahip olacak.

Sonuç olarak Azerbaycan, gaz tedarikçisi konumunu güçlendirirken coğrafi erişimini genişletmekte, altyapıya yatırım yapmakta ve yenilenebilir enerji hamlesini hızlandırmaktadır. 

Bu adımların tam olarak hayata geçirilmesi halinde, hem ulusal enerji dayanıklılığının artması hem de Avrupa, Orta Doğu ve diğer bölgeleri birbirine bağlayan enerji koridorlarının uzun vadeli istikrarına katkı sağlanması beklenmektedir.

Azer News