Türkiye’de yapay zekâya erişimin ucuzlaması, kısa vadede avantaj sağlarken uzun vadede dışa bağımlılık ve veri egemenliği sorunlarını beraberinde getirmektedir. Bilişim Uzmanı Vedat Fetah yaşanan son süreci TGM için kaleme aldı.
Yerli üretim ve sürdürülebilir teknoloji politikaları geliştirilmediği sürece “maliyet avantajı”nın aslında stratejik bir dezavantaja dönüşmesine yol açmaktadır.
Türkiye’de yapay zekâya erişim hiç olmadığı kadar kolaylaştı.
Ancak bu kolaylık, beraberinde pek de konuşulmayan bir soruyu getiriyor: Gerçekten ucuz mu, yoksa sadece öyle mi görünüyor?
Bugün bireyler, kurumlar ve hatta kamu yapıları bile yapay zekâ araçlarını düşük maliyetlerle kullanabiliyor.
Bulut tabanlı sistemler, abonelik modelleri ve küresel teknoloji devlerinin sunduğu hizmetler sayesinde, yüksek işlem gücüne sahip altyapılara sahip olmadan da yapay zekâ uygulamaları geliştirilebiliyor.
İlk bakışta bu durum, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için büyük bir fırsat gibi görünüyor.
Ancak işin görünmeyen tarafında farklı bir gerçeklik yatıyor.
Görünmeyen Maliyetler
Yapay zekâ sistemlerinin “ucuzluğu”, çoğu zaman yalnızca kısa vadeli kullanım maliyetlerini ifade eder. Oysa bu sistemlerin arkasında ciddi bir bağımlılık ilişkisi oluşmaktadır.
Verinin depolanması, işlenmesi ve analiz edilmesi süreçlerinde dışa bağımlılık arttıkça, yerel teknoloji ekosisteminin gelişimi de sınırlı kalmaktadır.
Türkiye’de yapay zekâ kullanımının artması, yerli üretimin artmasıyla paralel ilerlemediği sürece, bu süreç bir “teknolojik tüketim döngüsüne” dönüşmektedir. Yani biz üretmekten çok tüketen bir aktör haline geliyoruz.
Yerli Ekosistemin Zayıf Halkaları
Sorunun bir diğer boyutu ise insan kaynağı ve Ar-Ge yatırımlarıdır. Yapay zekâ alanında nitelikli insan gücü yetiştirme konusunda önemli adımlar atılsa da, bu potansiyelin sürdürülebilir bir üretim modeline dönüştüğü söylenemez.
Üniversite-sanayi iş birlikleri sınırlı, girişimcilik ekosistemi ise hâlâ kırılgan bir yapıdadır.
Bu durum, Türkiye’nin yapay zekâ alanında “kullanıcı ülke” konumunda kalma riskini artırmaktadır.
Paradoksun Kendisi
İşte tam da bu noktada bir paradoks ortaya çıkıyor: Yapay zekâya erişim ucuzladıkça, uzun vadeli bağımlılık maliyeti artıyor.
Kısa vadede düşük maliyetli çözümler tercih edilirken, uzun vadede veri egemenliği, teknolojik bağımsızlık ve ekonomik sürdürülebilirlik gibi kritik alanlarda kayıplar yaşanabilir.
Bu da aslında “ucuz” görünen teknolojinin, en pahalı seçenek haline gelmesine yol açabilir.
Ne Yapmalı?
Türkiye’nin bu paradokstan çıkabilmesi için üç temel alana odaklanması gerekiyor:
- Yerli yapay zekâ altyapılarının geliştirilmesi
- Veri egemenliğini merkeze alan politikaların oluşturulması
- Eğitim, Ar-Ge ve girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesi
Aksi takdirde, yapay zekâ yalnızca kullanılan bir araç olmaktan öteye geçemeyecek; Türkiye ise bu teknolojik dönüşümün üreticisi değil, tüketicisi olmaya devam edecektir.
Sonuç
Yapay zekâ çağında asıl mesele teknolojiye erişmek değil, onu kimin ürettiği ve kimin kontrol ettiğidir.
Türkiye için kritik soru şudur: Ucuz olanı mı seçeceğiz, yoksa sürdürülebilir olanı mı inşa edeceğiz?
Çünkü bazen en pahalı şey, en ucuz görünen tercihtir.
Y.Müh. Vedat FETAH
Ege Üniversitesi
