İtalya'nın uzun süredir yaptığı çağrıların ardından Avrupa Komisyonu, ülkelerin fosil yakıtlara bağımlılıklarını azaltmalarına yardımcı olmak amacıyla Avrupa Birliği'nin mali kurallarını gevşetti.
Karar, İran savaşıyla tetiklenen enerji şokunun Avrupa ekonomileri üzerindeki etkilerinin sürmesi üzerine alındı.
AB Ekonomiden Sorumlu Komiseri Valdis Dombrovskis, gazetecilere yaptığı açıklamada, üye ülkelerin enerji şoklarına karşı "yapısal dayanıklılıklarını" artıracak tedbirler için yıllık gayrisafi yurtiçi hasılalarının (GSYH) yüzde 0,3'üne kadar ek harcama yapabileceklerini söyledi. Bu harcamalar, Brüksel'in bütçe açığı için belirlediği yüzde 3'lük sınırın ihlali olarak değerlendirilmeyecek.
Dombrovskis, sağlanacak ilave mali alanın 2028 yılına kadar geçerli olacağını ve toplamda yıllık ekonomik çıktının yüzde 0,6'sıyla sınırlı tutulacağını belirtti.
"Özellikle zorlu ve türbülanslı bir dönemden geçiyoruz" diyen Dombrovskis, İran ve ABD'nin uyguladığı çift taraflı abluka nedeniyle kapalı durumda bulunan ve küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın Avrupa'da enflasyon ve ekonomik büyüme üzerinde "giderek genişleyen olumsuz etkiler" yarattığını ifade etti.
Brüksel'den Önemli Politika Değişikliği
Çarşamba günü açıklanan karar, Avrupa Komisyonu açısından önemli bir politika değişikliğine işaret ediyor. Komisyon daha önce, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) tarihin en büyük enerji krizi olarak nitelendirdiği mevcut durumun mali kuralların gevşetilmesini gerektirmediğini savunuyordu.
Karar, Komisyon'un yaklaşık iki hafta önce Avrupa Birliği'nin 2026 büyüme tahminini yüzde 1,4'ten yüzde 1,1'e düşürmesinin ve enflasyon beklentisini yüzde 2,1'den yüzde 3,1'e yükseltmesinin hemen ardından geldi.
Aynı zamanda bu gelişme, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni için de önemli bir siyasi başarı olarak değerlendiriliyor. Meloni, uzun süredir Brüksel'e AB'nin mali sürdürülebilirlik kaygılarını bir kenara bırakması ve yükselen petrol ile doğal gaz fiyatlarının ekonomiler üzerindeki etkisini hafifletmek için üye ülkelere daha fazla hareket alanı tanıması çağrısında bulunuyordu.
Komisyonun tercih ettiği yöntem de daha önce Roma tarafından önerilmişti. Buna göre ülkeler, hâlihazırda savunma harcamaları için ayrılmış olan ek bütçe esnekliğini enerji dönüşümü için de kullanabilecek.
Savunma İstisnası Enerjiye de Açılıyor
Ek bütçe esnekliğinden yararlanmak isteyen ülkelerin, "ulusal kaçış maddesi" (İng.national escape clause) olarak bilinen mekanizmayı devreye sokmaları gerekecek. Bu düzenleme, üye devletlerin savunma harcamaları için yıllık GSYH'nin yüzde 1,5'ine kadar ek harcama yapmasına izin veriyor.
AB'nin 27 üye ülkesinden 17'si, aralarında Almanya'nın da bulunduğu ülkeler, bu istisnayı hâlihazırda kullanıyor. Brüksel geçen yıl, ABD'nin Avrupa güvenliğine olan bağlılığının zayıfladığı ve Rusya'nın askeri tehdidinin arttığı gerekçesiyle ülkeleri bu mekanizmayı devreye almaya teşvik etmişti.
Buna karşın, geleneksel olarak AB'nin savunma harcamaları konusunda geride kalan ülkelerinden biri olan ve yüzde 3'lük bütçe açığı sınırını aşması nedeniyle "aşırı açık prosedürü"ne (EDP) tabi tutulan İtalya bu istisnayı şimdiye kadar kullanmamıştı.
Dombrovskis, önerinin özünü şu sözlerle açıkladı:
"Üye devletlerin savunma amaçlı ulusal kaçış maddesinin kapsamını, fosil yakıtlara bağımlılığımızdan uzaklaşma sürecine katkı sağlayan önlemleri de kapsayacak şekilde genişletmelerine imkân tanıyoruz."
Hangi Harcamalar Desteklenecek?
Söz konusu bütçe esnekliği;
- Batarya depolama kapasitesinin artırılması,
- Elektrikli araç teşvikleri,
- Isı pompası kurulumlarının yaygınlaştırılması,
gibi enerji dönüşümünü destekleyen alanlarda kullanılabilecek.
Ancak tüm üye ülkelerin, bu ek mali alanı kullanabilmek için Avrupa Komisyonu'na resmî başvuruda bulunmaları gerekecek.
Dombrovskis, mevcut bütçe esnekliğini tamamen tüketmiş ülkelerin de Brüksel'in yapacağı ek borç sürdürülebilirliği değerlendirmesine bağlı olarak yüzde 1,5'lik sınırın üzerine çıkabileceklerini belirtti.
Komisyon yetkililerine göre Litvanya ve Estonya savunma istisnası kapsamında tanınan ilave mali alanı şimdiden tamamen kullanmış durumda.
Dombrovskis, ek mali alanı henüz tüketmemiş ülkelerin başvurularının "oldukça hafif" bir değerlendirme sürecinden geçeceğini ifade etti. Ancak hiçbir ülkeye fosil yakıt kullanımını sübvanse etme izni verilmeyeceğini de vurguladı.
Hangi ülkelerin başvuruda bulunacağı konusunda yorum yapmaktan kaçınan Dombrovskis, şu ifadeyi kullandı:
"İtalya'nın bu ilave mali esnekliğe gösterdiği yoğun ilgiyi göz önüne alırsak, İtalya'nın bundan yararlanmak isteyeceğini varsayıyorum."
İtalya Maliye Bakanlığı ise konuya ilişkin yorum talebine hemen yanıt vermedi.
Almanya Son Anda Kurtuldu
Öte yandan Dombrovskis, bütçe açığını geçen yıl yüzde 3'ün altına indirmeyi başaran Malta hakkındaki aşırı açık prosedürünün sonlandırılmasını tavsiye edeceklerini açıkladı.
Ayrıca Komisyon'un, euro bölgesine katılan 21. ülke olmasından yalnızca birkaç ay sonra Bulgaria hakkında da aşırı açık prosedürü başlatmayı önereceğini doğruladı.
Hâlen aşırı açık prosedürüne tabi olan diğer dokuz AB ülkesinin ise son bir yıl içinde bütçe açıklarını azaltmak için "etkili adımlar" attığını belirten Dombrovskis, Macaristan'ın kurallara "ciddi düzeyde uyumsuzluk" riski taşımaya devam ettiğini ve yıl içinde Budapeşte'ye yönelik disiplin önlemlerinin artırılabileceğini söyledi.
Almanya'nın savunma harcamaları istisnasını devreye alması ise ülkenin aşırı açık prosedürüne maruz kalmasını kıl payı önledi.
Komisyon, Berlin'in bu yıl için öngörülen yüzde 3,7'lik bütçe açığının 0,8 puanlık bölümünün savunma harcamalarındaki artıştan kaynaklandığını hesapladı.
Bir Komisyon yetkilisi şu değerlendirmeyi yaptı:
"Eğer savunma harcamalarındaki 0,8 puanlık artışı çıkarırsanız bütçe açığı yüzde 2,9'a düşüyor. Dolayısıyla sınırın oldukça yakınında bulunuyor."
Euractiv
