Avrupa liderleri Perşembe günü Brüksel'de Ukrayna'ya yapılacak finansmanı görüşmek üzere bir araya gelmeye hazırlanırken, ABD'den gelen büyük ve benzeri görülmemiş bir baskı altında bulunuyorlar.
Perşembe günü yapılacak AB liderler zirvesi, bloğun bir arada kalıp kalmayacağını veya Donald Trump'ın onu bölüp bölemeyeceğini test edecek.
Vladimir Putin'in Ukrayna'yı işgalinden bu yana dondurulan Rus varlıklarının ülkenin yeniden inşasını finanse etmek için kullanılması konusunda Avrupa hükümetleri arasında yaşanan yüksek riskli anlaşmazlık, kıta genelinde yeni bir dünya düzeni ve ABD'den gelen benzeri görülmemiş baskıyla nasıl başa çıkılacağı konusunda daha derin bir bölünmeyi ortaya koyuyor.
Transatlantik ilişkiler ve zirve hazırlıkları hakkında bilgi sahibi olan üst düzey bir AB yetkilisi, "Bizi zayıflatmak istiyorlar" dedi.
Avrupa Konseyi bu hafta iki şey yapmalı. Liderlerin özellikle Ukrayna'nın finansmanı konusunda somut sonuçlara ihtiyacı var.
Ancak ana akım hükümetler de Beyaz Saray politikayı etkilemeye çalışırken AB'yi savunmaları gerektiğini söylüyor ve Macaristan Başbakanı Viktor Orbán'dan Çekya Başbakanı Andrej Babiš'e kadar her zamankinden daha fazla Avrupalı lider Brüksel'in kabul görmüş görüşünü reddediyor.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, bir Alman televizyon röportajında, Ukrayna'nın finansmanı konusunda bir anlaşmaya varılamaması durumunda AB'nin "yıllarca ciddi şekilde zarar göreceğini" söyledi. "Ve dünyaya, tarihimizin bu kadar kritik bir anında, bu Avrupa kıtasındaki kendi siyasi düzenimizi savunmak için bir araya gelip hareket edemeyeceğimizi göstereceğiz."
POLITICO'ya konuşan görüşmelere katılan dört AB yetkilisi, Trump yönetimi yetkililerinin, en azından en dostane olarak gördükleri Avrupa hükümetlerini, Ukrayna'yı finanse etmek için Rus varlıklarından 210 milyar avro kullanma planını reddetmeye zorladığını söyledi.
AB liderleri Ekim ayında Brüksel'de bir araya geldiklerinde, Belçika'nın karşı çıkması nedeniyle bloke edilmiş nakit konusunda bir anlaşmaya varamadılar. İki ay sonra, AB'nin asıl sorununun Belçika değil, Trump olduğu açıkça ortaya çıktı.
Avrupa Komisyonu ve en etkili başkentler, bu süre zarfında, Avrupa'da dondurulmuş Rus varlıklarının çoğuna ev sahipliği yapan ülkesi nedeniyle desteği çok önemli olan Belçika Başbakanı Bart De Wever'i kendi taraflarına çekmeye çalışarak birbirleriyle müzakere ettiler. AB'nin Belçika'ya garantiler vermeye çalışmasıyla görüşmeler son bir haftada daha da yoğunlaştı.
Ancak, isminin açıklanmaması şartıyla konuşan üst düzey bir yetkili, Salı günü bile bir anlaşmaya varma olasılığının daha da kötüleştiğini söyledi. Brüksel'de zirveye hazırlanan AB işlerinden sorumlu bakanların toplantısının havası hakkında "Ağlamak istedim" dedi.
‘Artık özgür dünyanın lideri değil’
Ukrayna, gelecek yıl 71,7 milyar avroluk bütçe açığıyla karşı karşıya olduğu için acilen paraya ihtiyaç duyuyor. Eğer nakit akışı Nisan ayına kadar başlamazsa, kamu harcamalarını kısmak zorunda kalacak; bu da morali ve Rusya'nın tam ölçekli işgalinden neredeyse dört yıl sonra kendini savunma yeteneğini olumsuz etkileyebilir.
Belçika hükümeti, Rus varlıklarının krediyi finanse etmek için kullanılmasına karşı çıkmasının, paranın geri ödenmesi gerektiğinde kendi vergi mükelleflerinin sorumluluk altına girmesini önleme ihtiyacından kaynaklandığını söylüyor.
Diğer Avrupa ülkeleri için ise daha geniş jeopolitik bir durum söz konusu.
Trump yönetimi yetkililerinin Brüksel'i atlayarak ve başkentlerle gizli görüşmeler yaparak yürüttüğü Amerikan etki kampanyası, İtalya, Bulgaristan, Malta ve Çekya'nın da muhalif ülkeler grubuna katılmasına yol açtı.
Avrupa yetkilileri, başarısızlığın, göndereceği mesaj göz önüne alındığında, AB'nin dünyadaki konumu için bir felaket olacağını söyledi.
Bu mesaj sadece, bu ayın başlarında yayınladığı Ulusal Güvenlik Stratejisi'nde Avrupa şüpheci güçleri destekleyeceğini söyleyen kavgacı Trump yönetimine değil, aynı zamanda eski Sovyet devletlerinin egemenliğini açıkça sorgulayan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e de yönelik olacaktır.
AB'nin en büyük siyasi ailesi olan merkez sağ Avrupa Halk Partisi'nin lideri Manfred Weber, Salı günü ilişkilerin kötüleşen durumu hakkında çarpıcı bir değerlendirme yaptı.
Avrupa Parlamentosu'nun bu hafta oturumda olduğu Strasbourg'da gazetecilere konuşan yetkili, "ABD açıkça artık özgür dünyanın lideri değil" dedi. Trump yönetimi "bizden uzaklaşıyor."
Parasız bir Ukrayna, barış görüşmelerinde daha zayıf bir konumda olacak ve dört yıllık topyekün savaşın yıkımından sonra yeniden inşa etmek için ihtiyaç duyduğu kalıcı barışı elde etme şansını baltalayacaktır.
Estonya Başbakanı Kristen Michal, AB'nin kredi anlaşması sağlayamaması durumunda ne olacağı sorulduğunda POLITICO'ya "Doğru kelimeyi bile bulamıyorum" dedi. Kiev'in "Avrupa'nın ne olursa olsun Ukrayna'yı desteklediğini, kötü anlaşmayı kabul etmek zorunda olmadıklarını" bilmesi gerekiyor.
Beyaz Saray ve Kremlin tarafından müzakere edilen sızdırılmış bir barış planı taslağına göre, Washington, ABD liderliğindeki yeniden yapılanma çabalarını finanse etmek için Rusya'nın dondurulmuş varlıklarının bir kısmını kullanmak istiyor.
Dondurulmuş varlıkların tazminat kredisi kapsamında Ukrayna'ya serbest bırakılması, Kiev'in parayı nereye yönlendireceğine karar vermesine olanak tanıyacak; Fransa ise silah harcamalarında Avrupa öncelikli bir yaklaşımı savunuyor.
Trump ayrıca Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskyy'ye, Donbas'taki ağır şekilde tahkim edilmiş ve stratejik açıdan önemli toprakların bir kısmını Rusya'ya devretmesi için baskı yapıyor; bu topraklar şu anda Kremlin'in kontrolünde değil.
Beyaz Saray, Brüksel'e müdahale suçlamalarını reddediyor
Beyaz Saray Basın Sözcüsü Yardımcısı Anna Kelly, “Bu görüşmelerde bulunmayan isimsiz kaynaklardan gelen tahminler ciddiye alınmamalıdır,” dedi. “Amerika Birleşik Devletleri'nin tek amacı bu çatışmaya barış getirmektir… Hem Ukraynalılar hem de Ruslar dondurulmuş varlıklar konusunda açıkça pozisyonlarını belirtmişlerdir ve bizim tek işimiz, nihayetinde bir anlaşmayla sonuçlanabilecek bir karşılıklı görüşmeyi kolaylaştırmaktır.”
Salı günü aksayan müzakerelerde AB yetkilileri ve liderleri nükleer seçeneği giderek daha fazla gündeme getirdi: Nitelikli çoğunluk oylamasıyla tazminat kredisini zorla geçirmek – başka bir deyişle, bazı ülkelerin itirazlarını görmezden gelip yine de ilerlemek. Ancak bazı yetkililer bunun zaten parçalanmış bir bloğu daha da parçalayacağını ve muhtemelen gerçek bir krize sürükleyeceğini söyledi.
Başka bir alternatif ise bazı ülkelerin sınırlı ikili krediler sunmasıdır.
Letonya Başbakanı Evika Siliņa Salı günü POLITICO'ya verdiği demeçte, “Belçika'nın anlaşmada yer alması önemli, ancak görelim bakalım,” dedi. “Eğer bu [nitelikli çoğunluk oylaması] tek [seçenek] olacaksa, neden olmasın?”
“AB’nin gücünü ve güçlü bir karar alma kabiliyetini göstermesi önemli çünkü biz zaten uzun zamandır çalışıyoruz ve Ukrayna’ya mali kaynaklarla yardım edeceğimize söz verdik – ve dondurulmuş varlıklar gerçekten iyi bir kaynak,” dedi.
Siliņa ayrıca şunları da ekledi: “Belçika için, ikinci bir Macaristan olmalarını istemiyorum.” POLITICO geçen hafta, diplomatların Belçika’nın varlık anlaşması konusundaki inatçılığı nedeniyle AB karar alma süreçlerinde dışlanma riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyardığını bildirmişti.
Ukrayna için, Rus varlıklarıyla finanse edilen tazminat kredisi, mali kara deliğine en iyi çözüm olurdu; IMF'nin ülkeye desteği bu plana bağlı.
Ancak Zelenskyy, Pazartesi günü gazetecilerle yaptığı WhatsApp görüşmesinde pragmatikti. Ukrayna'nın parayı nasıl alacağı önemli değil, yeter ki alsın.
"Elbette, devletimizi yeniden kurmak için [Rus varlıklarını] kullanmayı gerçekten çok isteriz," çünkü "Rusların yıkımın bedelini ödemesi adil."
Ancak, "Rusya'nın dondurulmuş varlıklarının miktarına dayalı bir tazminat kredisi veya herhangi bir format - toplamda 150 ila 200-210 milyar dolar arasında - gerçekten de oyunun kurallarını değiştirecek" diye ekledi.
Avrupalı yetkililer arasındaki görüşmeler anlaşmaya varılamayınca, liderler Perşembe günü zirvede alışılmadık bir şekilde kendi aralarında bir çözüm bulmak zorunda kalma ihtimalleri de bulunuyor.
Politico
