Yaklaşık 40 ülke, Dünya Ticaret Örgütü’nü kurtarmak ya da kurtarılamazsa yeni bir düzen kurmak için plan yapıyor.
Kanada’dan Mark Carney’nin Davos’ta bir araya getirdiği orta güçler, bu hafta ABD Başkanı Donald Trump’ın küresel ticarette açtığı “kopuşa” karşı bir sınavla karşı karşıya kalacak.
AB ve Hint-Pasifik CPTPP ticaret bloklarındaki yaklaşık 40 ülke, Afrika ülkesi Kamerun’da yapılacak kritik bir toplantıda Dünya Ticaret Örgütü’nü kurtarma arayışına giriyor.
Altı yıl önce Trump, küresel ticaret kurumunun anlaşmazlık mahkemesini felç etmişti.
Yönetimi şimdi, Beyaz Saray’ın tarifelerinin açıkça kuralları ihlal ederek küresel ticarete zarar vermesi eşliğinde, üyeleri Çin’e karşı daha sert olunması için DTÖ’nün temel ilkelerini değiştirmeye zorluyor.
Diğer anlaşmazlıkların yanı sıra, uzlaşıyla çalışan DTÖ’de 166 üye, e-ticaret ve dijital ticaretin — yazılım, bulut hizmetleri ve müzik ile film akışı dahil — kalıcı olarak gümrük vergisinden muaf tutulup tutulmaması konusunda görüş ayrılığı yaşıyor.
Kamerun’un başkenti Yaoundé’deki dört günlük kritik görüşmelerin kulisinde, küresel ekonominin yaklaşık üçte birini temsil eden AB ve 12 üyeli CPTPP bloğu, Cuma günü DTÖ’yü rayında tutacak bir plan hazırlayacak.
Ya da kurtarılamazsa, Carney’nin Dünya Ekonomik Forumu’ndaki konuşmasında çağrısını yaptığı gibi “yeni bir düzen inşa edilecek.”
Birleşik Krallık Ticaret Bakanı Chris Bryant, çok taraflı reform görüşmelerine yön verdiği DTÖ’nün 14. Bakanlar Konferansı (MC14) öncesinde yaptığı açıklamada, “Mark Carney’nin konuşmasından bu yana Kanada’nın bu tartışmaya biraz ivme kattığını düşünüyorum,” dedi.
Geçen ay Carney, Avrupa Birliği ile hızla büyüyen Hint-Pasifik bloğu — Kanada, Japonya, Avustralya, Yeni Zelanda, Peru, Şili, Meksika, Brunei, Singapur, Vietnam, Malezya ve son olarak Birleşik Krallık’tan oluşuyor — arasında, DTÖ’yü reform etmeyi de amaçlayan yeni bir anti-Trump ticaret anlaşması çerçevesinde “köprü kurmayı” teklif etti.
Bryant, DTÖ’nün “gerçekten olmak istediği, karar alabilen ve ilerleme sağlayabilen bir organizasyona dönüşmesinin mümkün olduğunu” söyledi.
Bunun bir göstergesi, 2024 Dubai Bakanlar toplantısında dijital ticarete gümrük vergisi uygulanmasının yasaklanmasına ilişkin nihai kararın bu yıla bırakılmasının ardından, sözde e-ticaret moratoryumunun geleceği olacak.
“Bunu kalıcı hale getirmeyi tercih ediyoruz,” diyen Bryant, AB ile Kapsamlı ve İlerlemeci Trans-Pasifik Ortaklığı (CPTPP) ülkelerinin ortak açıklamasına işaret etti.
Birleşirsek güçlüyüz (Plan A)
İki diplomata göre — biri CPTPP üyesi bir ülkeden, diğeri AB’den — AB ve CPTPP ülkelerinin ticaret bakanları, bu hafta MC14’te sunulmak üzere DTÖ reformuna ilişkin yeni bir ortak açıklama hazırlıyor.
CPTPP ülkesi diplomat, henüz kesinleşmemiş olsa da açıklamada “neredeyse kesinlikle” e-ticarete dair bir unsur bulunacağını söyledi.
AB’li diplomat ise amaçlarının, “çok taraflı alanda iddialı bir uzlaşı sağlanamazsa DTÖ reformu üzerine çok taraflı olmayan (plurilateral) bir açıklamayı koordine etmek” olduğunu belirtti.
Bu da, DTÖ üyeleri uzlaşamazsa AB ve CPTPP’nin, istekli ülkelerle birlikte kurallara dayalı ticareti ilerletmeye devam edeceği anlamına geliyor.
Economist Impact’in Ticaretin Geleceği girişiminin küresel lideri John Ferguson, “İronik bir şekilde, eski kurallara dayalı düzeni ateşe veren kişi olan Donald Trump, farkında olmadan yenilenmiş, kurallara dayalı bir küresel ticaret düzeninin katalizörü olabilir,” dedi.
“ABD kendi kurallarının arkasına çekilirken dünyanın geri kalanı yerinde saymıyor — aksine Amerika’nın yokluğunda küresel ticaret sistemini yeniden inşa ediyor.”
Ferguson, “Bildigimiz küresel ticaret sistemi parçalanıyor olabilir, ancak bu kırılmadan daha dayanıklı bir yapı doğabilir,” diye ekledi. “AB–CPTPP anlaşması bunun temel taşı olabilir.”
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in kısa süre önce CPTPP üyesi Avustralya ile önemli bir ticaret anlaşmasına imza atmasının ardından Brüksel, ortaklığı derinleştirme eğiliminde.
Komisyonun ticaret departmanı genel müdür yardımcısı Denis Redonnet, geçen hafta Londra’da Chatham House etkinliğinde yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“CPTPP ülkeleriyle iş birliği bizim için önemli. Ekonomik ilişkilerimizi kurallara dayalı bir sisteme oturtmamız gerektiği konusunda aynı görüşü paylaşıyoruz.”
Trump yönetimi DTÖ’nün Temyiz Organı’nı bloke etmeye devam ederse, Redonnet, AB ve CPTPP üyelerinin tamamına yakınının MPIA olarak bilinen gönüllü ticaret tahkim grubuna katıldığını belirtti.
Kanada Asya Pasifik Vakfı düşünce kuruluşu başkan yardımcılarından Vina Nadjibulla ise, “DTÖ’de uzlaşıya dayalı reform tıkanmaya devam ederse, istekli ülkelerin belirli alanlarda ilerlemek için paralel mekanizmalara ihtiyaç duyacağına dair artan bir farkındalık var,” dedi.
Nadjibulla’ya göre AB ve CPTPP, “zaten önemli ölçüde yakınlaşma olan alanlarda koalisyonlar kurmak” için çalışıyor.
“Bu, DTÖ’nün yerini almak değil; dijital ticaret, yatırım kolaylaştırma ve tedarik zincirleri gibi alanlarda benzer düşüncedeki ekonomilerin ilerlemesi için tamamlayıcı bir platform oluşturmak anlamına geliyor.”
Bu ortaklık, daha büyük bir stratejik hikâyeye işaret ediyor: “kurallara dayalı düzeni mümkün olduğunca korumak ve aynı zamanda onu güncellemek için yeni yollar yaratmak üzere daha geniş bir orta güçler ticaret koalisyonunun ortaya çıkışı.”
Olmazsa… (Plan B)
Geçen yılın başlarında Trump’ın “Kurtuluş Günü” tarifelerinin ardından Brüksel ve CPTPP bloğu, Beyaz Saray’ın öngörülemez ticaret politikalarından kendilerini koruyacak bir plan için hızla bir araya geldi.
Geçen kasım ayında Avustralya’nın Melbourne kentinde yapılan kritik bir toplantıda, AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič, DTÖ reformu ve “menşe kuralları” anlaşması dahil beş temel alanda yakınlaşma konusunda mutabakata vardı.
Bu kurallar, iki blok genelindeki üreticilerin malları ve parçalarını daha sorunsuz şekilde ticaretini yapmasına olanak tanıyacak.
Bu konuların yanı sıra dijital ticaret kurallarının ve tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi de, bu cuma AB’den Šefčovič ile CPTPP bakanları arasında yapılacak görüşmenin gündeminde yer alıyor.
Şubat ayında Başbakan Carney, Avrupa Birliği nezdindeki kişisel temsilcisi John Hannaford’u, bölgesel liderlerle olası anlaşmaları ilerletmek üzere Singapur’a göndermişti.
Economist Impact’ten Ferguson, AB ile CPTPP arasında ticaret anlaşmaları sağlanmasının “Trump yönetimine doğrudan bir karşı çıkış ve dünyanın önde gelen ekonomilerinin küresel piyasalarda gerçek istikrar yaratmak için bir araya gelebileceğinin kanıtı” olacağını söyledi.
Kanada hükümetinden üst düzey bir yetkili, Kamerun’daki görüşmelerin hızlı ilerleme sağlanabilecek alanları belirlemeye ve ardından ileriye dönük bir çalışma programı oluşturmaya odaklanacağını belirtti.
Görüşmelerin gizli olması nedeniyle ismini vermek istemeyen yetkili, Kanada’nın müzakerecilerin mümkün olan en hızlı şekilde ilerleme kaydetmesini istediğini söyledi.
Bu görüş Londra’da da paylaşılıyor.
İngiltere Ticaret Bakanı Bryant, “Ne kadar çok bir araya gelirsek, o kadar çok iş yapabileceğimizi ve süreci ilerletebileceğimizi umuyoruz,” diyerek iki bloğun hedeflerine ulaşmak için yılda yalnızca bir kez toplanmasının yeterli olmayacağını vurguladı.
Politico
