Bilim insanları, kömür, petrol ve gaz yakımı gibi insan faaliyetlerinin okyanus asitleşmesine yol açtığını belirtiyor.
Köpekbalıkları denizlerin en korkulan yırtıcılarıdır ve hayatta kalmaları yaşamları boyunca sürekli yenilenen keskin dişlerine bağlıdır.
Ancak okyanus kimyasındaki değişimler bu hayati silahları riske atabilir. Alman bilim insanlarının gerçekleştirdiği yeni bir araştırma, daha asidik okyanus koşullarının köpekbalığı dişleri üzerindeki etkilerini inceleyerek bu tehdidi ortaya koydu. Bilim insanları, kömür, petrol ve gaz yakımı gibi insan faaliyetlerinin okyanus asitleşmesine yol açtığını belirtiyor.
Araştırmaya göre okyanuslar giderek daha asidik hâle geldikçe köpekbalığı dişleri yapısal olarak zayıflayabilir ve daha kolay kırılabilir. Bu durum, köpekbalıklarının okyanus besin zincirinin tepesindeki konumunu değiştirebilir.
Çalışmanın başyazarı, Düsseldorf Heinrich Heine Üniversitesi’nden deniz biyoloğu Maximilian Baum, okyanusların kısa sürede dişsiz köpekbalıklarıyla dolmayacağını söylüyor.
Ancak Baum’a göre dişlerin zayıflaması; kirlilik, aşırı avlanma, iklim değişikliği ve diğer tehditlerle karşı karşıya olan köpekbalıkları için yeni bir risk oluşturuyor.
NOAA’ya göre asitleşme, okyanusların atmosferden daha fazla karbondioksit emmesiyle gerçekleşiyor. Alman bilim insanları, mevcut eğilimler sürerse okyanusların 2300 yılına kadar bugünkünden yaklaşık 10 kat daha asidik olabileceğini belirtiyor.
“Köpekbalığı dişlerinde aşınma etkisi tespit ettik,” diyen Baum, “Okyanustaki diğer türler üzerindeki hâkimiyetleri ve ekolojik başarıları tehlikeye girebilir,” ifadelerini kullandı.
Değişimler Zamanla Ortaya Çıkabilir
Araştırmacılar, çalışmalarını Frontiers in Marine Science dergisinde yayımladı. Okyanus asitleşmesi, koruma bilimcilerinin giderek daha fazla odaklandığı bir konu hâline gelmiş durumda.
Bilim insanları çalışmada, Pasifik ve Hint okyanuslarında yaşayan ve genellikle yaklaşık 1,7 metre uzunluğa ulaşan siyah uçlu resif köpekbalıklarının bulunduğu bir akvaryumdan 600’den fazla dökülmüş dişi topladı. Dişler, günümüz asitlik seviyesine sahip suya ve 2300 yılı için öngörülen asitlik düzeyine maruz bırakıldı.
Daha asidik suya maruz kalan dişlerde çatlaklar, delikler, kök aşınması ve diş yapısında bozulma oluştu. Araştırmacılar, sonuçların “okyanus asitleşmesinin dişlerin morfolojik özellikleri üzerinde önemli etkiler yaratacağını” gösterdiğini belirtti.
Okyanusların Zirve Yırtıcısı Olmaya Devam Ediyorlar
Baum, köpekbalığı dişlerinin “eti kesmek için geliştirilmiş son derece etkili silahlar” olduğunu, ancak asitleşmeye karşı dayanıklı olmadığını vurguladı. Köpekbalıkları yaşamları boyunca binlerce diş değiştirir ve bu dişler, balık ve deniz memelisi popülasyonlarını düzenlemede kritik rol oynar.
Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’ne göre köpekbalığı türlerinin üçte birinden fazlası şu anda yok olma tehdidi altında. New England Akvaryumu Anderson Cabot Okyanus Yaşamı Merkezi’nden kıdemli bilim insanı Nick Whitney, köpekbalıklarının asitleşmenin olumsuz etkilerine karşı bazı avantajlara sahip olduğunu belirtti.
Whitney, çalışmaya katılmamış olsa da araştırmanın bilimsel açıdan sağlam olduğunu söyledi. Ancak köpekbalığı dişlerinin ağız dokusu içinde geliştiği için bir süre okyanus kimyasındaki değişimlerden korunacağını ifade etti. Ayrıca köpekbalıklarının 400 milyon yıldır var olduğunu ve çok farklı çevresel koşullara uyum sağladığını hatırlattı.
Florida Doğa Tarihi Müzesi’ne bağlı Florida Köpekbalığı Araştırma Programı Direktörü Gavin Naylor ise asitleşmenin önemli bir risk olduğunu, ancak köpekbalıkları için hâlen en büyük tehdidin aşırı avlanma olduğunu vurguladı.
Asitleşme Okyanusta Çok Daha Fazla Değişime Yol Açacak
Naylor ve diğer uzmanlar, okyanus asitleşmesinin köpekbalıklarıyla sınırlı kalmayacak geniş etkiler yaratacağı konusunda uyarıyor.
NOAA’ya göre asitleşme, istiridye ve midye gibi kabuklu canlıların kabuk oluşturmasını zorlaştıracak; balık pullarını da daha zayıf ve kırılgan hâle getirebilecek. Bu durumun köpekbalıklarının avladığı türleri nasıl etkileyeceği ise şimdilik net değil.
Baum, okyanus asitleşmesinin köpekbalıkları için göz ardı edilemeyecek bir tehdit olduğunu belirtiyor. Bazı türlerin önümüzdeki yıllarda yok olma sınırına yaklaşabileceğini ve asitleşmenin bu süreçte rol oynayabileceğini söylüyor.
“Köpekbalıklarının evrimsel başarısı mükemmel şekilde gelişmiş dişlerine bağlıdır,” diyerek uyarıyor.
AP News
Haber Galerisi
