Pentagon ile SpaceX arasında, "Fiyat" Krizi

Pentagon belgeleri ve konuya yakın iki kaynağa göre, Elon Musk’ın sahibi olduğu SpaceX’in yöneticileri, ABD’nin İran’a yönelik bombardıman kampanyasının başlamasından birkaç hafta sonra Pentagon yetkilileriyle bir araya geldi. 

Şirket, ordunun terminal başına yaklaşık 5 bin dolar ödediğini ancak gerçekte değeri 25 bin dolara yakın daha üst düzey bir hizmet kullandığını savundu.

Anlaşmazlığın merkezinde, İran’ın Shahed insansız hava araçlarına benzetilen ve hedef bölge üzerinde dolaşıp çarparak infilak eden Amerikan yapımı LUCAS kamikaze dronları yer aldı. 

Bu kriz, son aylarda Pentagon ile SpaceX arasında Starlink fiyatları konusunda büyüyen gerilimin bir parçası hâline geldi.

Kaynaklara göre Pentagon ayrıca, İran vatandaşlarının hükümet kaynaklı iletişim kesintilerini aşabilmesi amacıyla Starlink üzerinden doğrudan cep telefonu bağlantısı sağlama planında da SpaceX ile fiyat konusunda karşı karşıya geldi. 5G benzeri hizmet sunması planlanan sistem için taraflar arasında ciddi maliyet tartışmaları yaşandı.

Bu anlaşmazlıklar, Pentagon’un SpaceX’e giderek daha bağımlı hâle gelmesinin Elon Musk’a ABD ulusal güvenliğinin kritik bir alanında daha fazla pazarlık gücü verdiğini ortaya koyuyor. 

Aynı dönemde SpaceX’in, gelecek ay gerçekleştirilmesi planlanan ve tarihin en büyük halka arzlarından biri olabileceği konuşulan IPO öncesinde gelirlerini artırmaya çalıştığı belirtiliyor.

Perakende mağazalarda satılan standart Starlink terminallerinden farklı olarak SpaceX, Pentagon’a 2023 anlaşması kapsamında “Starshield” adlı askerî versiyonu sağlıyor. Kaynaklara göre Starshield terminalleri hem ticari Starlink uydularına hem de daha güvenli ayrı bir Starshield uydu ağına bağlanabiliyor.

SpaceX, LUCAS dronlarının kullanım koşullarının kara veya mobil hizmetlerden ziyade havacılık abonelik paketine daha uygun olduğunu savundu. Pentagon ise aylık 25 bin dolarlık ücretin uçaklar için tasarlandığını, yalnızca birkaç dakika ya da saat boyunca bağlantı kullanan kamikaze dronlar için aşırı pahalı olduğunu ileri sürdü.

Buna rağmen Pentagon’un sonunda SpaceX’in istediği fiyat artışını kabul ettiği ve bunun LUCAS dronlarının maliyetini neredeyse iki katına çıkardığı ifade edildi. Pentagon’un başlangıçta her bir birim için yaklaşık 30 bin dolar ödediği belirtildi.

SpaceX yorum talebine yanıt vermedi. Pentagon ise Reuters’ın fiyat artışı, ödeme kararı ve İran vatandaşlarına yönelik Starlink hücresel hizmet planı hakkındaki haberine ilişkin yorum yapmaktan kaçındı.

Pentagon yetkililerinden biri yaptığı açıklamada, uydu iletişim terminallerinden sorumlu Ticari Uydu İletişim Ofisi’nin alternatif sağlayıcılar aradığını söyledi:

“Savunma Bakanlığı, ticari uydu iletişiminde rekabetçi bir ortam oluşturma konusunda kararlıdır.”

Reuters haberinin yayımlanmasının ardından Elon Musk, X platformunda haberi “yanlış” olarak nitelendirdi ancak ayrıntı vermedi. Musk ayrıca sivil Starlink sisteminin “askerî amaçlarla uygunsuz şekilde kullanıldığını” savundu. Başka bir paylaşımında ise hatanın Pentagon’da değil “şirkette” olduğunu söyledi.

Pentagon Sözcüsü Sean Parnell da X üzerinden Reuters haberinin “yanlış” olduğunu belirtti ancak ek bilgi paylaşmadı. Parnell, SpaceX’in Savunma Bakanlığı için “güçlü ve değerli bir ortak” olmaya devam ettiğini ifade etti.

Bununla birlikte Reuters’a göre, modern savaşta Starlink’e denk bir alternatif sunabilen başka bir şirket bulunmuyor. Özellikle 2022’de Rusya'nın Ukrayna'ya yaptığı saldırılar, savaş alanı iletişimi ve hassas hedefleme açısından kritik bir araç hâline geldi.

Yaklaşık 10 bin uyduya sahip olan SpaceX ağı, dünya yörüngesindeki uyduların yüzde 60’ından fazlasını oluşturuyor. Bu sayı, OneWeb ve Amazon’un Leo projeleri gibi rakip ağları büyük ölçüde geride bırakıyor.

Starlink’e bağımlılığın riskleri ilk kez Ukrayna savaşı sırasında dikkat çekmişti. Musk, 2022’de Ukrayna güçlerinin Rus mevzilerine ilerlediği sırada ülkenin bazı bölgelerinde Starlink hizmetini kapatma talimatı vermiş ve bu durum önemli bir karşı saldırıyı aksatmıştı.

Geçen yaz ise küresel bir Starlink kesintisi nedeniyle ABD Donanması’nın insansız askerî bot testleri bağlantısız kalmış ve araçlar okyanusta sürüklenmişti.

“SpaceX hükümeti köşeye sıkıştırıyor”

Ulusal güvenlik odaklı düşünce kuruluşu Center for Strategic and International Studies uzmanlarından Clayton Swope’a göre SpaceX, geleneksel savunma şirketlerinden daha fazla pazarlık gücüne sahip çünkü Starlink’in büyük ticari pazarı, roket fırlatma faaliyetleri ve yapay zekâ girişimleri bulunuyor.

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na sunulan bir dosyaya göre SpaceX gelirlerinin yaklaşık yüzde 20’si ABD hükümetinden geliyor.

Swope, “SpaceX kesinlikle ABD hükümetini zor durumda bırakıyor” ifadelerini kullandı.

İran savaşı başladığında Starlink, Amerikan askerî operasyonlarının temel unsurlarından biri hâline gelmişti. Sistem, LUCAS saldırı dronları ve deniz gözetleme görevlerinde kullanılan insansız su üstü araçları dahil birçok platformda kullanılıyordu.

ABD’nin İran’a yönelik saldırı kampanyasının başladığı dönemde Starshield terminalleri bir düzineden fazla dron sisteminde aktifti.

Ancak gerilim hızla ortaya çıktı. 1 Mart’ta Elon Musk, X platformunda LUCAS dronunun entegre Starlink terminali taşıdığına dair bir paylaşımı yanıtlayarak şunları yazdı:

“Ticari Starlink hizmet şartlarına göre terminallerin silah sistemlerinde kullanılması ihlaldir. Bu tüm kullanıcılar için geçerlidir ve tespit edildiğinde bağlantı kesilir. ABD hükümeti tarafından işletilen ayrı bir Starshield ağı vardır.”

Pentagon ise yaptığı açıklamada SpaceX ile yapılan anlaşmanın ihlal edilmediğini savundu.

Habere göre takip eden günlerde SpaceX yöneticileri Pentagon yetkilileriyle tekrar bir araya geldi ve ordunun hizmet için yeterince ödeme yapmadığını ileri sürdü.

Pentagon başlangıçta saldırı dronlarında kullanılan uydu bağlantıları için daha yüksek ücreti kabul etse de Savunma Bakan Yardımcısı Steve Feinberg dahil bazı üst düzey yetkililerin bu durumdan rahatsız olduğu belirtildi.

Nisan ayındaki ateşkes sırasında Pentagon yetkilileri, şu anda SpaceX’in savunma işini yöneten emekli dört yıldızlı general Terrence O’Shaughnessy ile fiyatlandırmayı yeniden görüşmek üzere toplantı yaptı.

Pentagon belgelerine göre Pentagon hâlen, 100’ü yüksek fiyatlı havacılık paketinde olmak üzere 3.500’den fazla yeni Starshield aboneliği satın almayı değerlendiriyor. 

Anlaşmanın SpaceX’e yılda yüz milyonlarca dolar gelir sağlayabileceği ifade edilirken, fiyat konusunda nihai anlaşmanın yapılıp yapılmadığı netleşmedi.

İran’da Starlink gerilimi

Starlink başka operasyonlarda da kritik rol oynadı. Iran’daki protestolar sırasında Trump yönetiminin vatandaşlara internet erişimi sağlamak amacıyla ülkeye 6 binden fazla Starlink terminali gizlice soktuğu daha önce Wall Street Journal tarafından bildirilmişti.

Ancak savaş şiddetlenince İran makamlarının terminallere el koyduğu ve büyük şehirlerde sinyal bozucu cihazlar kullandığı aktarıldı.

Kaynaklara göre Pentagon yetkilileri bunun üzerine, yer terminallerine ihtiyaç duymadan kullanıcıların bağlanmasını sağlayacak doğrudan hücresel bağlantı sistemi için SpaceX ile görüşmelere başladı.

Reuters’ın aktardığına göre SpaceX, bu sistemi devreye almak için 500 milyon dolara kadar başlangıç maliyeti ve aylık 100 milyon dolar işletme ücreti talep etti. Bu rakam Pentagon yetkilileri arasında ciddi rahatsızlık yarattı.

Reuters, taraflar arasında nihai anlaşmaya varılıp varılmadığını doğrulayamadı.

Reuters