İrlanda, Rusya’ya alümina satışlarını sürdürmesi nedeniyle artan baskıyla yüzleşiyor.
Skandal, ülkenin Avrupa Birliği dönem başkanlığının başlangıcına gölge düşürürken, Dublin’in henüz yanıtlamadığı rahatsız edici soruları da gündeme taşıdı.
İrlanda’nın Avrupa Birliği Konseyi Dönem Başkanlığı, ülke tarihindeki sekizinci dönem başkanlığı olarak, AB üyeliğinin “yonca sever” cumhuriyete sağladığı faydaları ve bu süreçte kazandığı diplomatik becerileri sergilemek için gurur verici bir fırsat olarak görülüyordu.
Başbakan (Taoiseach) Micheal Martin, Dublin Kalesi’nde düzenlenen açılış töreninde yaptığı konuşmada, “Başkanlığı yürütmek bir onur ve sorumluluktur, elimizden gelenin en iyisini yapmaya hazırız,” dedi.
Ancak bu özel dönem, İrlanda’nın Rusya’ya alümina satışlarıyla ilgili patlak veren skandal nedeniyle büyük ölçüde gölgede kaldı.
Söz konusu durum, Ukrayna’ya desteği en üst öncelik haline getiren ve diğer 26 üye devlet arasında “dürüst arabulucu” rolü üstlenmesi beklenen bir ülke için rahatsız edici, hatta sürdürülemez bir tablo olarak değerlendiriliyor.
İrlanda için genellikle büyük teknoloji şirketleri ve düşük vergi politikalarıyla anılan tartışmaların aksine, Avrupa topraklarında İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana yaşanan en büyük silahlı çatışmaya dolaylı olarak katkı sağladığı algısı, ciddi bir halkla ilişkiler krizine dönüşmüş durumda.
Skandal, mart ayının sonlarından bu yana büyüyerek devam ediyor.
O dönemde bir medya kuruluşu, İrlanda’nın batısında yer alan geniş bir rafineri olan Aughinish Alumina ile Rusya’nın askeri-sanayi kompleksi arasındaki kârlı bağlantıları ortaya çıkarmıştı. Tartışma, İrlanda’nın dönem başkanlığını büyük bir törenle devraldığı bu hafta ise daha da yoğunlaştı.
Açılış töreninin onur konuğu olan Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’nin, çarşamba günü Dublin’in alümina ihracatına izin vermesini ülkesine karşı yürütülen savaş bağlamında eleştirerek kamuoyu önünde sert ifadeler kullanması sırasında Başbakan Micheal Martin ifadesiz bir şekilde durdu.
Alümina, alüminyum üretiminde kullanılan beyaz bir tozdur. Alüminyum ise Ukrayna’daki savaş alanında silah sistemlerinde yaygın olarak kullanılan hafif bir metal olarak biliniyor.
Zelenskiy, “Rusya’ya giden her ton ham madde bu savaşta bize karşı kullanılıyor. Biz bunu böyle anlıyoruz. Bizim bakış açımız bu,” dedi.
Martin, Ukrayna lideriyle konuyu “iyi bir görüşme” yaptıklarını belirterek gerilimi düşürmeye çalıştı ve yürütülen soruşturmanın bulgularının Avrupa Komisyonu ile paylaşılacağını söyledi. Soruşturmanın tamamlanmak üzere olduğunu da ifade etti.
Martin, “İrlanda’daki bir tesisten çıkan herhangi bir malzemenin Rus savaş makinesine destek sağladığı bir durumda olmak istemiyoruz,” dedi.
Zelenski ise Martin’e konunun geciktirilmemesi çağrısında bulundu. “Bu soruşturmada bizim için olumlu bir sonuç olmasını çok umut ediyoruz ve bunun aylarca sürmesini de beklemiyoruz,” dedi.
Ertesi gün, perşembe günü, Martin alümina skandalıyla ilgili yeni sorularla bu kez Brüksel merkezli ve dönem başkanlığının açılış etkinliklerini takip etmek üzere davet edilen gazeteciler tarafından karşı karşıya kaldı (Euronews de bu basın grubunun içindeydi).
Bir gün sonra, cuma günü ise sakin tavırlı Başbakan Martin, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i memleketi Cork’ta ağırlamasının ardından konuyla ilgili soruları yeniden yanıtlamak zorunda kaldı.
“Alümina şu ana kadar herhangi bir yaptırım listesinde yer almıyor,” diyen Martin, hem hükümetinin hem de Aughinish şirketinin tepkilere karşı savunduğu bu noktayı yineledi.
Yürütme organı Moskova’nın savaş üretimine katkı sağlayan çok sayıda malzeme ve bileşeni hedef alan Von der Leyen ise konuya ilişkin görüşünü kısa ve net ifade etti:
“Bu soruşturmayı yürütmek ve zaman çerçevesini belirlemek İrlanda’nın sorumluluğundadır.”
Baş ağrıtan bir tablo
İrlanda’nın, Rusya’nın savaş ekonomisini dolaylı olarak desteklemekle suçlanan ilk AB ülkesi olmadığı, ve muhtemelen son da olmayacağı not düşülüyor.
Macaristan ve Slovakya, uzun süredir Rus ham petrolü ve boru hattı gazına bağımlılıkları nedeniyle eleştiriliyor. İspanya ve Fransa, Rusya’dan yüksek miktarda LNG ithalatı nedeniyle uyarı oklarının hedefinde. Yunanistan ve Malta, Rus tankerlerine yönelik denizcilik hizmetlerine tam yasak getirilmesini engellemeleri nedeniyle dikkat çekiyor. Avusturya ise Raiffeisen Bank International’ın Rusya’daki faaliyetleri üzerinden inceleme altında.
Bu örnekler, Avrupa Birliği’nin Ukrayna’nın işgaline kadar en önemli ticaret ortaklarından biri olan bir ülkeye karşı tarihindeki en büyük yaptırım rejimini uygulamasının ardından geriye kalan sorunlu tabloya işaret ediyor.
Ticari bağların bir gecede kesilmesi, milyonlarca, hatta kimi zaman milyarlarca, euroluk ekonomik sonuçlar doğuruyor.
Bu durum, ne Başbakan Micheal Martin’in ne de yardımcılarının, alümina üzerine olası yaptırımlara, eğer gündeme gelirse, ilişkin net bir taahhütte bulunmamasını da açıklıyor. (İronik biçimde, İrlanda’nın dönem başkanlığının en önemli görevlerinden biri, Rusya’ya yönelik 21. yaptırım paketinde uzlaşı sağlanmasına öncülük etmek.)
Başbakan Yardımcısı Simon Harris ise şu ifadeleri kullandı:
“İrlanda yaptırımlar konusunda asla seçmeci davranmaz. Kriterleri de asla seçmeci şekilde uygulamaz. Kriterler nettir, uygulanmalıdır. Bu önemlidir.”
“Ancak gerçekleri ortaya koymamız da önem taşıyor.”
Aughinish'in alümina ihracatının yaklaşık yarısını Rusya'ya satması nedeniyle, yaptırımlar Avrupa'nın en büyük alümina rafinerisi konumundaki şirket için yıkıcı sonuçlar doğurma riski taşıyor.
İrlanda hükümeti, olası yaptırımların doğrudan ve dolaylı istihdam, çevre ve Avrupa'nın stratejik tedarik zinciri üzerindeki etkisinden duyduğu endişeyi defalarca dile getirdi.
Aughinish, Dublin yönetimini yaptırımlardan vazgeçirmeye çalışmak için yoğun lobi faaliyeti yürüttü ve alümina ihracatına yasak getirilmesi halinde kamulaştırma ihtimalini bile gündeme getirdi.
Martin ve Harris devlet müdahalesi tehdidini reddetmiş olsalar da muhtemel yan etkilerin etraflıca ele alınması gerektiğinde ısrar ediyorlar.
Bir başka tuhaf gelişmede, İsveç makamları yakın zamanda, Aughinish'in ana şirketi Rusal'ın, Kremlin'le yakın ilişkileri olan ve AB yaptırımları altındaki Rus oligark Oleg Deripaska'nın fiili kontrolünde olmaya devam ettiği sonucuna vardı.
Zelenski, tepkisini vurgulamak için bu gerçeğin altını çizdi.
Zelenski açılış töreninde, “Ne yazık ki Avrupa'da, Rusya'nın ve yaptırıma tabi oligarklarının sahip olduğu ya da fiilen kontrol ettiği şirketler var. Bu şirketler hâlâ saldırgana hayati malzemeler sağlamaya devam ediyor,” dedi.
İrlanda'nın, son günlerin de gösterdiği gibi, yakında durulacak gibi görünmeyen alümina skandalından nasıl çıkacağı belirsizliğini koruyor.
