Uygulama, yaşlanmış hücreleri ortadan kaldırmanın yeni bir yolunu gösteriyor
İspanyol bilim insanı David Lagares liderliğindeki bir ekip, akciğer fibrozisi ve hücresel yaşlanma ile ilişkili diğer hastalıklar için bir tedavi arayışı içinde.
Yaşlanmanın temel itici güçlerinden biri, dokularda yaşlanmış hücrelerin birikmesidir.
Tam olarak anlaşılmayan nedenlerle, yaş ilerledikçe vücut ölmeyen yaşlanmış (senesan) hücreleri biriktirir ve bu hücreler, yıllar içinde vücudun bozulmasının başlıca şüpheli nedenlerinden biri olan iltihaplanmayı besler.
Şimdi, Harvard Üniversitesi araştırmacısı David Lagares liderliğindeki bir ekip, zamanla hücreleri bozulan ve fibrozis gibi hastalıklara yol açabilen organlardan biri olan akciğerlerde bu süreci tersine çevirmenin olası bir yolunu buldu.
Fibrozis, tedavisi olmayan ve özellikle 65 yaş üstü insanları etkileyen bir hastalıktır.
Lagares’in ekibi, ileri yaşta bağışıklık sisteminin akciğerlerdeki yaşlanmış hücreleri ortadan kaldıramaması üzerine yoğunlaştı.
Bilim insanları, bağışıklık sistemini yeniden uyararak tümör hücrelerini tanıyıp yok etmesini sağlayan bir kanser tedavisi olan immünoterapiye yöneldi.
Bu çalışmada, bağışıklık sisteminin “doğal öldürücü hücreler” (natural killer cells) olarak adlandırılan ve adı biraz ürkütücü olan bir hücre türünü yeniden eğiten bir tedaviye odaklanıldı.
Bu hücreler, lenfositler ve diğer bağışıklık bileşenleriyle birlikte, farklı dokulardaki hasarlı veya yaşlanmış hücreleri tespit edip yok etmekten sorumludur. Bu hücreler ortadan kaldırılmadığında iltihaplanma ve hastalık ortaya çıkabilir.
Yaşlanmış akciğer hücreleri, dünya genelinde yaklaşık üç milyon insanı etkileyen fibrozise yol açar ve bu hastalığın temel mekanizması romatoid artrit ve hatta COVID-19 sonrası akciğer hasarı gibi durumlarla da ilişkilidir.
Çalışma, deneysel bir ilaç olan monalizumabın, farelerde doğal öldürücü hücreleri yeniden eğiterek akciğerlerde biriken yaşlanmış hücreleri ortadan kaldırdığını göstermektedir.
Bu yaklaşım, hayvanlarda fibrozisi kısmen tersine çevirmiştir. Ayrıca fibrozis hastalarından alınan hücrelerle yapılan deneylerde de hastalığa neden olan yaşlanmış hücrelerin ortadan kaldırıldığı gösterilmiştir.
Sonuçlar Çarşamba günü Science Translational Medicine dergisinde yayımlandı.
Akciğer fibrozisinin ötesinde, bu çalışma yaşlanmış hücreleri ortadan kaldırmanın ve vücudun doğal yenilenme mekanizmalarını yeniden devreye sokmanın bir yolunu ortaya koymaktadır.
Yazarların vurguladığı üzere bu, yaşlanmanın biyolojik süreçlerine doğrudan müdahale edebilen tedavilere doğru atılmış bir adımdır.
Bir zamanlar neredeyse ölüm cezası sayılan tümörleri tedavi edilebilir hale getiren immünoterapi, “kontrol noktaları” (checkpoints) olarak adlandırılan ve bağışıklık sisteminin tümör hücrelerini tanıyıp yok etmesini sağlayan moleküllere dayanır.
David Lagares, bu yaklaşımın yalnızca akciğer fibrozisine karşı değil, başka hastalıklarda da faydalı olabileceğini belirtiyor.
“Verilerimiz merkezi bir fikre işaret ediyor: Bağışıklık sisteminin yaşlanmış hücreleri ortadan kaldırmayı durdurduğu yerlerde, HLA-E/NKG2A kontrol noktası bir kaçış mekanizması olarak işliyor olabilir.
Bunu immünoterapi ile engellemek, özellikle doğal öldürücü hücrelerin, yaşlanmış fibroblastları ortadan kaldırma kapasitesini yeniden kazandırabilir,” diye açıklıyor.
“Eğer bu mekanizma verilerimizin gösterdiği kadar evrenselse, monalizumab yalnızca akciğer fibrozisi için bir tedavi değil; dokuların patolojik yaşlanmasına karşı bir tedavi platformu olabilir. Organları gençleştiren yeni bir immünoterapi türü,” diye ekliyor.
Fibrozisin yanı sıra, yaşlanmış hücrelerin birikmesi sonucu iltihaplanma ve doku hasarına yol açan başka hastalıklar da bulunmaktadır.
Bunlar arasında romatoid artrit, akciğer fibrozisi ile birlikte görülen skleroderma, COVID-19 sonrası fibrozis, KOAH ve kanser tedavisi gören hastalarda görülen radyasyona bağlı akciğer fibrozisi yer almaktadır.
Monalizumab, iki ilaç şirketi olan Innate Pharma ve AstraZeneca tarafından geliştirilen bir antikordur ve çeşitli kanser türlerine karşı deneysel bir tedavi olarak klinik denemelerde bulunmaktadır.
İmmünoterapide kullanılan PD-1 inhibitörlerine benzer şekilde çalışır: bağışıklık sisteminin tümör hücrelerine saldırmasını engelleyen freni kaldırır.
İlacın geliştiricileriyle bağlantısı olmayan Lagares’in ekibi, araştırmayı bir sonraki aşamaya taşımanın yollarını araştırmakta ve nihayetinde hastalara ulaştırmayı hedeflemektedir.
Yaşlanma karşıtı tedaviler üzerine çalışan Altos Labs şirketinin başkan yardımcısı Pura Muñoz, çalışmaya dahil olmamasına rağmen görüşlerini paylaşıyor:
“Mevcut akciğer fibrozisi ilaçları hastalığı sadece yavaşlatıyor. Bu çalışmada ise deneysel modellerde ilk kez akciğer fibrozisinin tersine döndüğü görülüyor.
Bu araştırma önemlidir çünkü vücudun kendi bağışıklık yanıtını yeniden başlatmanın, hastalarda fibrozisin gerilemesini sağlayabileceğini ve dolayısıyla sağlıklarını iyileştirebileceğini gösteriyor,” diye e-posta yoluyla açıklıyor.
“Kalp, iskelet kası veya böbrekler gibi önemli dokuları etkileyen yaşa bağlı birçok hastalık, hasar ve başarısız onarım döngüleri, iltihaplanma ve fibrozisi teşvik eden yaşlanmış hücrelerin varlığıyla ilişkili olduğundan, bu çalışma akciğerlerin ötesinde diğer organların işlevselliğini iyileştirme açısından da etkiler doğurabilir,” diye ekliyor.
El Pais
