Orta Doğu’da hava sahası krizi büyüyor

Dubai, Abu Dabi ve Doha’daki kilit aktarma merkezlerinin kapanması ve büyük Orta Doğulu havayolu şirketlerinin 1.000’den fazla uçuşu iptal etmesiyle kaos yaşandı.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısı, bölge ülkelerinin hava sahalarını kapatması ve Avrupa, Afrika ile Batı’yı Asya’ya bağlayan üç önemli havalimanının operasyonları durdurması üzerine Orta Doğu genelinde ve ötesinde uçuşları sekteye uğrattı.

İsrail, Katar, Suriye, İran, Irak, Kuveyt ve Bahreyn’in hava sahalarını kapatmasının ardından yüz binlerce yolcu ya mahsur kaldı ya da başka havalimanlarına yönlendirildi. 

Uçuş takip sitesi FlightRadar24, Birleşik Arap Emirlikleri hükümetinin hava sahasında “geçici ve kısmi kapanma” ilan etmesinin ardından ülke üzerinde de uçuş faaliyeti olmadığını bildirdi. 

Bu durum Dubai, Abu Dabi ve Doha’daki önemli merkez havalimanlarının kapanmasına ve büyük Orta Doğulu havayolu şirketlerinin 1.000’den fazla uçuşu iptal etmesine yol açtı.

Bu havalimanlarında faaliyet gösteren üç büyük havayolu şirketi — Emirates, Qatar Airways ve Etihad — havacılık analiz şirketi Cirium’a göre normalde bu merkezlerden günde yaklaşık 90.000 yolcunun geçiş yapmasını sağlıyor; ayrıca Orta Doğu’daki varış noktalarına giden daha da fazla yolcu bulunuyor. 

Dubai Uluslararası Havalimanı, uluslararası uçuşlar açısından dünyanın en yoğun havalimanı konumunda.

Bölgedeki büyük uluslararası havalimanları da İran’ın misilleme saldırılarının hedefi hâline geldi. Dubai Uluslararası Havalimanı ve simgesel Burj Al Arab oteli hasar gördü, dört kişi yaralandı.

Abu Dabi Havalimanları, X’te yaptığı paylaşımda BAE’nin başkentindeki Zayed Uluslararası Havalimanı’nda meydana gelen bir olayda bir kişinin hayatını kaybettiğini ve yedi kişinin yaralandığını duyurdu. Daha sonra bu paylaşım silindi.

Havayolu sektörü analisti ve Atmosphere Research Group Başkanı Henry Harteveldt, 

• “Yolcular için bunu yumuşatmanın bir yolu yok,”
• “Bu saldırılar gelişip — umarız sona ererken — önümüzdeki birkaç gün boyunca gecikmelere ya da iptallere hazırlıklı olmalısınız.” dedi.

Havacılık analiz şirketi Cirium’a göre, cumartesi günü Orta Doğu ülkelerine iniş yapması planlanan yaklaşık 4.218 uçuştan 966’sı (%22,9) iptal edildi; gidiş uçuşları da dahil edildiğinde sayı 1.800’ün üzerine çıkıyor.

Cirium, pazar günü için Orta Doğu’ya planlanan 4.329 uçuştan 716’sının iptal edildiğini bildirdi.

Uçuş takip sitesi FlightAware ise cumartesi günü GMT ile 22.30 itibarıyla dünya genelinde 18.000’den fazla uçuşun geciktiğini ve 2.350’den fazlasının iptal edildiğini açıkladı.

Orta Doğu üzerinden geçen havayolları, çatışma bölgesini dolanmak için uçuşlarını yeniden yönlendirmek zorunda kalacak; birçok uçuş Suudi Arabistan üzerinden güneye kaydırılıyor. 

Bu durum uçuş sürelerine saatler ekleyecek ve ek yakıt tüketimine yol açarak havayollarının üstlenmek zorunda kalacağı maliyetleri artıracak. Çatışma uzarsa bilet fiyatları hızla yükselmeye başlayabilir.

Ek uçuşlar ayrıca Suudi Arabistan’daki hava trafik kontrolörleri üzerinde baskı oluşturacak; güvenli şekilde yönetebilmek için trafiği yavaşlatmaları gerekebilir. 

Hava sahasını kapatan ülkeler ise üzerinden geçiş yapan uçaklardan alınan üst geçiş ücretlerinden mahrum kalacak.

ABD Federal Havacılık İdaresi’nde (FAA) emekli olana kadar hava trafik kontrolünü denetleyen ve şu anda Embry-Riddle Havacılık Üniversitesi’nde profesör olan Mike McCormick, önümüzdeki birkaç gün içinde Amerikan ve İsrailli yetkililerin askeri uçuşların nerede faaliyet gösterdiğini ve İran’ın füze fırlatma kapasitesinin ne durumda olduğunu havayollarıyla paylaşmasının ardından bu ülkelerin hava sahalarının bazı bölümlerini yeniden açabileceğini söyledi.

• McCormick, “Bu ülkeler o zaman ‘Tamam, hava sahamızın bu bölümünü yeniden açabiliriz ama şu bölümünü kapalı tutacağız’ diyebilecek,”
• “Önümüzdeki 24 ila 36 saat içinde, kinetik faaliyet daha net tanımlandıkça ve İran’ın füze atarak ek risk yaratma kapasitesi saldırılar nedeniyle azaldıkça hava sahası kullanımının nasıl evrileceğini göreceğimizi düşünüyorum.” dedi.

Ancak uçuş operasyonlarındaki aksamanın ne kadar sürebileceği belirsiz. Karşılaştırma açısından, Haziran 2025’te İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırısı 12 gün sürmüştü. Durum hızla değişiyordu ve havayolları yolculara havalimanına gitmeden önce uçuş durumlarını çevrim içi kontrol etmeleri çağrısında bulundu.

Bazı havayolları, etkilenen yolculara ek ücret veya daha yüksek ücret ödemeden rezervasyonlarını yeniden yapmalarına olanak tanıyan muafiyetler sağladı.

Jonathan Escott ve nişanlısı cumartesi günü İngiltere’nin Newcastle kentindeki havalimanına vardıklarında, Emirates ile Dubai’ye olan direkt uçuşlarının iptal edildiğini öğrendi; bu durum uçaktaki herkesin orada mahsur kalmasına yol açtı.

Escott, havalimanından yaklaşık bir saat uzaklıktaki ailesinin yanına geri döndü ancak ne zaman seyahat edebileceğine dair hiçbir fikri yok. Kimse bilmiyor. Çatışmayla ilgili gerçekte ne olduğunu kimse bilmiyor. Emirates de bilmiyor, Emirates’in bir fikri yok. Kimsenin bir fikri yok.” dedi.

FlightAware’e göre cumartesi erken saatlerde Tel Aviv ve Dubai gibi noktalara gitmekte olan en az 145 uçak Atina, İstanbul veya Roma gibi şehirlere yönlendirildi. Bazıları ise geri dönerek kalktıkları yere döndü. 

Philadelphia’dan havalanıp İspanya’ya kadar ulaştıktan sonra geri dönerek başlangıç noktasına dönen bir uçak, havada yaklaşık 15 saat geçirdi.

İptaller

Hindistan’ın sivil havacılık kurumu, Ürdün, Suudi Arabistan ve Lübnan üzerindeki hava sahası da dahil olmak üzere Orta Doğu’nun büyük bölümünü tüm irtifalarda yüksek güvenlik riski bölgesi ilan edince, çok sayıda havayolu hafta sonu boyunca Dubai’ye uluslararası uçuşlarını iptal etti.

• Air India, Orta Doğu’daki tüm varış noktalarına uçuşlarını iptal etti.
• Turkish Airlines, Lübnan, Suriye, Irak, İran ve Ürdün’e uçuşların pazartesiye kadar askıya alındığını; Katar, Kuveyt, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Umman’a uçuşların da durdurulduğunu açıkladı.
• ABD merkezli Delta Air Lines ve United Airlines, en az hafta sonu boyunca Tel Aviv uçuşlarını askıya aldı.
• Hollandalı havayolu KLM, hafta başında Tel Aviv’e ve Tel Aviv’den uçuşları askıya aldığını zaten duyurmuştu.
• Lufthansa, Air France, Transavia ve Pegasus gibi havayolları Lübnan’a tüm uçuşları iptal ederken, American Airlines Philadelphia’dan Doha’ya uçuşları askıya aldı.
• Virgin Atlantic, Irak üzerinden uçmaktan kaçınacağını, bu nedenle Hindistan, Maldivler ve Riyad’a gidiş-dönüş uçuşların biraz daha uzun sürebileceğini söyledi. Havayolu zaten İran üzerinden uçmuyordu ve kısa sürede yeniden yönlendirme gerekmesi ihtimaline karşı tüm uçuşların yeterli yakıt taşıyacağını belirtti.
• British Airways, Tel Aviv ve Bahreyn uçuşlarının gelecek haftaya kadar askıya alınacağını, Ürdün’ün başkenti Amman’a uçuşların ise cumartesi günü iptal edildiğini açıkladı.

Hava sahası kapanmaları

İran, saldırıların başlamasıyla birlikte hava sahasını “ikinci bir duyuruya kadar” hızla kapattı; bu açıklama Tasnim haber ajansının aktardığı üzere İran Sivil Havacılık Örgütü sözcüsü tarafından yapıldı.

• İsrail Ulaştırma Bakanı Miri Regev, İsrail’in de hava sahasını sivil uçuşlara kapattığını duyurdu.
• Katar Sivil Havacılık Otoritesi, Körfez ülkesinin hava sahasının geçici olarak kapatıldığını açıkladı.
• Irak devlet medyasına göre hava sahasını kapattı.
• Birleşik Arap Emirlikleri, hava sahasını “kısmen ve geçici olarak” kapattığını bildirdi.
• Suriye Sivil Havacılık Otoritesi, ülkenin güneyinde İsrail sınırı boyunca hava sahasının bir bölümünün 12 saatliğine kapatıldığını açıkladı.
• Ürdün ordusu, hava kuvvetlerinin “krallığın semalarını savunmak” için tatbikat yaptığını duyurdu.
• Kuveyt hava sahasını kapattı.

The Guardian / AP News / AFP