AB Komiseri Kos: "Yeni Üyeler, Denetim ve Kısıtlama Maddeleriyle Karşı Karşıya Kalabilir"
AB Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos: “Yeni güvencelerimiz olacak.”
Avrupa Birliği’ne katılan yeni üyeler, üyelik anlaşmalarına eklenecek yeni “güvence” (safeguard) maddeleri kapsamında 15 yılı aşkın bir süre boyunca bazı ulusal veto haklarını kullanamayabilecek.
AB’nin Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, Ukrayna ve Moldova’nın üyelik müzakerelerine resmen başlamasıyla birlikte bu planı kamuoyuna açıkladı.
Kos, Ukrayna ve Moldova ile üyelik görüşmelerinin ilk fasıl kümesinin (cluster) açılması kararını “mega pazartesi” olarak nitelendirirken, Fransa, Almanya ve bazı diğer ülkeler tarafından desteklenen ve yeni üyelerin bütçe, güvenlik ve dış politika konularındaki oylamalara katılımını belirli sürelerle sınırlandırmayı öngören önerilere de destek verdiği izlenimini verdi.
Ukrayna ve Moldova ile yeni bir resmî üyelik müzakere sürecinin başlatılması kararı, giderek daha fazla AB üyesi devletin, aday ülkelerin demokrasi, hukukun üstünlüğü veya basın özgürlüğü alanlarında gerçekleştirdikleri reformlardan geri adım atmaları durumunda uygulanabilecek koruyucu önlemler talep ettiği bir dönemde geldi.
Kos, konuyla ilgili açıklamasında şunları söyledi:
“Bu, yeni nesil üyelik anlaşmaları olacak; çünkü yeni güvence mekanizmalarına sahip olacağız.”
Komiser, söz konusu denetim hükümlerinin amacının, yeni üyelerin birliğe katıldıktan sonra da Avrupa kurallarına bağlı kalmalarını sağlamak olduğunu belirtti.
“Yeni üyeler aramıza katıldığında, onların beş, on ya da on beş yıl sonrasında da Avrupa kurallarına uymaya devam etmelerini garanti altına almak istiyoruz.”
Macaristan Deneyimi Yeni Yaklaşımın Temel Gerekçesi
Bu kadar uzun süreli güvence mekanizmalarının gündeme gelmesinde, yılın başlarında Budapeşte yönetiminin Ukrayna’ya yönelik 90 milyar avroluk kredi paketine destek vermeyi reddetmesinin yarattığı tepkinin etkili olduğu değerlendiriliyor.
Ayrıca 2004 yılında AB’ye katılan Hungary’nin, Brüksel tarafından tanımlanan çok sayıda hukukun üstünlüğü ihlali nedeniyle yıllardır eleştirilmesi de yeni düzenleme arayışlarını hızlandırdı.
Geçtiğimiz hafta Fransa, Almanya, Hollanda, Belçika ve Lüksemburg ortak bir girişimde bulunarak, gelecekteki üyelerin “AB’nin hareket etme kapasitesini zayıflatmasını” önleyecek yeni koruma maddelerinin üyelik anlaşmalarına eklenmesini talep etti.
“Yarım Üyelik Yok”
Kos, yeni güvenlik mekanizmalarının aday ülkelere ikinci sınıf ya da ortak üyelik statüsü verilmesi anlamına gelmediğini özellikle vurguladı.
“Tam üyelik ancak üye devletler tüm şartları yerine getirdiğinde mümkün olacaktır. Yarım üyelik ya da çeyrek üyelik diye bir şey yoktur. Sadece tam üyelik vardır.”
Bu açıklama, özellikle Ukraine ve Moldova açısından önem taşıyor. Çünkü bazı Avrupa başkentlerinde, yeni üyeler için farklı seviyelerde üyelik modellerinin oluşturulması gerektiğine ilişkin tartışmalar zaman zaman gündeme geliyor.
Analiz: AB'nin Yeni Genişleme Modeli Ne Anlama Geliyor?
AB’nin planladığı bu yeni yaklaşım, genişleme politikasında önemli bir paradigma değişimine işaret ediyor.
2004 ve sonrasındaki genişleme dalgalarında birlik, aday ülkelerin üyelik öncesi reformlarını yeterli görerek tam üyelik vermişti. Ancak son yıllarda özellikle Macaristan ve kısmen Poland örnekleri, üyelik sonrasında demokratik standartların gerileyebileceğini gösterdi.
Bu nedenle Brüksel artık yalnızca üyelik öncesi denetim değil, üyelik sonrası uzun vadeli gözetim mekanizmaları oluşturmayı hedefliyor.
Önerinin hayata geçirilmesi halinde Ukrayna, Moldova ve gelecekte AB’ye katılabilecek Batı Balkan ülkeleri, resmen tam üye olsalar bile belirli alanlarda veto ve karar alma yetkilerini uzun süre kademeli olarak kullanabilecekler.
Bu durum, Avrupa Birliği'nin genişlemeyi sürdürürken aynı zamanda karar alma mekanizmalarını koruma çabasının bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Ancak eleştirmenler, söz konusu düzenlemelerin yeni üyeler ile mevcut üyeler arasında fiilî bir eşitsizlik yaratabileceğini ve “tam üyelik” ilkesinin içini boşaltabileceğini savunuyor.
Euractiv
