İzlanda, AB’ye katılım oylamasını hızlandırmayı değerlendiriyor

Ancak oylama bu yılın ağustos ayı gibi erken bir tarihte gerçekleştirilebilir. 

İzlanda, ülkenin katılım hazırlıklarına aşina iki kaynağa göre, AB üyelik müzakerelerini yeniden başlatmaya yönelik oylamayı ağustos gibi erken bir tarihte yapmayı değerlendiriyor.

Bu gelişme, AB genişlemesine yönelik ivmenin arttığı bir döneme denk geliyor. 

Brüksel, Ukrayna’ya gelecek yıl gibi erken bir tarihte kısmi üyelik sağlayabilecek bir plan üzerinde çalışırken, üyelik sürecinde öne çıkan Karadağ geçen ay bir müzakere faslını daha kapattı.

Reykjavík’teki koalisyon hükümeti, 2013’te bir önceki hükümet tarafından dondurulan AB’ye katılım müzakerelerinin yeniden başlatılması için 2027’ye kadar referandum yapma sözü vermişti. 

Ancak jeopolitik çalkantıların arttığı, Washington’un İzlanda’ya gümrük tarifeleri uygulama kararı aldığı ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ilhak etme tehditlerinde bulunduğu bir dönemde takvim öne çekiliyor. 

İki kaynağa göre, İzlanda parlamentosunun önümüzdeki birkaç hafta içinde referandum tarihini açıklaması bekleniyor. Bu adım, AB’li siyasetçilerin İzlanda’ya ve İzlandalı siyasetçilerin Brüksel’e gerçekleştirdiği yoğun ziyaret trafiğinin ardından geldi. 

Kaynaklardan birine göre, İzlandalılar “evet” oyu verirse ülke, diğer aday ülkelerden önce AB’ye katılabilir.

Geçen ay Brüksel’de İzlanda Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir ile görüşen AB Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, yaptığı açıklamada, “Genişleme konusundaki tartışma değişiyor” dedi. 

Kos, “Artık mesele giderek daha fazla güvenlik, aidiyet ve etki alanlarının rekabet ettiği bir dünyada hareket kabiliyetimizi korumakla ilgili. Bu tüm Avrupalıları ilgilendiriyor” ifadelerini kullandı.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, geçen ay Brüksel’de İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadóttir ile bir araya geldi ve ortaklıklarının “istikrarsız bir dünyada istikrar ve öngörülebilirlik sunduğunu” söyledi. 

Geçen temmuzda İzlanda’yı ziyaret eden von der Leyen, sonbaharda Stockholm’de düzenlenen Kuzey Konseyi toplantısında da Frostadóttir ile görüşmüş ve ülkesinin AB ile iş birliğini güçlendirmesini övmüştü. 

Von der Leyen’in mart ayında Arktik bölgesini yeniden ziyaret etmesi bekleniyor.

İzlanda ile ilişkilerin derinleştirilmesi ve hatta katılım müzakerelerinin yeniden başlatılması yönündeki tartışmalar, Trump’ın geçen yıl göreve dönmesinden önce başlamıştı. Bir AB yetkilisi, Brüksel’in stratejik açıdan önemli olan bu ülkeye zaten daha fazla dikkat göstermeye başladığını söyledi.

Ancak ABD’den gelen tehditlerin artması –Trump’ın İzlanda büyükelçiliğine aday gösterdiği Billy Long’un ülkenin ABD’nin 52. eyaleti olacağı ve kendisinin de vali olacağı yönündeki şakası da dahil– süreci daha acil hale getirdi.

Duruma aşina bir başka AB yetkilisi, “Trump’ın geçen ay Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmada İzlanda’dan dört kez bahsetmesi kesinlikle dikkatleri yoğunlaştırdı” dedi ve bunun “küçük bir ülke için rahatsız edici olması gerektiğini” ekledi.

• İzlanda, 2009 yılında üç büyük ticari bankasının da çöktüğü mali krizin zirvesinde AB’ye katılmak için başvurmuştu. 
• Ancak ekonomi hızla toparlanırken ve ekonomistler euro bölgesinin çökebileceği uyarısında bulunurken hükümet Aralık 2013’te müzakereleri dondurdu. 
• Mart 2015’te Reykjavík, artık AB aday ülkesi olarak değerlendirilmek istemediğini bildirdi.

Ancak son on yılda jeopolitik durum önemli ölçüde değişti.

Arktik Çemberi’nin hemen güneyinde, Kuzey Atlantik’te stratejik bir konumda bulunan İzlanda’nın ordusu yok. Güvenliğini NATO üyeliği ve ABD ile 1951 tarihli ikili savunma anlaşması üzerinden sağlıyor.

Bu gerçeklik ve AB’ye katılımın sağlayacağı ekonomik faydalar, kamuoyunun Birliğe katılma fikrine daha sıcak bakmasına yol açmış görünüyor; anketler desteğin arttığını gösteriyor.

Bununla birlikte, AB üyeliği yolu sorunsuz değil. İzlanda’nın eski cumhurbaşkanı Guðni Thorlacius Jóhannesson, POLITICO’ya yaptığı açıklamada, katılım sürecinin bazı siyasi engellerle karşılaşabileceğini söyledi. En büyük potansiyel pürüz, İzlanda için kilit bir sektör olan balıkçılık hakları. Bu konu, önceki müzakerelerde de önemli bir meseleydi.

İlk AB yetkilisi, “Sonunda mesele balığa dayanıyor; her zaman konu buydu” dedi. Ancak o dönemdeki müzakerelerle bugün arasındaki önemli fark Brexit.

Birleşik Krallık ile İzlanda arasında balıkçılık konusunda uzun yıllara dayanan gergin bir ilişki bulunuyor. İki ülke 1950’ler ile 1970’ler arasında “Morina Savaşları” olarak anılan bir dizi şiddetli çatışmaya girmişti. 

İzlanda’nın katılım müzakereleri sırasında da, İzlandalı balıkçı teknelerinin yakaladığı uskumru miktarı nedeniyle iki ülke arasında ciddi gerilim yaşanmıştı. 

“Uskumru Savaşı” olarak anılan bu anlaşmazlıkta AB, İzlanda’ya ticari yaptırım tehdidinde bulunmuştu.

Ancak Britanya artık AB üyesi olmadığı için balıkçılık hakları daha az engel teşkil edebilir.

İzlandalılar AB ile müzakereleri yeniden başlatma yönünde karar verirse, süreç hızlı ilerleyebilir.

İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı üyesi ve Schengen serbest dolaşım bölgesinin parçası olduğu için AB mevzuatının büyük bölümünü zaten uyguluyor. 

2013’te müzakereler dondurulmadan önce İzlanda, 33 müzakere faslından 11’ini kapatmıştı. AB aday ülkeleri arasında en ileri aşamada olan Karadağ, bu eşiği ancak son birkaç ayda aşabildi.

Bir AB yetkilisi, “Kâğıt üzerinde çok zor olmaz; tüm fasılların kapatılması bir yıl bile sürebilir” dedi. Ancak İzlanda’daki havaya aşina bir kaynak, bazı başlıkların zorluğu göz önüne alındığında bu takvimin fazla iddialı olabileceği uyarısında bulundu.

AB’ye fiilen katılabilmek için İzlanda’nın, müzakereler tamamlandıktan sonra üyeliğe devam edilip edilmeyeceğine dair bir referandum daha yapması gerekecek.

Bu sürecin ne kadar süreceğine ve o dönemdeki jeopolitik duruma bağlı olarak, üyelik için gerekli eşik yüksek olabilir. 

İzlanda açısından AB üyeliğinin faydaları daha çok güvenlikle ilgili olup ekonomik getirisi görece daha sınırlı olabilir. 

Kişi başına düşen millî gelirde dünyada beşinci sırada yer alan İzlanda için AB üyeliği, Birliğe katılmak için sıraya giren diğer ülkelere kıyasla daha az cazip olabilir.

Politico