ABD Sanayisi 2027 Takvimine Yetişemiyor
ABD Başkanı Donald Trump'ın, ülkenin Çin'e olan kritik maden bağımlılığını 2027 yılına kadar sona erdirme hedefi, Amerikan madencilik ve işleme sektörünün mevcut kapasitesi nedeniyle ciddi engellerle karşı karşıya bulunuyor.
Trump, Beyaz Saray'a dönüşünden bu yana kritik minerallerin ABD'de çıkarılması ve işlenmesini ulusal güvenliğin temel önceliklerinden biri haline getirdi.
Washington yönetimi, silah sistemleri ve diğer stratejik sektörlerin tedarik zincirlerinde Çin'in hâkimiyetini azaltmak amacıyla yaklaşık 150 madencilik ve mineral işleme şirketine onlarca milyar dolarlık destek sağladı.
Ancak savunma sanayisi ve diğer üreticilerin önünde kritik bir takvim bulunuyor.
Federal düzenlemelere göre 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren ABD'li yüklenicilerin Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore'dennadir toprak elementleri, mıknatıslar, tungsten, molibden ve tantal satın almaları yasaklanacak.
Muafiyetler Yıllardır Devam Ediyor
Washington uzun yıllardır bu ülkelerden yapılan ithalatı azaltmaya çalışsa da, yerli üretimin talebi karşılayamaması nedeniyle şirketlere sürekli muafiyet tanımak zorunda kaldı.
Donald Trump ise bu uygulamaya sert tepki gösterdi.
10 Mayıs'ta Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:
"TÜM FEDERAL KURUMLAR AMERİKAN ÜRÜNÜ SATIN ALMALIDIR — MAZERET YOK!"
Geçtiğimiz hafta imzaladığı başkanlık kararnamesiyle savunma sanayi şirketlerinin bu muafiyetleri almasını daha da zorlaştırdı.
Ancak sektör temsilcilerine göre gerçek tablo oldukça farklı.
Reuters'ın görüştüğü 16 sektör yöneticisi, yatırımcı, analist ve politika uzmanına göre ABD'nin mevcut üretim kapasitesi, iç talebi karşılamaktan hâlâ çok uzak.
Talep ile Üretim Arasında Dev Uçurum
Arthur D. Little danışmanlık şirketinin verilerine göre:
- 2025 yılında ABD'nin en yaygın kullanılan nadir toprak mıknatısı talebi yaklaşık 48 bin ton oldu.
- Buna karşılık yerli üretim yalnızca 300 ton seviyesinde kaldı.
- Yıl sonuna kadar üretim kapasitesinin 5 bin tona ulaşması bekleniyor.
Bu rakamlar bile ülkenin ihtiyacının yalnızca küçük bir bölümünü karşılayabilecek düzeyde.
Nadir toprak elementleri işlenerek;
- savunma sanayisinde,
- otomobillerde,
- bilgisayarlarda,
- elektronik ürünlerde,
- füze sistemlerinde kullanılan yüksek performanslı mıknatıslara dönüştürülüyor.
Bazı Mineraller ABD'de Onlarca Yıldır Üretilmiyor
ABD'de;
- Tungsten üretimi 2015 yılından bu yana yapılmıyor.
- Tantal üretimi ise 1959'dan beri tamamen durmuş durumda.
Guardian Metal Resources, ABD'de yeni bir tungsten madeni açmayı hedefliyor ancak bunun 2028'den önce gerçekleşmesi beklenmiyor.
Lion Rock Resources ise Güney Dakota'da tantal madeni geliştiriyor ancak henüz üretim tarihi açıklanmış değil.
Madencilik analisti Chris Berry, sektörün Ocak 2027 hedefini yakalamasının neredeyse imkânsız olduğunu söyledi.
"Rekabet edebilecek altyapının kurulması için daha uzun yıllara ihtiyaç var."
Sorun Rezerv Değil, İşleme Kapasitesi
- Uzmanlara göre ABD'nin kritik mineraller açısından rezerv sıkıntısı bulunmuyor.
- Asıl sorun bu mineralleri çıkarıp rafine edecek tesislerin yetersiz olması.
- Çin ise 20. yüzyılın sonlarından itibaren kritik minerallerin rafinasyonunda küresel lider konumuna yükseldi.
- Bugün dünya mineral işleme kapasitesinin yüzde 80'inden fazlasını kontrol ediyor.
- Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Pekin'in nadir toprak elementlerine ihracat kısıtlaması getirmesi halinde küresel ölçekte 6,5 trilyon dolarlık üretimin risk altına girebileceği uyarısında bulundu.
Beyaz Saray: Önce Çin'den Almaya Devam Edebiliriz
Reuters'ın soruları üzerine Beyaz Saray, Trump'ın son başkanlık kararnamesine işaret etti.
Buna göre şirketlere ancak;
- Çin'den kaçınmak için "kapsamlı çaba" gösterdiklerini kanıtlamaları,
- Çin'e bağımlılığı sona erdirecek somut bir takvim sunmaları
halinde muafiyet verilebilecek.
Pentagon ise konuya ilişkin yorum yapmadı.
Düşük Fiyatlar ABD'li Şirketleri Zorluyor
Washington yönetimi, Çin'in kendi üreticilerini yoğun biçimde sübvanse ederek dünya piyasasını ucuz ürünlerle doldurduğunu ve bunun Amerikan projelerini ekonomik olmaktan çıkardığını savunuyor.
Pekin ise Dünya Ticaret Örgütü kurallarına uygun hareket ettiğini ve küresel piyasalarda istikrarı desteklediğini belirtiyor.
Yeni Teknolojiler Geliştiriliyor
Pentagon destekli girişimlerden Ucore Rare Metals, solvent ekstraksiyon yöntemine alternatif olarak geliştirdiği RapidSX teknolojisinin daha hızlı, daha temiz ve daha düşük maliyetli olduğunu öne sürüyor.
Şirket başlangıçta 2025'te üretime geçmeyi planlıyordu.
Ancak Pentagon'un değişen talepleri nedeniyle üretimin bir kısmı en erken 2027 yılında başlayabilecek.
Şirketin CEO'su Pat Ryan şöyle konuştu:
"2027'ye kadar tüm tedarik zincirini ayağa kaldırabilir miyiz? Açıkçası bu çok zorlu bir mücadele."
Trump İthal Mineralleri Depolamaya Başladı
Trump yönetimi şubat ayında Project Vault isimli 12 milyar dolarlık kritik mineral stok programını başlattı.
Yetkililer nisan ayında yaptıkları açıklamada, ilk aşamada ihtiyaç duyulan minerallerin dünyanın her yerinden, Çin dahil, satın alınabileceğini kabul etti.
Savunma devi Lockheed Martin, Pentagon'a hangi minerallerin stoklanmasını istediğine ilişkin liste sundu.
Yerli Üreticiler Tepkili
Amerikalı madencilik şirketleri ise bu stratejiden memnun değil.
Onlara göre savunma sanayi şirketleri doğrudan yerli üreticilerden sipariş vermeli.
Pentagon'dan geçen ay 500 milyon dolar kredi alan Phoenix Tailings'in CEO'su Nick Myers şunları söyledi:
"Savunma sanayisi Çin ürünlerini almaya devam edebileceğini varsayıyor."
Myers'e göre sürekli muafiyet verilmesi halinde sektör hiçbir zaman Çin'den vazgeçmeyecek.
Projelerde Gecikmeler Yaşanıyor
Kritik minerallerin rafine edilmesi son derece karmaşık süreçler içerdiği için birçok Amerikan projesinde gecikmeler yaşanıyor.
Uzmanlar, ABD üretim kapasitesi oluşana kadar Güney Kore, Japonya ve diğer müttefik ülkelerle kurulacak ortaklıkların geçiş döneminde önemli rol oynayabileceğini belirtiyor.
Büyük Şirketler Üretime Hazırlanıyor
Pentagon tarafından desteklenen MP Materials, yıllarca süren çalışmaların ardından Teksas'ta mıknatıs üretim tesisi kurdu.
Şirket yıl sonuna kadar ilk müşterisi General Motors için üretime başlamayı hedefliyor.
Pentagon için inşa edilen ikinci tesisin ise 2028 yılında faaliyete geçmesi planlanıyor.
Indiana merkezli ReElement Technologies, ilaç sektöründe kullanılan kromatografi teknolojisini mineral işleme alanına uyarlamaya çalışıyor.
Şirket bu yıl 10 bin ton germanyum veya benzeri kritik minerali işleyebilecek kapasite oluşturmayı hedefliyor.
Pentagon bu ay şirkete 25 milyon dolar yatırım yaptı.
Öte yandan Energy Fuels, geçtiğimiz ay aldığı 725 milyon dolarlık Pentagon kredisi sonrasında yıl sonuna kadar küçük ölçekli nadir toprak üretimine başlamayı, 2029 yılında ise yıllık 6 bin ton üretim kapasitesine ulaşmayıplanlıyor.
Ucore, Energy Fuels ve ReElement şirketleri de Kuzey Carolina'da kurulacak ve 2030 yılında faaliyete geçmesi planlanan Vulcan Elements mıknatıs üretim tesisine nadir toprak elementleri tedarik etmeyi kabul etmiş durumda.
ABD yönetiminin hedefi, uzun vadede kritik minerallerde Çin'e bağımlılığı tamamen sona erdirmek olsa da, sektör temsilcileri mevcut üretim kapasitesi dikkate alındığında 2027 hedefinin gerçekçi olmadığı görüşünde birleşiyor.
Reuters
