Hollanda, aşırı sağcı PVV partisinin çoğunluktan çekilmesi ve Başbakan Dick Schoof’un istifasıyla ortaya çıkan siyasi krizden çıkmaya çalışıyor.
D66 (sosyal liberal / ilerici liberal), VVD (liberal-muhafazakâr) ve CDA (Hristiyan-demokrat) partileri, ülkede nadir görülen bir formül olan azınlık hükümeti konusunda anlaşmaya yaklaştı.
Üç parti, parlamentoda sürekli değişken çoğunluklar aramak zorunda kalacak bir yönetim modeliyle ülkeyi idare etmeyi hedefliyor. Zira Temsilciler Meclisi’nde toplam 66 sandalyeye sahip olan bu blok, çoğunluk için gereken sayının 10 altında bulunuyor; Senato’da ise 16 sandalye açığı var.
29 Ekim’de yapılan erken seçimler, ittifak ve koalisyon kurmayı neredeyse imkânsız hâle getiren bir tablo ortaya çıkardı. Seçimleri, Rob Jetten liderliğindeki ilerici liberallerden D66 kazandı.
D66, Geert Wilders’in Özgürlük Partisi’ni (Partij voor de Vrijheid – PVV) yaklaşık 19 bin oy farkla geride bıraktı. PVV ise 2023’te ulaştığı zirveye kıyasla 11 sandalye kaybederek 26 milletvekiline geriledi.
Avrupa Birliği’nin kurucu ülkelerinden biri olan Hollanda’da yeniden hemen sandığa gitmemek için iki aydır bir uzlaşma arayışı sürdürülüyordu; nihayet belki de ülkeyi yönetmeyi denemek için bir çözüm bulunmuş durumda.
Yeni Hollanda hükümetini kurmak üzere görüşmelere katılan üç parti, Hollanda siyasi geleneğinde nadir görülen bir tercih yaparak azınlık hükümeti kurma yolunu seçti. Bu durum, hükümetin uzun vadede ayakta kalıp kalamayacağı konusunda haklı soru işaretleri doğuruyor.
Ekim sonu seçimlerinin galibi olan liberal demokrat D66, Hristiyan-demokratlar ve sağcı VVD ile güçlerini birleştirerek, her siyasi meselede farklı partilerle iş birliği yaparak çoğunluk sağlamaya çalışacak bir hükümet kurmayı hedefliyor.
Üç parti birlikte Temsilciler Meclisi’nde 66 sandalyeye sahip ve çoğunluğun 10 gerisinde. Senato’da ise 16 sandalye eksik.
“Yeni kabine ekibi çok çalışmak zorunda kalacak ama bunu başarabileceğimizi düşünüyoruz.” diyen D66 lideri Rob Jetten'in, bir sonraki başbakan olacağı konuşuluyor.
Jetten, önümüzdeki günlerde üç partinin parlamentodaki diğer parti liderlerini durumu görüşmek üzere davet edeceğini söyledi.
D66 liderlerinden Henri Bontenbal, bu kararı “yeni siyasi gerçeklik” olarak tanımladı. Bazı partiler arasındaki gerilime atıfta bulunarak, “Yeni bir siyasi kültüre geçebilsek harika olurdu,” dedi.
Başlangıçtan itibaren çoğunluk desteği olmadan yönetmeyi seçmek, Hollanda siyasetinde son derece alışılmadık bir durum. VVD, son ana kadar aşırı sağcı JA21 partisinin hükümete dâhil edilmesi için bastırdı; ancak bu seçenek, siyasi nedenlerle D66’nın direnciyle karşılaştı.
Jetten, “Yapılacak bu kadar çok şey varken bunun şu anda akıllıca olduğunu düşünmüyoruz,” dedi.
Hükümetten son anda dışlanan ve kendisine herhangi bir rol verilmeyen JA21 partisinden Joost Eerdmans ise bu durumu üzücü olarak nitelendirdi; ancak Algemeen Dagblad gazetesine yaptığı açıklamada suçlama yarışına girmek istemediğini söyledi.
Buna karşın Eerdmans, kurulacak koalisyonun seçmen iradesine saygı duymadığını vurguladı:
“Sağın oyu görmezden geliniyor. D66, CDA ve VVD’nin çoğunluğu yok. Bu durum yeni bir hükümet için çok hızlı biçimde son derece gergin bir tablo yaratabilir. Zorlu bir yol olacak,” dedi.
Çiftçilerin partisi BBB’nin lideri Caroline van der Plas da, Hollanda’nın geri dönülmez biçimde bir azınlık hükümetine yönelmesi karşısında aynı derecede açık konuştu:
“Merkez sağ seçmenin açık mandatını görmezden gelen ve seçmenlerin çoğunluğunun desteği olmadan yöneten bir azınlık hükümetiyle yola çıkmak felaket bir başlangıçtır,” dedi.
Genel seçimlerde 20 sandalye kazanan sol-yeşil ittifak GroenLinks–PvdA’nın bir sözcüsü ise azınlık koalisyonu tercihinin “riskli bir siyasi deney” olduğunu söyledi. Sözcü, NOS’a yaptığı açıklamada bu hamlenin “gereksiz belirsizliklere” yol açacağını ifade etti ve sonbaharda yeni seçimler öngörenler olduğunu belirtti.
D66, CDA ve VVD partileri haftalardır müzakere yürütüyor. Görüşmelerin koordinatörü Rianne Letschert, bu haftanın gelecekteki hükümetin biçimini belirlemek açısından belirleyici olacağını söyledi.
Görüşmeler şimdi koalisyon anlaşmasının içeriğine odaklanacak. Geçici Maliye Bakanı Eelco Heinen ise partilerin planlamada önemli bir yol katettiğini, ancak ele alınan politikaların yüksek düzeyde finansman gerektireceğini ifade etti.
Sonuç olarak Hollanda, istikrar ile temsil, pragmatizm ile demokratik meşruiyet arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor.
Azınlık hükümeti denemesi başarılı olursa, bu durum yalnızca Hollanda için değil, parçalı parlamentolara sahip diğer Avrupa demokrasileri için de dikkatle izlenecek bir örnek teşkil edebilir.
Scenari Economici
