Uber’e 966 milyon dolar ceza

Hollanda Veri Koruma Kurumu, sürücü hesaplarını yeterli bilgilendirme yapmadan otomatik sistemler aracılığıyla devre dışı bıraktığı gerekçesiyle Uber’e 825 milyon avro (966 milyon dolar) para cezası verdi.

Hollanda Veri Koruma Kurumu, Uber’in sürücü hesaplarını yeterli bilgilendirme yapmadan otomatik sistemler üzerinden devre dışı bıraktığı gerekçesiyle şirkete 825 milyon avro (966 milyon dolar) para cezası verdi. Karar, 17 Ağustos tarihli ve Reuters tarafından incelenen bir karara dayanıyor.

Bu ceza, Avrupa’nın Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) kapsamında şimdiye kadar verilen en yüksek ikinci para cezası olacak. İlk sırada ise İrlanda’nın 2023 yılında Meta’ya verdiği 1,2 milyar avroluk ceza bulunuyor.

 Bu ceza, Avrupa’daki Facebook kullanıcılarının verilerinin ABD’ye hukuka aykırı biçimde aktarılması nedeniyle verilmişti. Meta karara itiraz ediyor.

Meta sözcüsü, şirketin karara ve “orantısız cezaya kesinlikle katılmadığını” söyledi. Sözcü ayrıca şirketin sürücülerin haklarını ciddiye aldığını ve politikalarında hem insan incelemesine hem de sürücülerin platformdaki askıya alma kararlarına itiraz edebilmesine yönelik mekanizmalara yer verildiğini belirtti.

Hollanda makamları kararı cuma günü resmen doğruladı.

Hollanda Veri Koruma Kurumu Başkan Yardımcısı Monique Verdier yaptığı açıklamada, Uber’in sürücü hesaplarını herhangi bir uyarı veya insan müdahalesi olmaksızın devre dışı bırakarak “ciddi ihlaller gerçekleştirdiğini” söyledi.

Verdier şöyle konuştu:

“Bir anda artık hiçbir gelirleri kalmadı… Bir bilgisayar, böylesine büyük sonuçlar doğuran kararları kendi başına vermemeli.”

AVRUPALI DÜZENLEYİCİLER BÜYÜK TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİNE DEV CEZALAR KESİYOR

Son yıllarda Avrupa’daki düzenleyici kurumlar, gizlilik, rekabet ve dijital piyasalarla ilgili kurallar kapsamında büyük ABD’li teknoloji şirketlerine milyarlarca avro tutarında cezalar uyguladı.

Meta, Google, Apple ve Amazon’un tamamı çok sayıda para cezasıyla karşı karşıya kaldı. Bununla birlikte, yüksek meblağlı cezalar uzun yıllara yayılan itiraz süreçlerinin ardından sıklıkla azaltılabiliyor veya tamamen iptal edilebiliyor.

ABD Başkanı Donald Trump da söz konusu cezaları eleştirdi. ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkili, nisan ayında Avrupa Birliği’nin ABD şirketlerine verdiği cezaların ABD-AB ekonomik ilişkilerindeki “en büyük tek gerilim kaynağı” olduğunu söylemişti.

GDPR, insanların hayatını etkileyen kararları yalnızca algoritmalara bırakmıyor

GDPR kuralları, insanların yaşamları üzerinde önemli etkiler doğuran kararların yalnızca bilgisayar algoritmaları tarafından verilmesini yasaklıyor.

Bu tür kararların anlamlı bir insan denetimi içermesi ve kişiye alınan karara karşı itiraz edebilme imkânı sunulması gerekiyor.

Uber hakkındaki soruşturma, 2018-2022 yılları arasında Avrupa'da yaşanan olaylarla ilgili. Süreç başlangıçta Fransa’da yapılan bir şikâyet üzerine başladı.

Uber’in Avrupa merkezinin Hollanda’da bulunması nedeniyle soruşturma Hollanda Veri Koruma Kurumu tarafından yürütüldü.

Uber, bazı sürücüleri dolandırıcılık şüphesi nedeniyle geçici olarak sistemden uzaklaştırdı. Bu durumlar arasında şirket algoritmalarının sürücülerin ücretleri artırmak amacıyla gereksiz güzergâhlar kullandığı veya yolculukları tamamlamayı düşünmeden kabul ettiği sonucuna vardığı durumlar da bulunuyordu.

Uber, bu tür askıya almaların genellikle kısa süreli olduğunu ve söz konusu hesapların insan incelemesi olmadan kalıcı olarak devre dışı bırakılmadığını savundu.

Ancak Hollanda makamlarına göre, müşteri puanları düşük olan bazı sürücülerin hesapları bilgisayar tarafından kalıcı olarak devre dışı bırakıldı.

Uber ise bu iddiaya karşı çıktı ve kalıcı hesap kapatma kararlarını hiçbir zaman otomatikleştirmediğini söyledi.

Şirket, cezanın orantısız olduğunu düşünmesinin nedenlerinden birinin de uygulamadan etkilenen sürücü sayısının oldukça düşük olması olduğunu belirtti.

Uber’e göre, yalnızca 2021 yılında Avrupa’da düşük müşteri puanları nedeniyle 126 sürücünün hesabı devre dışı bırakıldı.

Hollanda makamları ise cezanın, Uber’in 2025 yılındaki yıllık cirosunun belirli bir oranı üzerinden hesaplandığını açıkladı.

Sürücüler için toplu dava hazırlığı

Fransa’daki Uber sürücülerinin çalışmalarını etkileyen algoritmik kararlar hakkında veri talep etmelerine yardımcı olan ve soruşturmanın başlamasında rol oynayan İsviçre merkezli dijital haklar grubu PersonalData.io, karardan memnuniyet duyduğunu açıkladı.

Grubun kurucusu Paul-Olivier Dehaye, sürücüler adına Uber’den tazminat talep etmek amacıyla toplu dava hazırlığı yaptıklarını söyledi.

Kararın asıl önemi: “Algoritmik yönetim” sınırlandırılıyor

Kararın Uber açısından finansal boyutunun ötesinde önemli bir tarafı bulunuyor. Avrupa düzenleyicileri, giderek daha fazla işverenin ve dijital platformun çalışanlar hakkında algoritmalar aracılığıyla karar verdiği bir dönemde, yapay zekâ ve otomatik karar sistemlerinin sınırlarını giderek daha net biçimde çiziyor.

Uber örneğinde mesele yalnızca bir hesabın kapatılması değil; bir algoritmanın bir insanın gelir elde etme imkânını ortadan kaldırıp kaldıramayacağı sorusu.

GDPR’nin yaklaşımı burada açık bir ilke ortaya koyuyor: İnsanların ekonomik ve sosyal hayatlarını ciddi biçimde etkileyen kararların sorumluluğu tamamen algoritmaya bırakılamaz.

Bu nedenle Hollanda’nın 825 milyon avroluk cezası, yalnızca Uber’e yönelik bir yaptırım değil; Avrupa’da “algoritmik yönetim”, çalışan hakları ve yapay zekâ destekli karar alma süreçlerinin hukuki sınırları açısından da önemli bir emsal niteliği taşıyor.

Reuters