"Risk, Rusya'nın Çaresizleşmesi"

Sivil dayanıklılık girişimleri ve genç askerler, Vladimir Putin'in NATO'nun kararlılığını sınamaya kalkışması ihtimaline karşı hazırlanıyor.

Sadece dört ay önce Ella Adman okulunu yeni bitirmişti ve hayatında hiç silah tutmamıştı. Bugün ise büyüdüğü, stratejik öneme sahip İsveç'in Baltık Denizi'ndeki Gotland Adası'ndaki bir askeri üste eğitimler arasındaki molada gölgede ayakta duran 19 yaşındaki zorunlu asker, güçlü bir taarruz tüfeği taşıyor.

Birkaç gün içinde Stockholm'de ilk resmi görevine çıkacak ve İsveç Kraliyet Ailesi'nin korunmasında görev alacak.

Başlangıçta 15 aylık zorunlu askerlik hizmetinin uzunluğu ve erkek arkadaşlarıyla birlikte yaşayıp eğitim gördüğü, günde 16 saate varan zorlu eğitim temposu Adman'ı şaşırtmıştı.

Şimdi ise buna alıştığını söylüyor.

"Neler yapabileceğinizi ve bir grup olarak ne kadar güçlendiğinizi keşfediyorsunuz."

Adman, İsveç'in yeniden silahlanma sürecinin parçası olarak, İsveçlilerin popüler yaz tatili destinasyonlarından biri olan Gotland'da hızla yürütülen yeniden askerîleştirme programı kapsamında Visby'nin tarihi surlarla çevrili ortaçağ kentinin yakınındaki üsse gönderilen yüzlerce askerden biri.

Soğuk Savaş'ın zirve döneminde Gotland'da dört askeri alay bulunuyor ve tam seferberlik durumunda 25 bin asker görev yapıyordu.

Ancak 2005 yılında adadaki son alay olan P18 kapatıldı ve geriye yalnızca küçültülmüş bir Yerel Muhafız Taburu kaldı.

Kaliningrad'a — Litvanya ile Polonya arasında bulunan ve yoğun şekilde askerîleştirilmiş Rus eksklavına — 275 kilometre uzaklıkta bulunan Gotland, İsveç ana karasına ise yalnızca 87 kilometre mesafede yer alıyor.

Ada, zaman zaman "NATO Denizi" olarak anılan Baltık Denizi'nde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ittifaka karşı harekât başlatabilmek için tutunabileceği en uygun noktalardan biri olarak görülüyor.

İsveç'in en büyük adası olan Gotland, 60 bin 858 kişiye ev sahipliği yapıyor ve 1968 yılında dönemin Başbakanı Olof Palme tarafından başlatılan ve ülkenin siyasi liderlerini her yıl bir araya getiren Almedalen Demokrasi Festivali'ne de ev sahipliği yapıyor.

Bu nedenle adaya yönelik olası bir saldırının büyük sembolik önemi de bulunuyor.

Gotland, savunma planlarının merkezinde

İsveç'in 2025-2030 savunma planlarında Gotland'a yönelik hava veya denizden gerçekleştirilecek ani bir saldırı ve ada çevresinde hava ile deniz savunma bölgeleri oluşturulması senaryosu, öncelikli hazırlık yapılması gereken yedi olası durumdan biri olarak tanımlanıyor.

İsveçli savunma yetkililerine göre Gotland sayesinde Baltık Denizi'ndeki deniz ve hava operasyonları kontrol edilebiliyor ve Baltık ülkelerine yapılacak takviye kuvvetlerin girişleri yönetilebiliyor.

Gotland'daki İsveç Kara Kuvvetleri Komutanı Albay Andreas Gustafsson, zorunlu askerleri denetledikten sonra şunları söyledi:

"Gotland'ı kontrol edebiliyorsanız Baltık Denizi'ni de kontrol edebilirsiniz."

"Bu nedenle Gotland'ın kontrolünü elimizde tutmamız gerekiyor; hem İsveç hem de NATO için."

Rusya korkusu yeniden silahlanmayı hızlandırdı

2018 yılında, Rusya'dan gelebilecek saldırı endişeleri nedeniyle yeniden faaliyete geçirilen P18 Alayı, özellikle Rusya'nın Ukrayna'yı tam kapsamlı işgalinin ardından benzeri görülmemiş bir hızla büyüdü.

İsveç'in NATO üyeliğinin ardından ada, ittifakın düzenli askeri tatbikatlarına ev sahipliği yapmaya başladı.

Bu hafta NATO liderleri ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Avrupa'nın savunma harcamalarına yönelik ABD eleştirileri ve Ukrayna savaşının sürmesi gölgesinde Ankara'da düzenlenecek NATO Zirvesi'ne katılacak.

İsveç son yıllarda NATO'ya bağlılığını göstermek amacıyla savunma harcamalarını 2026 yılında GSYH'nin yüzde 2,8'ine, 2028'den itibaren ise yüzde 3,1'ine çıkarmayı planlıyor ve zorunlu askerliği genişletecek düzenlemeler yaptı.

Ancak Gustafsson'a göre Avrupa genelinde savunma harcamalarının artırılmasına rağmen yeniden silahlanma kolay ilerlemiyor.

"NATO şu anda büyük bir büyüme döneminde. Herkes aynı anda askeri teçhizat arıyor. Özellikle topçu sistemlerini temin etmek zaman alıyor ve bu da kapasitemizi artırmamızın önündeki en büyük engellerden biri."

"Risk, Rusya'nın çaresizleşmesi"

Gustafsson'a göre bugün itibarıyla Gotland'a yönelik doğrudan bir konvansiyonel saldırı tehdidi bulunmuyor.

Ancak casusluk ve sabotaj ihtimali daha yüksek görülüyor.

Yine de askeri saldırı tamamen ihtimal dışı değil.

Özellikle Ukrayna'da ateşkes ya da barış anlaşması sağlanması halinde Rus birliklerinin kısa sürede Finlandiya ve Baltık ülkelerine kaydırılabileceğini belirten Gustafsson şöyle konuştu:

"Risk her zaman Rusya'nın çaresizleşmesidir. Rusya üzerindeki baskı arttıkça daha da çaresiz hale gelebilir."

Rusya'nın saldırması halinde İsveç, adayı savunmayı ve sivilleri mümkün olduğunca yerlerinde tutmayı planlıyor.

Tam seferberlik durumunda Gotland'ı koruyacak muharip kuvvet yaklaşık 4 bin 500 askerden oluşacak.

"Elbette Gotland'ı savunacağız ve Rusya'nın adada tutunmasını engellemek için elimizden gelen her şeyi yapacağız."

Sadece ordu değil, siviller de hazırlanıyor

Ancak İsveç'in umudu, yeniden askerîleştirmenin tek başına caydırıcı olması.

Bunun yanında Gotland, ülke genelindeki sivil savunmanın da deneme alanı haline gelmiş durumda.

Kollarındaki renkli ördek dövmeleri görünen doktor Eva Rinblad, tavuk ve ördek kümesinden ellerinde iki haftalık civcivlerle çıkıyor.

"Paniklemeye başladılar."

49 yaşındaki Rinblad uzun yıllardır kendi sebzesini yetiştiriyor ve kümes hayvanları besliyor.

Ancak yaklaşık bir yıl önce yetkililerin artan uyarıları üzerine mahallede bir acil durum hazırlık grubu kurmaya karar verdi.

Gotland genelinde yürütülen "Güçlü Mahalle" (Stark socken) sivil hazırlık programı kapsamında komşularıyla birlikte 

ilk olarak su, elektrik ve iletişim imkânlarını kapsayan ortak bir envanter hazırladılar.

Sıradaki hedefleri ise adadaki tüm su kaynaklarını haritalandırmak.

Gotland sık sık su sıkıntısı yaşıyor.

Ancak kırsalda yaşayan birçok kişinin kendi kuyusu bulunuyor.

Rinblad ayrıca acil durumlarda insanların güncel bilgi alabilecekleri, ısınabilecekleri, yemek pişirebilecekleri, telefonlarını şarj edebilecekleri ve gerekirse geceyi geçirebilecekleri yerel bir güvenlik merkezi kurmayı planlıyor.

Evlerinde özel bir gıda mahzeni, geniş meyve ve sebze bahçeleri, tavuklar, ördekler, güneş panelleri ve yağmur suyu depoları bulunuyor.

Rusya yarın saldıracak olsa, Rinblad en kırılgan kesimlere yerel yönetimlerin yardım edeceğini umuyor.

Ancak toplumun geri kalanının mümkün olduğunca normal yaşamını sürdürmesi gerektiğini düşünüyor.

"Toplum mümkün olduğunca normal devam etmeli. Anaokulları açık olmalı, okullar açık olmalı, insanlar işe gitmeli."

Bu yıl içerisinde Gotland'da birkaç yüz kişinin adanın bir bölgesinden diğerine tahliye edileceği kapsamlı bir acil durum tatbikatı da gerçekleştirilecek.

"Gotland mümkün olduğunca kendi kendine yetmeli"

İsveç Sivil Savunma ve Kriz Hazırlık Ajansı (MSB) Genel Müdürü Mikael Frisell, Baltık Denizi'nde güvenlik durumunun son derece ciddi olduğunu belirtiyor.

"Baltık Denizi'nde Rusya'ya çok yakınız ve hem suyun üzerinde hem de altında çeşitli olaylar yaşanıyor."

Frisell'e göre Gotland'ın "toplam savunması" için hem güçlü bir askeri varlık hem de dayanıklı bir sivil savunma sistemi gerekiyor.

"Bunu başarabilirsek yalnızca Gotland'ı değil, NATO'nun bu bölgedeki kolektif savunmasını da güçlendirmiş oluruz."

Bir saldırı halinde Gotland'ın dış dünyadan izole olabileceğini ve tedarik zincirlerinin kesintiye uğrayabileceğini belirten Frisell, bu nedenle adanın mümkün olduğunca kendi kendine yeterli hale getirilmeye çalışıldığını söyledi.

Bu kapsamda Ukrayna'daki deneyimlerden yararlanılarak acil sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi, kitlesel yaralanmalara müdahale kapasitesinin artırılması, patlamamış mühimmatların etkisiz hale getirilmesi ve yıkılmış binalarda arama-kurtarma çalışmalarının geliştirilmesi hedefleniyor.

İsveç için örnek model

Coğrafi konumu nedeniyle Gotland, hazırlık seviyesi bakımından İsveç'in geri kalanından daha ileride bulunuyor.

MSB, adayı ülke genelindeki sivil savunma sistemi için örnek model olarak kullanıyor.

Frisell'e göre İsveç'in sivil savunma yaklaşımı Birleşik Krallık başta olmak üzere başka ülkelerin de dikkatini çekmiş durumda.

Baltık adalarının değişen rolü üzerine çalışan Stockholm Üniversitesi öğretim üyesi Emil Edenborg ise Gotland halkının büyük bölümünün ordunun geri dönmesini desteklediğini ancak sürecin tamamen sorunsuz ilerlemediğini söylüyor.

İnşaat izinleri ve rüzgâr enerjisi projeleriyle ilgili tartışmaların yanı sıra bazı ada sakinleri yeniden askerîleştirmeyi "ada yaşamının üzerine çöken ıslak bir battaniye" olarak nitelendiriyor.

Edenborg'a göre şikâyetlerin hedefinde çoğunlukla yerel askerler değil, Stockholm'deki bürokratlar bulunuyor.

Visby Limanı'nda tatilcilerle dolu bir feribot yanaşırken konuşan Gotland'ın hazırlık stratejisti Per Wikberg ise limanı adanın "otoyolu" olarak tanımlıyor.

Adanın kendi kendine yeterlilik konusunda önemli ilerleme kaydettiğini ancak yapılacak çok iş olduğunu belirten Wikberg sözlerini şöyle tamamlıyor:

"Hiçbir zaman tamamen hazır olamazsınız."

"İşler gerçekten kontrolden çıktığında ne olacak? Planlarımız yeterince iyi mi, yoksa değişiklik yapmamız mı gerekecek?"

The Guardian