AB’de nakit para stoklarının azalıyor
Avrupa'da Savaş, orman yangınları ve siber saldırı endişesi hakim
İnsanlara evlerinde nakit para bulundurmaları tavsiye edilirken, dolaşımdaki banknotların toplam değeri 2016’da 1 trilyon avro iken 2026’da 1,6 trilyon avroya yükseldi.
Yeni veriler, akıllı telefonlarla ödeme sistemlerinin yaygınlaşmasına rağmen Avrupa Birliği’nde dolaşımdaki banknot miktarının arttığını gösteriyor.
Avrupa’nın bazı bölgelerini etkisi altına alan orman yangınları da insanların acil durumlar için evlerinde nakit para bulundurma eğilimini güçlendiriyor.
Avrupa’daki birçok şehirde nakit para, temassız ödemelerin gerisinde kalmış olsa da dolaşımdaki toplam nakit miktarı gerçekte artmaya devam ediyor.
Bu açıklama, Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) baş ekonomisti Philip Lane tarafından İrlanda’da düzenlenen MacGill Yaz Okulu konferansında yapıldı.
Uzmanlara göre nakit para stoklarındaki artış, savaşlar konusundaki kaygılar ve siber saldırıların çevrim içi ve temassız ödeme sistemleri üzerindeki olası etkilerine ilişkin endişelerle bağlantılı.
Lane şöyle konuştu:
“Toplam banknot stoku büyümeye devam ediyor. İşlemlerde kullanımı, yani banknot sayısı azalıyor; ancak toplam stok açısından bakıldığında artış söz konusu.”
Geçtiğimiz yıl İngiltere’de Marks & Spencer, uzun süre devam eden bir siber saldırıya maruz kalmış ve bu saldırı nedeniyle perakende şirketi haftalar boyunca çevrim içi sipariş alamamıştı.
AB vatandaşlarına 2025 yılında, bu yaz Fransa ve İspanya’da yaşanan yıkıcı orman yangınları, sel ve fırtına gibi doğal afetlerin yanı sıra olası siber saldırılar veya diğer düşmanca olaylar karşısında 72 saat yetecek kadar gıda, su ve temel ihtiyaç malzemesi stoklamaları tavsiye edilmişti.
Hanelerin; şişelenmiş su, pilli transistörlü radyo, konserve gıda ve en önemlisi nakit para içeren bir kriz çantası hazırlamaları teşvik edildi.
2002 yılından bu yana dolaşımdaki banknot miktarını takip eden ECB verileri, banknotların toplam değerinin 2016’da yaklaşık 1 trilyon avrodan Haziran 2026’da 1,6 trilyon avroya yükseldiğini gösteriyor.
Dolaşımda bulunan banknot sayısı pandemi öncesi 2019’da yaklaşık 24 milyon iken, bugün 31 milyonun üzerine çıktı. 2025 yılında en yaygın kullanılan banknot 50 avroluk banknot olurken, onu 100 avroluk banknot izledi.
Avusturya, Finlandiya, Almanya, İsveç ve Hollanda’nın da aralarında bulunduğu Avrupa ülkeleri, çevrim içi ve mobil ödeme uygulamalarının çalışmaması durumunda vatandaşlarına, 72 saat boyunca temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde hane başına 70 ila 100 avro arasında nakit para bulundurmalarını tavsiye etti.
University College Cork’ta finansal kapsayıcılık alanında çalışan Profesör Olive McCarthy, “kullanmazsan kaybedersin” uyarısında bulunarak, nakit paranın günlük hayatta kullanılmaya devam edilmesinin toplum açısından hayati öneme sahip olduğunu söyledi.
McCarthy şöyle dedi:
“Acil durumlar için nakit para bulundurma tavsiyesi yerinde bir öneridir ve dijital sistemler bizi yüzüstü bıraktığında hazırlıklı olmamız gerektiğini hepimize hatırlatır. Ancak nakit paranın yalnızca bir yedek önlem olarak görülmemesi büyük önem taşıyor. Kriz olmadığı zamanlarda nakit kullanmayı bırakırsak, kriz olduğunda onu kullanmak o kadar kolay olmayabilir.”
ECB, nakit parayı “ulusal kriz hazırlığının” kritik bir unsuru olarak değerlendiriyor. İnsanların günlük alışverişlerinde nakit kullanımını azaltırken aynı zamanda daha fazla banknotu ellerinde tutmasını ise bir “paradoks” olarak tanımlıyor.
Philip Lane ayrıca, AB genelindeki her şehir merkezinde ve ana alışveriş caddesinde ATM ağlarının varlığını korumasını güvence altına alacak yasal düzenlemelere duyulan ihtiyaca da dikkat çekti.
McCarthy, bazı tüketicilerin nakit paranın sağladığı gizlilik ve kullanım kolaylığını tercih ettiğini belirterek, nakdin kriz zamanlarındaki önemine ilişkin tartışmaların da arttığını söyledi.
Nakit paranın aynı zamanda kapsayıcı bir ödeme aracı olduğuna dikkat çeken McCarthy, bunun yaşlılar ve kırılgan gruplar için önemli olduğunu vurguladı. Özellikle harcamaları partneri tarafından kontrol edilen aile içi şiddet mağdurlarının nakit paraya bağımlı olabileceğini ifade etti.
McCarthy ayrıca, nakit paranın çocuklara finansal okuryazarlık ve bütçe yönetimi becerileri kazandırmak için de son derece yararlı bir araç olduğunu sözlerine ekledi.
Not: Bu rakamların doğru hâli sırasıyla 1 trilyon avro ve 1,6 trilyon avrodur.
The Guardian
