Salonuna Çıkan Son Teknoloji Devi, "Meta" Oldu

Yvonne Gonzalez Rogers için son dört ay oldukça hareketli geçti.

Kaliforniya Kuzey Bölge Yargıcı, Nisan sonu ve Mayıs ayının büyük kısmını Oakland şehir merkezindeki mahkeme salonunda, Elon Musk ile Sam Altman arasındaki yüksek profilli hukuk mücadelesini yöneterek geçirdi.

61 yaşındaki Gonzalez Rogers, şimdi de Kaliforniya Başsavcısı Rob Bonta'nın liderliğindeki eyalet başsavcıları koalisyonunun, sosyal medyanın "Büyük Tütün Dönüm Noktası" (Big Tobacco moment) olarak nitelendirilen davayı yürütmesiyle birlikte, Meta'nın reklamcılık geleceğini büyük ölçüde belirleyebilecek bir davanın ikinci haftasına hazırlanıyor.

Bu iki dava arasında Gonzalez Rogers, dönemin Başkanı Barack Obama tarafından bu göreve atanmasından 15 yıl sonra mahkemenin başyargıcı olarak görevlendirildi. 

Beş yıl boyunca bu görevi yürüten Yargıç Richard Seeborg'un yerini alan Gonzalez Rogers, teknoloji şirketlerinin her zamankinden daha büyük ve güçlü olduğu, yapay zekanın mahkeme salonlarına daha yüksek riskli çatışmalar taşıdığı bir dönemde yönetimi devralıyor.

Yargı bölgesi, OpenAI'ın genel merkezinin bulunduğu San Francisco'nun yanı sıra Meta ve teknoloji sektöründeki pek çok emsaline ev sahipliği yapan Silicon Vadisi'nin tamamını kapsıyor. 

Gonzalez Rogers için bu görev, özel sektörde başladığı ve 2008 yılında dönemin Valisi Arnold Schwarzenegger tarafından Alameda İlçesi Yüksek Mahkemesi'ne atanmasıyla devam eden Kaliforniya'daki 35 yıllık hukuk kariyerinin zirve noktası niteliğinde.

Birçok kişi tarafından "YGR" olarak bilinen Gonzalez Rogers, ciddiyeti ve tavizsiz tutumuyla tanınıyor.

1990'larda Büyük Tütün şirketlerine karşı yürütülen davada ortak lider avukat olarak görev yapan ve Gonzalez Rogers'ın huzurunda Apple'a karşı birden fazla davada yer alan Hagens Berman yönetici ortağı Steve Berman, "Onu tam bir fişek olarak tanımlayabilirim," diyor. "Avukatlar ona saçmalık sunarsa, doğrudan üzerlerine gider."

Aslen Houstonlı olan Gonzalez Rogers, lisans eğitimini Princeton'da tamamladı ve hukuk derecesini Teksas Üniversitesi'nden aldı. Ardından 1991 yılında Cooley hukuk bürosuna katılarak firmanın ilk Latin kökenli (Latina) avukatı oldu.

Eyalet yargıcı olarak görev yaptığı dönemde, Kaliforniyalı Demokrat Senatör Dianne Feinstein'ın dikkatini çekti. 2023 yılında hayatını kaybeden Feinstein, daha sonra Gonzalez Rogers'ı federal yargıçlık görevi için Başkan Obama'ya önerdi.

Apple ile Geçmişi

Meta ve Musk'ın dahil olduğu son davalardan önce Gonzalez Rogers, Apple'ı yakından takip edenler tarafından halihazırda iyi bilinen bir isimdi.

2012 yılında, App Store'a karşı açılan erken dönem bir anti-tröst davası olan Pepper v. Apple dosyasını devraldı. iPhone sahipleri, Apple'ın kendilerini yalnızca kendi mağazası üzerinden uygulama almaya zorladığını, bunun da şirketin %30 komisyon kesmesine ve fiyatları yükseltmesine yol açtığını iddia etmişti. Gonzalez Rogers başlangıçta davayı reddetse de, Anayasa Mahkemesi daha sonra dosyayı ele aldı ve tüketicilerin şirkete dava açabileceğine karar verdi.

Yaklaşık aynı dönemde Gonzalez Rogers, Apple'ın kullanıcıların iTunes dışındaki kaynaklardan müzik çalmasını haksız yere engellediği ve rakiplerini saf dışı bıraktığı iddialarını içeren bir anti-tröst davasına baktı. Bu davadan Apple galip çıktı.

Ancak en çok ses getiren Apple davası beş yıl önce, Epic Games'e karşı yürütülen süreçte gerçekleşti.

2020 yılında Epic, Fortnite içinde kendi ödeme seçeneğini devreye sokarak Apple'ın ödeme sistemini ve %30'luk komisyonunu devre dışı bıraktı. Apple, Fortnite'ı App Store'dan çıkardıktan sonra Epic, teknoloji devini iPhone'lardaki uygulama dağıtımını ve ödeme süreçlerini yasadışı şekilde kontrol etmekle suçlayarak dava açtı.

2021'deki üç haftalık jürisiz duruşmanın ardından Gonzalez Rogers, Epic'in Apple'ın yasadışı bir tekel olduğunu kanıtlayamadığına karar vererek büyük ölçüde Apple lehine hüküm kurdu. Ancak Apple'ın "yönlendirme karşıtı" (anti-steering) kurallarının Kaliforniya rekabet hukukunu ihlal ettiğine karar verdi ve şirketin, geliştiricilerin kullanıcıları dış ödeme seçeneklerine yönlendirmesine izin vermesini emretti. Fakat süreç bununla sınırlı kalmadı.

Geçen yıl Gonzalez Rogers, Apple'ın mahkeme kararını kasten ihlal ettiğini belirterek, mahkeme kaydında şirketin finans başkan yardımcısının App Store bağlantılı bazı satın alımlara %27 ücret koyma kararı aldığı zaman konusunda mahkemeye "açıkça yalan söylediğini" yazdı.

"Ne Apple ne de avukatları bu açık yalanları düzeltti," diyen Rogers, Apple'ın mahkemeye sunulan bu yalanları ve yanlış beyanları benimsediğini değerlendirdiğini ifade etti.

Rogers, cezai itaatsizlik süreci başlatılıp başlatılmayacağının araştırılması için konuyu ABD savcılarına sevk etti, ancak nihayetinde bir kovuşturma doğmadı.

Musk - Altman Davası

Musk ve Altman'ın uzun süredir devam eden husumetlerini mahkeme salonuna taşımasıyla Gonzalez Rogers bu yılın başlarında yeniden odak noktası oldu.

2024 yılında Musk; Altman, OpenAI ve kurucu ortak Greg Brockman'a "bir hayır kurumunu çalmak" suçlamasıyla dava açtı. Üç haftalık duruşmanın ardından danışma jürisi, 2015 yılında OpenAI'ın kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak kurulmasına yardımcı olan Musk'ın davasını zamanında açmadığına karar verdi ve dava Musk'ın iddiaları çözüme kavuşturulmadan sonuçlandı.

Musk kararı bir "teferruat" olarak nitelendirip temyize gideceğine söz verdi, ancak Gonzalez Rogers duruşmayı kapatırken "jürinin bulgusunu destekleyen ciddi miktarda kanıt" olduğunu söyledi.

Gonzalez Rogers'ın bir sözcüsü CNBC'ye yaptığı açıklamada, yargıcın jüri üyelerine hizmetlerinden dolayı imzalı bir teşekkür notuyla birlikte Anayasa Mahkemesi kitabevinden bir cep anayasası hediye ettiğini belirtti. 

Musk-Altman davasında olduğu gibi, eyalet başsavcıları Meta ile karşı karşıya gelirken Gonzalez Rogers duruşmayı jürisiz (bench trial) olarak yönetiyor. Danışma jürisi kanıtları dinleyip bir karara varacak, ancak bu karar hukuki olarak bağlayıcı değil ve nihai takdir hakkı Gonzalez Rogers'a ait.

Duquesne Üniversitesi'nde hukuk profesörü ve sivil usul hukuku uzmanı olan Steven Baicker-McKee, CNBC'ye yaptığı açıklamada, danışma jürisinin jürisiz bir davaya ek niteliğinde olduğunu söyledi.

Baicker-McKee, "Danışma jürisini yalnızca tarafların jüri hakkına sahip olmadığı ve yargıcın konuyu tek başına karara bağlayabileceği durumlarda görürsünüz," dedi. "Danışma jürisi, yargıcın toplumun belirli bir olay veya davranış hakkında ne hissettiğini ölçmesini sağlar."

Gonzalez Rogers bir mahkeme belgesinde durumu şöyle açıkladı:

"Burada söz konusu olan meseleler, ilgili eyaletlerdeki halkın günlük yaşamını etkilemektedir," diye yazdı. "Bu nedenle Mahkeme, 'toplumun standartlarını' öğrenmek amacıyla bir danışma jürisi çağırmayı uygun görmektedir."

Gonzalez Rogers'ın vereceği nihai kararın potansiyel etkisi göz önüne alındığında, bu onun şimdiye kadarki en önemli davası olabilir.

Meta, eyaletlerin açtığı davadan doğabilecek potansiyel cezaların 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini tahmin ediyor; ancak Bonta eyaletlerin bu kadar yüksek bir miktar talep etmediğini belirtiyor.

Para Meta'nın en büyük endişesi değil. Eyaletler, Meta'nın çocukların hassasiyetlerini bilmesine rağmen genç kullanıcıları uygulamalarına bağımlı kılmak için sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, beğeniler, anlık bildirimler ve kaybolan içerikler gibi özellikleri kasten kullandığını iddia ediyor. 

Ayrıca Meta'yı ebeveyn izni olmadan çocuklardan veri toplamakla ve platformlarının riskleri konusunda kamuoyunu yanıltmakla suçluyorlar. Meta ise bu iddiaları reddediyor.

Bonta ile birlikte Colorado, New Jersey ve Kentucky başsavcıları davaya öncülük ediyor ve Meta'yı Facebook ile Instagram'da genç kullanıcılara yönelik özellikleri tasarlama ve işletme biçimini değiştirmeye zorlayabilecek algoritma değişiklikleri talep eden 29 başsavcıdan oluşan iki partili bir grubu temsil ediyor. 

Meta, gelirinin %98'ini oluşturan ve şirket yapay zekaya yoğun yatırımlar yaparken temel büyüme kaynağı olan reklam hedeflemeleri için algoritmalara bağımlı durumda.

Açılış konuşmaları Salı günü başladı ve Bonta ilk günün ardından gazetecilere davanın "idari cezalar, tazminat ve ihlaller" etrafında döndüğünü, öncelikli konusunun para olmadığını hatırlattı.

Gonzalez Rogers'ın mahkeme salonundaki davanın altı ila yedi hafta sürmesi bekleniyor. Bu dava, daha geniş bir yargı görevinin merkezinde yer alıyor.

Gonzalez Rogers; çocuklara ve gençlere verilen zararlar iddiasıyla Meta, TikTok, Snap ve YouTube'a karşı açılmış ve konsolide edilmiş yaklaşık 3.000 davayı kapsayan geniş çaplı çoklu bölge davasını da (multidistrict litigation) yönetiyor.

Berman, "O son derece zeki biri ve zorlu davalarda kendini bulduğunu düşünüyorum," dedi. "Kazanamadığım davalarda onunla her zaman aynı fikirde olmadım. Ama zeki olduğunu biliyorum."

CNBC