Petrol Devlerinin Kârı, Savaş ve İklim Krizi Ortasında 93 Milyar Dolara Ulaştı
İran çatışmasının yarattığı fiyat artışıyla üç ayda elde edilen rekor kârlar, petrol şirketlerinin çevresel zararların maliyetini üstlenmesi yönündeki çağrıları yeniden gündeme getirdi.
Dünyanın en büyük sekiz petrol şirketi, İran çatışmasının enerji fiyatlarını hızla yükseltmesi ve fosil yakıt kaynaklı iklim krizinin ölümcül sıcak hava dalgalarını tetiklemesiyle birlikte yalnızca üç ay içerisinde 90 milyar doların üzerinde kâr elde etti.
Ortaya çıkan bu savaş kaynaklı beklenmedik kârlar, Saudi Aramco ve BP gibi petrol ve doğalgaz devlerinin, "insanlığın yaşadığı acılar üzerinden kazanç sağladıkları" gerekçesiyle çevreye verdikleri zararların maliyetini üstlenmeleri ve yenilenebilir enerjiye geçişi finanse etmeleri yönündeki çağrıları yeniden güçlendirdi.
Guardian'ın yaptığı analize göre, Saudi Aramco, BP, Shell, Equinor, TotalEnergies, Eni, Chevron ve ExxonMobil, haziran ayı sonunda tamamlanan üç aylık dönemde toplam yaklaşık 93 milyar dolar (69 milyar sterlin) kâr elde etti.
Bu dönem, ABD ile İsrail'in İran'a yönelik savaşının ardından küresel petrol fiyatlarının varil başına 126 doların üzerine çıktığı ilk tam mali çeyrek oldu.
Şirketler, fosil yakıt arzındaki tarihin en büyük piyasa sarsıntılarından birini kullanarak, geçen yılın aynı döneminde elde ettikleri 50 milyar doların altındaki toplam kârlarını neredeyse ikiye katladı. Çevre örgütleri ise milyonlarca hanenin bunun bedelini daha yüksek enerji faturaları ve ağırlaşan iklim krizinin etkileriyle ödediğini vurguluyor.
Veriler, söz konusu sekiz şirketin ilkbahar çeyreğinde dakikada 700 bin doların üzerinde kâr elde ettiğini ortaya koyuyor.
Şirketlerin toplam piyasa değeri yaklaşık 600 milyar dolar artarak 3 trilyon doların üzerine çıkarken, aynı dönemde ölümcül sıcak hava dalgaları da etkisini artırdı.
Bilim insanlarına göre bu aşırı sıcaklar, fosil yakıt kullanımından kaynaklanan iklim değişikliği nedeniyle hem daha olası hem de daha şiddetli hale geliyor.
Geçtiğimiz eylül ayında yayımlanan bilimsel bir çalışma, dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinin karbon emisyonlarının ölümcül sıcak hava dalgalarıyla doğrudan ilişkilendirilebildiğini ilk kez ortaya koymuştu.
Araştırmaya göre, incelenen 14 büyük şirketten her birinin emisyonları, normal şartlarda neredeyse imkânsız sayılabilecek 50'den fazla aşırı sıcak hava dalgasının oluşmasına tek başına katkı sağlayabilecek düzeyde.
İlkbahar döneminin en yüksek kârını, Suudi Arabistan'ın devlet petrol şirketi Aramco elde etti. Şirketin net geliri, İran ve Husilerin insansız hava aracı ve füze saldırıları nedeniyle altyapısında hasar oluşmasına rağmen %34 artarak 33 milyar doların üzerine çıktı.
Carbon Majors veri tabanına göre Saudi Aramco, tarihte en fazla karbon salımı yapan şirket konumunda bulunuyor. Onu Chevron ve ExxonMobil izlerken, Shell ve BP de ilk 10 içerisinde yer alıyor. Suudi Arabistan ise onlarca yıldır uluslararası iklim politikalarını yavaşlatan veya engelleyen ülkelerin başında geliyor.
Salı günü sonuçlarını açıklayan BP, nisan-haziran döneminde 5,73 milyar dolar kâr elde ettiğini duyurdu. Bu rakam, Rusya'nın Ukrayna'yı işgal ettiği ilk yıldan bu yana şirketin ulaştığı en yüksek çeyreklik kâr olurken, bir önceki çeyrekteki 2,5 milyar dolarlık seviyenin de iki katından fazla oldu.
Global Witness'ta fosil yakıtlar programının başında bulunan Patrick Galey, şu değerlendirmeyi yaptı:
"BP'nin astronomik kârları, bu yıl insanlığın yaşadığı acılar üzerinden kimlerin kazanç sağladığını açıkça gösteriyor. Dünyanın dört bir yanında orman yangınları toplulukları tehdit ederken, kuraklık derinleşirken ve enerji maliyetleri yükselirken bunun bedelini sıradan insanlar ödüyor. Büyük petrol şirketleri ise yaşanabilir bir gezegen yerine hissedar kazançlarını önceliklendiriyor."
Galey ayrıca şunları söyledi:
"Petrol devlerinin neden oldukları iklim krizinin bedelini ödemelerinin zamanı geldi. Ödeyecekleri vergilerle ne kadar çok sel ve yangın koruma sistemi kurulabilir ya da ne kadar fazla güneş paneli yerleştirilebilir, bir düşünün."
Friends of the Earth kampanyalarının başkanı Rosie Downes ise:
"BP devasa kârlar açıklamaya devam ederken milyonlarca hane yüksek enerji faturaları ve kontrolden çıkan iklim krizinin bedelini ödüyor." dedi.
BP'nin yeni CEO'su Meg O'Neill, şirketin kârlarını savunarak, kısa arz nedeniyle piyasada ihtiyaç duyulan petrol ürünlerini güvenilir şekilde üretmeye odaklandıklarını söyledi.
Bununla birlikte BP, geçen yıl çevresel hedeflerini önemli ölçüde geri çekerek yıllık enerji dönüşümü bütçesini 5 milyar dolardan 1,5–2 milyar dolar seviyesine indirmişti.
Son yıllarda şirket, Birleşik Krallık'taki açık deniz rüzgâr santrallerini ortak girişime devretti, ABD'deki kara tipi rüzgâr enerjisi faaliyetlerini sattı ve salı günü de 4 milyar dolar değerindeki ABD biyogaz işletmesini satışa çıkaracağını açıkladı.
Ayrıca Financial Times'ın haberine göre, güneş enerjisi şirketi Lightsource'u Kuveyt Varlık Fonu destekli bir konsorsiyuma satmak üzere ileri düzey görüşmeler yürütüyor.
Geçtiğimiz cuma günü BP, 60 yılı aşkın süredir faaliyet gösterdiği Kuzey Denizi petrol ve doğalgaz operasyonlarını da satışa çıkardı. Bu gelişme, Birleşik Krallık hükümetine Kuzey Denizi'ndeki tartışmalı yeni petrol sahalarından vazgeçilmesi yönündeki çağrıları yeniden gündeme taşıdı.
Shell, geçen hafta tarihinin ikinci en yüksek çeyreklik kârını açıkladı. Katar'daki doğalgaz tesisinde savaş nedeniyle milyarlarca dolarlık hasar oluşmasına rağmen şirketin net geliri 9,84 milyar dolara yükseldi. Equinor ise geçen yıl aynı dönemdeki 1,8 milyar dolarlık kârını 3,2 milyar dolara çıkardı.
ABD'de açıklanan Chevron ve ExxonMobil bilançoları ise Başkan Donald Trump'ın eleştirilerine neden oldu.
Trump, iki şirketi İran savaşı sayesinde "fazla para kazanmakla" suçlayarak, yaklaşan kasım ara seçimleri öncesinde elde ettikleri kârların halka geri döndürülmesi gerektiğini söyledi.
Chevron ikinci çeyrekte 12,2 milyar dolar net kâr açıkladı. Bu rakam geçen yılın aynı döneminin beş katından fazla oldu. ExxonMobil ise 14,5 milyar dolar kâr elde ederek hem geçen yılın iki katına ulaştı hem de Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinden bu yana en yüksek çeyreklik sonucunu açıkladı.
Patrick Galey, "Büyük petrol şirketlerinin dünyayı nasıl sömürdüğünü anlamak için Donald Trump'ın bile onların aşırı kârlarına tepki göstermesi yeterli." ifadelerini kullandı.
Bu yaz yaşanan iklim etkileri arasında Avrupa tarihinin en şiddetli sıcak hava dalgaları yer aldı. Bilim insanları, bu sıcaklıkların insan kaynaklı küresel ısınma olmadan gerçekleşmesinin imkânsız olduğunu belirtiyor.
Yaklaşık 20 bin kişinin aşırı sıcaklar nedeniyle hayatını kaybettiği tahmin edilirken, yalnızca Birleşik Krallık'ta mayıs ve haziran aylarında yaklaşık 3 bin kişi yaşamını yitirdi.
Güney Kore ve Japonya'da sıcaklıklar 42,5 dereceye kadar yükselirken, Afrika'nın büyük bölümünde de temmuz ayında olağanüstü sıcaklıklar görüldü.
Bilim insanlarına göre küresel ısınma her sıcak hava dalgasını daha olası ve daha şiddetli hale getiriyor. Lancet'te yayımlanan bir rapor ise dünya genelinde her dakika bir kişinin aşırı sıcaklar nedeniyle hayatını kaybettiğini ortaya koyuyor.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Yürütme Sekreteri Simon Stiell, şu değerlendirmede bulundu:
"Dünyanın dört bir yanında iklim kaynaklı felaketler kabus boyutuna ulaşıyor. Yapılması gereken açık: Kömür, petrol ve doğalgazdan daha hızlı çıkılmalı, yenilenebilir enerji yatırımları hızlandırılmalı ve iklim krizinin etkilerine en fazla maruz kalan insanlar korunmalıdır."
Avrupa'da peş peşe yaşanan sıcak hava dalgaları toprakları kurutarak mısır, ayçiçeği ve salata ürünleri başta olmak üzere tarımsal üretime ciddi zarar verdi. En az 9 milyon ton tahıl kaybı beklenirken, Birleşik Krallık tarihinin en kötü hasat dönemlerinden biriyle karşı karşıya bulunuyor.
Kuraklık aynı zamanda Fransa, İspanya, Portekiz ve Yunanistan'da milyarlarca avroluk zarara yol açan büyük orman yangınlarını da tetikledi. Yangınlardan kaynaklanan yoğun hava kirliliğinin yalnızca 15-23 Temmuz tarihleri arasında ABD ve Kanada'da yaklaşık 4 bin erken ölüme neden olduğu tahmin ediliyor.
Bilim insanları iklim krizinin yangın riskini artırdığını ve orman yangını dumanlarının her yıl yaklaşık 1,5 milyon insanın yaşam süresini kısalttığını belirtiyor.
Güney Asya'da ise küresel ısınma aşırı yağışları güçlendiriyor. Atmosfer sıcaklığındaki her 1 derecelik artış, havanın yaklaşık %7 daha fazla su buharı taşımasına neden oluyor.
Temmuz başında Bangladeş'in Chattogram kentinde 24 saat içinde 40 santimetreden fazla yağış düştü. Pakistan, Hindistan ve Çin'in kuzeybatısında meydana gelen seller ve heyelanlar can kayıplarına yol açarken binlerce kişi tahliye edildi.
The Guardian
