Üreticiler bunca patatesle ne yapacaklarını sorguluyor.
Arzın dar olduğu ve fiyatları yukarı taşıdığı yılların ardından Avrupa’nın patates sektörü şimdi tam tersi bir sorunla mücadele ediyor: aşırı üretim ve çöken fiyatlar.
Son on yıllarda AB patates pazarı giderek daha kârlı hale geldi.
İklim değişikliği, azalan tüketim ve daha sıkı pestisit kuralları nedeniyle üretim 2000 ile 2023 arasında yaklaşık yüzde 40 geriledi; bu da fiyatları yukarı itti.
Ancak bugün tablo tersine dönmüş durumda ve üreticiler ucuz patates bolluğu içinde boğuluyor. 2025’te patates fiyatları, zaten düşüşün yaşandığı 2024’e kıyasla yüzde 22 geriledi.
Nedeni basit: yüksek fiyatlardan cesaret alan birçok çiftçi patates üretimine yöneldi.
Ulusal Patates Üreticileri Birliği (UNPT) Başkanı Geoffroy d’Evry, “Talebi karşılamak için Fransa’nın 2030’a kadar yaklaşık 40 bin hektar ek patates ekim alanına ihtiyacı vardı” diyor. “Bu açık tek bir yıl içinde kapatıldı.”
AB çiftçilerini ve tarım kooperatiflerini temsil eden Copa-Cogeca’da patates çalışma grubuna da başkanlık eden ve Kuzeybatı Avrupa Patates Üreticileri Birliği (NEPG) Başkanı olan d’Evry, Almanya, Fransa, Belçika ve Hollanda’da talebi karşılamak için gereken hacmin genellikle yaklaşık 24 milyon ton olduğunu söylüyor. “Bu yıl 27 milyon ton hasat ettik” diyor.
Ancak talep aynı hızda artmadı.
d’Evry, Blok dışındaki ihracat fırsatları jeopolitik gerilimler nedeniyle daraldı. ABD Başkanı Donald Trump’ın gümrük vergisi politikaları “iş dünyasının hevesini kırdı,” diyor.
Kur hareketleri de zarar verdi. Euro-dolar paritesindeki değişim, Avrupa üreticilerinin Çin, Hindistan ve Mısır gibi – bir zamanlar Avrupalı tedarikçilerin önemli müşterileri olan – yeni pazar oyuncularına karşı rekabet gücünü zayıflattı.
d’Evry, “Bu pazarlar sadece kaybedilmiyor, aynı zamanda özellikle Orta Doğu’da üçüncü pazarlarda rakip haline geliyorlar” diyor.
Polonya çapraz ateşte
Polonya özellikle ağır etkilendi. Polonya Patates Federasyonu Başkanı Tomasz Bienkowski, “Stoklar dolu” dedi.
Bienkowski’ye göre sektör kalite sorunlarıyla da mücadele ediyor. Sonbahardaki yoğun yağışlar mahsulün bir kısmına zarar verdi ve bu durum patates kızartması ve cips üreten işleyiciler için zorluk yarattı.
Sonuç olarak Batı Avrupa’daki üreticiler sevkiyatlarını giderek daha fazla Polonya’ya yönlendirdi ve bu da yerel pazar üzerindeki baskıyı artırdı. Bienkowski’ye göre Batılı ihracatçılar düşük fiyatlı patateslerle Polonya pazarını adeta dolduruyor ve fiyat düşüşünü daha da derinleştiriyor.
Alıcı eksikliği nedeniyle bazı üreticiler 100 kilogram patatesi sadece 3 avroya satıyor. Bienkowski, “Bazı büyük çiftlikler için çöküş gerçek bir ihtimal” uyarısında bulundu.
Az sayıda alternatif
AB’li üreticiler bu kadar patatesle ne yapacaklarını düşünüyor. Fransa’da UNPT, geçen hafta patatesleri hayvan yemine yönlendirmek için bir platform başlattı.
Ancak Bienkowski, Polonya’da hayvan beslemede patates kullanımının yem rasyonlarında önemli değişiklikler gerektireceği uyarısında bulunuyor.
Patatesleri alkole dönüştürmek de uygulanabilir değil; zira damıtımevleri genellikle mısır gibi daha ucuz hammaddelere dayanıyor.
Biyogaz da çözüm değil çünkü patates çok fazla su içeriyor. Bu nedenle Bienkowski, nişasta fabrikalarının depolama ve işleme kapasitesini artırmasına yardımcı olmak için hükümet desteği çağrısı yaptı.
Sonuçta hem Batı hem de Doğu Avrupa’daki üreticiler üretim kesintilerinin kaçınılmaz olduğu konusunda hemfikir. d’Evry, “Toplu bir farkındalık olmalı” diyerek patates ekim alanlarının yüzde 10 azaltılması çağrısında bulunuyor.
Bienkowski ise özellikle tohum şirketleri açısından tedarik zinciri boyunca dalga etkileri yaşanabileceğinden endişe ediyor. Etkinin gelecek sezonun ekimine kadar uzanabileceğini belirterek, “Gelecek yılın tohumunu kimin alacağını bilmiyorum” diyor.
Euractiv
