Nigel Farage’ın yeni ekibi, Britanya’yı yönetme iddiası hakkında bize ne söylüyor?

Britanya’nın popülist sağ partisi Reform UK’in lideri, aylarca üst düzey ekibinde kimin ne iş yaptığına dair bilinçli bir belirsizlik sürdürdükten sonra salı günü dört siyasetçiyi kilit politika alanlarının başına atadı.

Westminster’daki Church House’da — Tony Blair’in 1997’deki ezici seçim zaferinin ardından İşçi Partili milletvekillerine hitap ettiği mekânda — düzenlenen televizyon odaklı etkinlikte Farage, Almanya’nın İkinci Dünya Savaşı sonrası yeniden yapılanma modelinden esinlenen bir ekonomik “süper bakanlık” sözü verdi. 

Bu yapının başında yardımcısı Richard Tice olacak. 

Son dönemde Muhafazakâr Parti’den ayrılan Robert Jenrick Hazine’den, Suella Braverman ise eğitim, beceriler ve eşitliklerden sorumlu olacak. Reform’un politika başkanı ve milyonluk bağışçı Zia Yusuf ise içişleri ve göç konularına odaklanacak.

Farage, Britanya geleneğinde yalnızca parlamentodaki ana muhalefet partisine (Muhafazakârlar) özgü olan “gölge” hükümet unvanlarını bu dört isme verdi. 

Ancak partisinin anketlerde önde görünmesi — ve merkez sol İşçi Partisi hükümetindeki istikrarsızlık — Britanya planının ayrıntılarını netleştirmesi yönündeki baskıyı artırdı.

Şimdiye kadarki mesaj, Reform’un seçmene sunduğu teklifin merkezindeki gerilimi yansıtıyor: Sağ eğilimli seçmeni heyecanlandıracak kadar radikal ama oylarını kaybettirmeyecek kadar güvenli olmak; ciddi görünmek için yeterli ayrıntı vermek ama kendini bağlamamak; Farage’ın yıldız gücünden yararlanacak kadar ona odaklı olmak ama tek kişilik bir gösteriye dönüşmemek.

Politik çevreler, bugünkü kadronun Farage’ın hükümet planı hakkında ne söylediğine bakıyor.

Reform hâlâ hükümete hazır bir ekipten çok bir kampanya gücü

Farage, Britanya’nın 2027’de erken genel seçime gidebileceğini savunuyor. Ancak bugün belirlediği öncelikler — göç, net sıfır, toplumsal cinsiyet gibi sıcak başlıklara odaklanması — partinin sessiz ve teknik hükümet işlerinden çok tartışmalı konulara yöneldiğini gösteriyor.

Bu durum, 2023 ve 2024’te ideolojik tartışmalardan kaçınarak iktidara teknik hazırlık yapmayı tercih eden İşçi Partisi’yle keskin bir tezat oluşturuyor (ki İşçi yetkililer sonradan bunun felaket olduğunu söylemişti).

Anketler Reform’un hâlâ önemli bir üstünlüğe sahip olduğunu ancak bunun son aylarda daraldığını gösteriyor. Göç ve ekonomi başlıklarında oy potansiyeli daha yüksek; dış politika ve savunma gibi alanlarda sözcü atanmamış olması da dikkat çekiyor.

Bazı konular zaman alacak. Reform’un politika ekipleri uzun süredir sınırlı kadroya sahipti. Ancak ayrıntılara hâkim iki kaynağa göre parti, ocak ayında Londra merkezinde göreve başlayan 25 yeni personel işe aldı. 

Bir başka kaynak, enerji ve iş dünyası politikalarının eylül ayındaki parti konferansına yetiştirileceğini söyledi.

Yine de Farage, göç ve sözde “liberal yayılma” gibi konulara kişisel olarak güçlü biçimde odaklanıyor. Bugünkü tercihler, onun başbakan olması halinde Britanya’nın daha radikal ve ideolojik bir hükümete sahip olacağını gösteriyor.

Artık iş ciddileşiyor

Farage ve müttefikleri çok sayıda politika fikri açıkladı, ancak kesin kararlar ve takvimler olmadan. Şimdi Reform’un bunları nasıl ve ne zaman hayata geçireceği soruları artacak.

• Richard Tice, yıllık yüzde 3 ila 4 GSYH büyümesi hedeflediğini ve “aptal net sıfır” iklim kurallarını gömeceğini söyledi. 
• Çelik ve otomotiv gibi alanlara odaklı bir sanayi stratejisi geliştireceğini ve ayrıntıları gelecek hafta açıklanacak bir “Britanya egemen varlık fonu” kuracağını vaat etti.

Ancak bunların hepsi tercih ve fedakârlık gerektiriyor. Tice düzenlemeleri budamak istiyor; kasım ayında AB’den miras kalan 30 bin sayfalık finans sektörü düzenlemesinin 100 sayfaya indirilebileceğini sorgulamıştı. 

Aynı zamanda Reform, stratejik ağır sanayide devlet müdahalesini tamamen dışlamıyor (Farage bunun “sosyalizm” olmadığını savundu). 

Jenrick ise vergilerin “açıkça çok yüksek” olduğunu söyledi, ancak somut vergi indirimleri konusunda ayrıntı vermedi.

Politikanın ve ekonominin Reform altında nasıl şekilleneceğine dair temel sorular hâlâ yanıtsız. Düzenleme, büyüme sermayesi, emeklilik ve tasarruflar ile vergi üzerine dört grubun çalışmaları mayısta tamamlanacak. 

Farage ve Tice, devlet emekli maaşında büyük artışları garanti eden “triple lock” sistemini kaldırma fikrini tartıştı ancak karar vermedi. 

Braverman gençlerin yüzde 50’sinin manuel işlere yönelmesi gerektiğini söylerken, Tice kamu sektörü emeklilik sisteminin köklü biçimde elden geçirilmesini önerdi; ancak bunlar henüz ayrıntılandırılmadı.

Ayrıca atanan isimlerin yükü ağır. Özellikle Tice’ın “süper bakanlığı” iş dünyası, ticaret, enerji ve konut politikalarını kapsayacak; aynı zamanda yerel meclislerdeki maliyet azaltma çalışmalarını da yürütüyor.

Personel konusunda da soru işaretleri var. Zia Yusuf, “politika başkanı” rolünün devam edip etmediğini netleştirmedi. 

Milletvekili ya da Lordlar Kamarası üyesi olmadığı için, içişleri politikasını yürütürken dış çıkarlarını açıklama zorunluluğu bulunmayacak; bu da kişisel incelemeyi artırabilir.

Farage kültür savaşlarında sert

Farage ve müttefikleri, ABD Başkanı Donald Trump’ın yöntemlerinden ilham alarak tartışmalı konularda sert söylemler ve politikalar sunmaya devam ediyor; gazetecilerle stratejik tartışmalara giriyor.

Yusuf, kitlesel sınır dışı planlarını yineledi ve son göç dalgasını “Britanya seçmenine yönelik tarihin en derin ihaneti” olarak niteledi. 

Birleşik Krallık’ın sadece Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden çıkmakla kalmayıp, sınır dışı işlemlerini engelleyebilecek tüm uluslararası anlaşmalardan da çekileceğini söyledi.

Braverman, cinsiyet kimliği sorgulayan çocukların “sosyal geçişinin” — zamir, kıyafet ya da isim değiştirmesinin — tüm okullarda “kesinlikle yasaklanacağını” belirtti. 

Reform’un eşitlikler bakanlığını “ilk günde” kaldıracağını, 2010 Eşitlik Yasası’nı yürürlükten kaldıracağını ve iş yerinde ayrımcılığı tanımlayan “korunan özellikler” kavramını ortadan kaldıracağını söyledi.

Bu politikalar Muhafazakâr Parti’ye benzerlik gösterse de Reform, Britanya siyasetini onlarca yıldır şekillendiren uzlaşı kurallarını daha köklü biçimde değiştirmeye hazır olduğunu göstermek istiyor.

… Ama seçmenin güvenini kazanmakta da ısrarcı

Reform’un ekonomi stratejisinin temel amacı güven vermek. Farage, mali güvenilirlik adına 2024 seçim manifestosundaki 90 milyar sterlinlik vergi indirim vaadini geri çekti. Muhafazakâr Parti sonbaharda bu zayıf noktayı görerek ekonomide güvenilir seçenek olarak konumlandı.

Yeni “gölge maliye bakanı” Jenrick, eylül ayında 2008 benzeri bir mali çöküşten “korktuğunu” söylemişti. Bugün ise “ekonomi konusunda güvenilebilecek bir hükümet” sözü verdi.

Vergi indirimlerinin ayrıntıları belirsizliğini koruyor. Farage, “çok sayıda çocuğu olanlara” vergi indirimi verebileceğini söyledi. 

Başbakan olması durumunda bu tür açıklamalar günlerce manşet olurdu. Tice ise iş dünyasından “çılgın fikirler” istedi.

Braverman eğitim vizyonunda Londra’daki Michaela Community School’u örnek gösterdi. Farage da uzun süredir aşırı sağ aktivist Tommy Robinson’dan uzak durarak merkez seçmendeki olumsuz algıyı azaltmaya çalışıyor.

Eski Muhafazakârları partiye katmak da güven mesajının bir parçası. Jenrick ve Braverman yakın zamanda katıldı. Tice 2019’a kadar Muhafazakârdı; Yusuf 2024’te ayrıldı. Savunma ve dış politika pozisyonlarının boş bırakılması, yeni katılımların gelebileceğine işaret ediyor.

“Tek kişilik gösteri” eleştirisi sürüyor

Farage etkinlikte partisinin “biraz daha az Farage’lı” olacağını söyledi: “Yarın bir otobüs çarpsa bile Reform’un kendi markası ve kimliği var.”

Ancak sahne düzeni farklı bir mesaj verdi: Beş kürsü V şeklinde dizilmişti ve en ortada, en görünür olan Farage’ınkiydi. Meslektaşlarına yöneltilen sorulara sık sık kendisi yanıt verdi ve “sadakatsiz olurlarsa burada uzun kalmazlar” diye şaka yaptı.

Bazı gözlemcilere göre atamalar Farage’ın parti üzerindeki hâkimiyetini pekiştiriyor. Üst düzey bir Reform yetkilisi Jenrick ataması için “Nigel’ın Gordon Brown ya da George Osborne gibi imparator bir maliye bakanı istemediğinin açık göstergesi” dedi.

Önümüzde daha fazla atama var. Ancak spot ışıkları herkes için yeterli değil — ve o ışıkların büyük kısmı hâlâ Farage’ın üzerinde.

Farage’ın kıdemli danışmanı James Orr geçen eylülde şöyle demişti: “Ülkenin kokpitinde bulunan küçük ama kararlı bir grubun ne kadar etkili olabileceğini küçümsemeyin.”

O kokpit biraz büyüdü; şimdi Reform’un kumandada kimin olacağına karar vermesi gerekiyor.