Finlandiya, Dünyanın En Büyük Kum Bataryasını Devreye Aldı.
Finlandiya'nın güneyindeki küçük bir kasaba, yenilenebilir enerjinin önündeki en kritik sorunlardan biri olarak görülen kesintili üretim (intermittency) problemine çözüm bulmak amacıyla dünyanın en büyük ticari kum bataryasını devreye aldı.
13 metre yüksekliğinde ve 15 metre genişliğindeki dikkat çekici tesis, 2 bin metrik ton kırılmış sabuntaşı (soapstone)kullanarak temiz enerjiyi ısı şeklinde depoluyor ve toplam 100 megavat-saat (MWh) termal enerji sağlayabiliyor.
Bu kapasite, Pornainen kasabasında yaşayan yaklaşık 5 bin kişinin yaz aylarındaki ısı ihtiyacını yaklaşık bir ay, kış aylarında ise bir hafta boyunca karşılamaya yetiyor.
Geçen yıl Finlandiyalı bölgesel ısıtma şirketi Loviisan Lämpö tarafından devreye alınan ve Polar Night Energytarafından geliştirilen dev kum bataryası, yerel bölgesel ısıtma sisteminde daha esnek bir üretim modeli oluşturmak ve karbon emisyonlarını azaltmak amacıyla hayata geçirildi.
Polar Night Energy, projenin bölgesel ısıtma ağından kaynaklanan sera gazı emisyonlarını yaklaşık %70 oranında azalttığını, odun yongası kullanımını ise yaklaşık %60 düşürdüğünü açıkladı. Mevcut odun yongasıyla çalışan santral ise yalnızca yedek ve yoğun talep dönemlerinde kullanılmaya devam ediyor.
"Enerji Üretiminde Yeni Bir Döneme Giriyoruz"
Polar Night Energy CEO'su Tommi Eronen, Pornainen'in daha önce ısınma ihtiyacını petrol ve odun yongası yakarak karşıladığını, ancak artık kum bataryasının yılın büyük bölümünde herhangi bir yakıt kullanılmadan ısı sağlayabildiğini söyledi.
Eronen, enerji sisteminin köklü bir dönüşüm yaşadığına dikkat çekerek şunları ifade etti:
"Büyük enerji santrallerinin üretim yaptığı bir dünyadan, güneş ve rüzgâr enerjisinin üretimi üstlendiği bir dünyaya geçiyoruz. Bunun gerçekleşebilmesi için çok büyük enerji depolama kapasitesine ihtiyaç var."
Kum bataryalarının, lityum-iyon bataryalarda kullanılan nadir toprak elementlerine ihtiyaç duymadan büyük ölçekli enerji depolama imkânı sunduğunu vurgulayan Eronen, bu teknolojinin gelecekte önemli bir rol oynayabileceğini belirtti.
Pornainen'deki tesis, Finlandiya'da 2022 yılında kurulan ilk kum bataryasından yaklaşık 10 kat daha büyük olmasıyla da dikkat çekiyor.
Kum Bataryası Nasıl Çalışıyor?
Teknoloji temelde dev bir termos mantığıyla çalışıyor.
İlk aşamada elektrik şebekesinde güneş ve rüzgâr üretiminin fazla olduğu, dolayısıyla elektriğin ucuz olduğu zamanlarda enerji satın alınıyor. Bu elektrik kullanılarak kum çok yüksek sıcaklıklara kadar ısıtılıyor.
İyi yalıtılmış dev silo, bu ısıyı günler hatta haftalar boyunca muhafaza ediyor. Daha sonra depolanan enerji, ısı değiştiricileri aracılığıyla suyu ısıtarak bölgesel ısıtma sistemine aktarılıyor.
Polar Night Energy Ticari İşler Direktörü Annette Höglund-Dönnes, sistemi şu sözlerle özetledi:
"Üç temel adım var. Elektriği kullandığınız zaman ile bu enerjiyi buhar olarak kullandığınız zaman arasında bir gecikme oluşturuyorsunuz. İş modelinin avantajı tam da burada."
Höglund-Dönnes, bu sistemi gece saatlerinde daha ucuz elektrikle cep telefonu şarj edip gündüz kullanmaya benzetti.
Dünyanın Her Yerinden İlgi Görüyor
Şirket yetkilileri, teknolojinin özellikle kömür ve petrol gibi fosil yakıtlara bağımlı bölgelerden büyük ilgi gördüğünü belirtiyor.
Höglund-Dönnes, dünyanın hemen her kıtasından ekiplerin kendileriyle iletişime geçtiğini söyledi.
Bilim insanları da fosil yakıt kullanımının azaltılmasının küresel iklim krizinin önlenmesi açısından kritik önem taşıdığı konusunda uzun süredir uyarılarda bulunuyor.
Yenilenebilir Enerjinin En Büyük Sorununa Çözüm Olabilir
Oxford Üniversitesi Enerji ve İklim Politikaları Profesörü Jan Rosenow, kum bataryaları gibi elektrotermal enerji depolama sistemlerinin dünya genelinde yaygınlaşabileceğini ifade etti.
Rosenow'a göre sistemin en büyük avantajları şunlar:
- Nadir toprak elementlerine ihtiyaç duymaması,
- Elektriğin ucuz olduğu saatlerde enerji depolayabilmesi,
- Isıyı saatler yerine günler ve hatta haftalar boyunca saklayabilmesi.
Yenilenebilir enerjiye yönelik en büyük eleştirilerden biri, güneş panellerinin yalnızca güneş varken, rüzgâr türbinlerinin ise sadece rüzgâr estiğinde elektrik üretebilmesi. Enerji depolama sistemleri ise fazla üretilen enerjiyi saklayarak üretimin düştüğü zamanlarda devreye giriyor.
Kışın Bir Haftalık Isıtma Tek Şarjla Sağlanabiliyor
Loviisan Lämpö CEO'su Mikko Paajanen, kum bataryasının elektrik satın alma zamanı ile ısı üretim zamanını birbirinden bağımsız hâle getirdiğini söyledi.
Paajanen'e göre sistem sayesinde:
- Kışın tek şarjla yaklaşık bir haftalık,
- Yazın ise bir aylık ısı ihtiyacı karşılanabiliyor.
Bu da şirketin elektrik fiyatlarının en düşük olduğu dönemlerde enerji satın almasına olanak sağlıyor.
Şirket, 2026 yılının ilk aylarında bölgesel ısıtmanın %55 ila %60'ını kum bataryasından karşılamayı hedefliyor. Bu oran 2025 yılında yaklaşık %30 seviyesindeydi.
Finlandiya Hükümetinden Destek
Finlandiya İklim Bakanı Sari Multala, Pornainen'deki kum bataryasını enerji depolama alanında son derece ilham verici ve yenilikçi bir proje olarak değerlendirdi.
Multala, gelecekte depolanan ısının yeniden elektriğe dönüştürülmesine yönelik çalışmaların başarıya ulaşması halinde bunun enerji sektörü açısından devrim niteliğinde bir gelişme olacağını ifade etti.
CNBC
