Ali Rıza Arafi kim?
İran İslam Cumhuriyeti, uzun yıllardır ülkenin dini liderliğini yürüten Ayetullah Ali Hamaney’in ölümünün ardından saatler içinde “süreklilik” mesajı verdi.
88 üyeli Uzmanlar Meclisi, 67 yaşındaki Ayetullah Ali Rıza Arafi’yi geçici lider olarak atadı.
İran teokrasisinin fetret dönemlerine pek tahammülü olmadığı anlaşılıyor.
Kararın bu denli hızlı alınması, olağanüstü bir baskı ve gerilim anında sistemin sarsılmadığı görüntüsünü verme arzusuna işaret ediyor.
Ayetullah Seyyid Ali Hamaney’in Cumartesi sabahı erken saatlerde Tahran’a düzenlenen ABD-İsrail ortak hava saldırılarında hayatını kaybettiği belirtiliyor.
Bu gelişme, 1979 Devrimi’nden bu yana yalnızca ikinci liderlik geçişi anlamına geliyor. İlki, 1989’da Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin ölümüyle gerçekleşmiş ve cumhuriyetin güç dengesini yeniden şekillendirmişti.
Bu kez geçiş, açık bir bölgesel çatışma ve derin bir iç kriz ortamında yaşanıyor.
Teoride yeni dini lideri seçme yetkisi, her sekiz yılda bir seçilen ancak ideolojik çeşitlilikten uzak bir yapı olan Uzmanlar Meclisi’ne ait.
Üyeleri, rejime bağlılıkları açısından denetimden geçirilen kıdemli din adamlarından oluşuyor. Kurumsal olarak geçiş sürecinde makamın görevlerini idare etmeleri öngörülüyor.
Pratikte ise İran’da halefiyet, resmi prosedürlerden çok elit uzlaşısına dayanıyor.
Sistem içinden gelen bir isim
Ali Rıza Arafi, kitlelerin tribünü olmaktan ziyade sistemin yetiştirdiği bir figür. 1959’da Yezd eyaletine bağlı Meybod’da doğdu; din adamı bir aileden geliyor ve Şii dünyanın en önemli ilahiyat merkezlerinden Kum’da eğitim aldı.
“Müctehid” unvanına erişerek bağımsız dini içtihat verme yetkisi kazandı. Yükselişi, halk desteğinden çok kurumsal tercihlerin sonucu oldu.
2009–2018 yılları arasında Kum’daki El-Mustafa Uluslararası Üniversitesi’nin başkanlığını yürüttü. Bu kurum, İran’dan ve yurtdışından din adamları yetiştiriyor.
Görev süresi boyunca seminer ağı sayesinde sekiz yılda dünya genelinde 50 milyon kişinin Şiiliğe geçtiğini iddia etmişti. Bu sayı geniş ölçüde abartılı bulunmuş olsa da, ideolojik ve misyonerlik iddiasını yansıtması bakımından dikkat çekici.
Hamaney, bu tür ideolojik sadakati terfiyle ödüllendirdi.
Arafi, önce Meybod’da, ardından Kum’da Cuma namazı imamlığına atandı; 2019’da ise yasaları ve seçim adaylarını denetleyen ve seçimle gelmeyen Anayasayı Koruyucular Konseyi’ne girdi.
Bu kariyer çizgisi, dini liderin onun ideolojik güvenilirliğine ve idari kapasitesine duyduğu güveni ortaya koydu.
Seçim siyaseti ise Arafi’ye her zaman kapı açmadı. 2016’da Uzmanlar Meclisi’ne giremedi; ancak 2021’deki ara seçimle meclise katıldı.
Mart 2024’te Tahran’da en yüksek oyu alarak öne çıktı ve ardından meclisin ikinci başkan yardımcılığına getirildi. Bu konum, Hamaney’in sağlığına ilişkin spekülasyonların arttığı dönemde onu halefiyet mekanizmasının merkezine yerleştirdi.
Sert söylem, net mesaj
Arafi’nin kamuoyuna yansıyan söylemleri sert bir ton taşıyor. Geçen yıl ABD’nin İran’ın askeri üretimden vazgeçmesi yönündeki beklentisinin “mezara gideceğini” söylemişti.
Bir başka konuşmasında ABD’yi “insan hakları ihlallerinin merkez üssü” olarak nitelemişti.
Bu dil, en azından şimdilik devrimin ideolojik çizgisinin korunacağına dair sertlik yanlılarını rahatlatacaktır.
İran 40 günlük yas sürecine girdi. Ancak ritüellerin arkasında daha kritik bir soru var: Uzmanlar Meclisi kalıcı lider üzerinde ne kadar hızlı ve sorunsuz uzlaşabilecek?
Bu süreçte İslam Cumhuriyeti içindeki güç dengesi değişecek mi?
Şimdilik Ayetullah Arafi, bir hava saldırısının dahi sistemi deviremeyeceğini göstermek isteyen bir yapının geçici emanetçisi konumunda.
Azer News
