Avrupa için riskler neler?
Pekin, gelecekte Tayvan'a yönelik bir deniz karantinasına işaret eden hibrit savaş mekanizmalarını test ediyor.
Bunun sonuçları ise Asya'nın çok ötesine uzanabilir.
Yıllardır Tayvan konusundaki tartışmalar, Çin'in adayı işgal edip etmeyeceği, abluka uygulayıp uygulamayacağı ya da karantinaya alıp almayacağı etrafında dönüyordu. Haziran ayı başında bu soruya beklenmedik bir yanıt verildi. Çin sahil güvenliği, Tayvan'ın doğusundaki sularda koordineli bir operasyon gerçekleştirdi.
Çin basını operasyonu deniz hukuku uygulama görevi olarak tanımlarken, Pekin yaklaşık 200 geminin denetlendiğini açıkladı. Tayvan ise bu faaliyetleri hukuka aykırı bir yargı yetkisi iddiası olarak kınadı. Ancak yaşananlar, Avrupa'nın çok yakında karşı karşıya kalabileceği yeni bir emsal oluşturdu.
Pekin, fiili bir karantinayı iç deniz hukuku uygulaması olarak sunarak hukuki belirsizlikten yararlanıyor ve uluslararası toplumun vereceği tepkiyi karmaşık hale getiriyor.
Bir savaş eylemine karşılık vermek net bir tercihken, kolluk kuvveti faaliyeti olarak sunulan bir operasyona nasıl yanıt verileceği aynı ölçüde açık değil.
Zaman içinde kısmi bir karantina bile ekonomisi büyük ölçüde deniz ticaretine bağlı olan Tayvan üzerinde ciddi ekonomik tahribat yaratabilir. Aynı zamanda küresel şirketlere de Tayvan ile ticari ilişkilerin giderek daha riskli hale geldiği mesajını verir.
Bu kademeli sıkıştırma stratejisi, Çin'in hibrit savaş doktrininin temelini oluşturuyor: Hukuki uygulama ile zorlayıcı saldırganlık arasındaki sınırın bilinçli şekilde bulanıklaştırılması yoluyla sürdürülen baskı.
Operasyonun gerçekleştiği bölge de ayrıca dikkat çekici.
Faaliyetlerin büyük bölümü, Tayvan ile Filipinler arasındaki ve Güney Çin Denizi'ni Pasifik Okyanusu'na bağlayan Başi Kanalı çevresinde gerçekleşti.
Denizcilik izleme kuruluşu Sealight'ın Direktörü Ray Powell, bu konuşlanmayı "Bashi Breakout" olarak tanımladı. Bunun nedeni, Çin devlet gemilerinin askeri değil, kolluk kuvveti kisvesi altında Birinci Ada Zinciri'nin ötesine geçmesiydi.
Çin, Güney Çin Denizi'ndeki hak iddialarını güçlendirmek için yıllardır sahil güvenliği ve diğer deniz kurumlarını kullanıyor. Aynı faaliyetlerin Çin Donanması (PLA Navy) tarafından gerçekleştirilmesi çok daha provokatif olarak algılanacaktı.
Bir sahil güvenlik gemisi, bir muhripten farklı bir görüntü oluşturuyor. Böylece Pekin, uluslararası tepkileri test ederken ve egemenlik iddialarını güçlendirirken aynı düzeyde alarm yaratmamayı başarıyor.
Bu işaretleri artık görmezden gelmek giderek zorlaşıyor. Çin kısa süre önce denizaltından fırlatılan kıtalararası balistik füze (ICBM) denemesi gerçekleştirdi. Aynı zamanda Çinli akademisyenler, Başi Kanalı'nın güneyindeki Filipinler'e bağlı Batanes bölgesi üzerinde hak iddialarını destekleyecek entelektüel zemini hazırlıyor.
Avrupa da benzer yöntemleri Rusya'nın yürüttüğü etki operasyonları, sabotaj faaliyetleri ve ekonomik baskı kampanyalarında gördü. Bu süreçler saldırganlığın zamanla normalleşmesine yol açtı.
Hem Çin hem de Rusya örneklerinde stratejik değişim çoğu zaman ani değil, aşamalı biçimde gerçekleşiyor.
Avrupa'nın bu gelişmeleri yakından izlemesi gerekiyor. Çünkü Tayvan'a uygulanacak bir karantina yalnızca Asya'nın değil, Avrupa'nın da sorunu olacaktır.
Tayvan, Avrupa'nın refahı açısından kritik öneme sahip tedarik zincirlerinin merkezinde bulunuyor. Dünya yarı iletken üretiminin yüzde 60'tan fazlasını ve gelişmiş çiplerin yaklaşık yüzde 90'ını üretiyor.
Pandemi sonrasında yaşanan çip kıtlığı özellikle Avrupa otomotiv sektöründe üretim hatlarını ciddi biçimde aksatmıştı.
Tayvan'a yönelik uzun süreli bir karantinanın etkileri ise bunun çok daha ötesine geçecektir.
Deniz ticareti, lojistik ağları, enerji piyasaları, telekomünikasyon altyapısı ve finansal piyasalar zincirleme etkiler yaşayacaktır.
Siyasi sonuçlar da en az ekonomik sonuçlar kadar zorlayıcı olabilir.
Karantinanın askeri baskı yerine kolluk kuvveti uygulaması olarak sunulması, Avrupa Birliği içinde görüş ayrılıklarını derinleştirebilir.
Bazı üye ülkeler durumun yönetilebilir olduğunu savunurken, diğerleri bunu seyrüsefer özgürlüğüne ve uluslararası hukuka doğrudan meydan okuma olarak değerlendirebilir.
Pekin'in tüm Avrupa başkentlerini ikna etmesine gerek yok. Koordineli bir Avrupa tepkisini zorlaştıracak kadar tereddüt oluşturması yeterli olacaktır.
Avrupa bu provayı doğru okumalı ve buna göre hazırlık yapmalıdır.
İlk olarak Avrupa, kriz yönetimine mecbur kalmadan önce tedarik zinciri bağımlılıklarını ayrıntılı biçimde haritalandırmalıdır.
Bu kapsamda hangi sektörlerin Tayvan üzerinden geçen deniz taşımacılığına bağımlı olduğu belirlenmeli, Birliğin refahı açısından kritik bölgelerde ortaya çıkabilecek hibrit ekonomik baskılara karşı AB düzeyinde ortak müdahale protokolleri hazırlanmalı ve seyrüsefer özgürlüğünün kademeli biçimde sınandığı durumlarda bunun ne anlama geldiği konusunda siyasi uzlaşı şimdiden oluşturulmalıdır.
AB'nin önceki yarı iletken krizine verdiği tepki hazırlıksız olmanın maliyetini göstermişti.
Tayvan'a yönelik olası bir karantina ise sonradan hasar kontrolü değil, önceden planlama gerektiriyor.
İkinci olarak Avrupa'nın Tayvan, ABD, Filipinler, Japonya ve diğer bölgesel ortaklarla erken uyarı sistemleri ve karşılıklı destek mekanizmaları konusunda açık ve dürüst bir diyalog yürütmesi gerekiyor.
Ayrıca hareketsiz kalmanın maliyetinin müdahale maliyetini aşacağı durumlarda yük paylaşımının nasıl yapılacağı ve "müdahale" kavramının kriz başlamadan önce ortak biçimde tanımlanması gerekiyor.
Kırmızı çizgiler ve ortak maliyet paylaşımı önceden belirlenmezse, kriz anında her ülke yalnızca kendi ulusal çıkarını hesaplamak zorunda kalacaktır.
Son olarak Avrupa, Tayvan sorununu başkalarının çözmesi gereken uzak bir mesele olarak görme eğiliminden vazgeçmelidir.
Küresel ortak alanların korunmasını başkalarının üstlenmesini beklemek artık uygulanabilir bir seçenek değildir.
Tayvan'da yaşanacak bir kesinti, Avrupa'da da kesinti anlamına gelecektir.
Pekin bu taktikleri yeniden deneyecektir.
Avrupa'nın önündeki tercih açıktır: Seçenekler hâlâ mevcutken bugün harekete geçmek ya da Tayvan'a yönelik ortaya çıkan bu "yumuşak karantina"yı yeni normal olarak kabul etmek ve bununla birlikte Avrupa Birliği'nin refahı üzerinde kalıcı bir maliyeti de kabullenmek.
Euractiv
