Arjantin'in aşırı sağcı cumhurbaşkanı, siyasi skandalları ve düşen tüketici harcamalarını atlattıktan sonra halk desteğini yeniden kazandı
Javier Milei:"Para yok."
Javier Milei, 10 Aralık 2023'te Arjantin cumhurbaşkanlığını devraldığında bu teşhisi koymuş ve mali açığı kapatmak ve enflasyonu düşürmek için kamu harcamalarında ciddi bir kesinti yapılacağı konusunda uyarıda bulunmuştu. El Pais'ten Mar Centenera, Arjantin'de yaşanan değişimi, ekonomik krizleri, Güney Amerika'daki çalkantıları ve ABD ile olan netameli süreçleri analiz etti.
Görev süresinin ilk iki yılında aşırı sağcı lider, "içeriden yok edeceğine" söz verdiği devletin diğer alanlarının yanı sıra kamu hizmetleri, enerji ve ulaştırma sübvansiyonları, emeklilik maaşları, devlet işleri, ulusal üniversiteler ve hastaneler ile bilimsel araştırmaları kıstı.
Aksine, dolar çekmek ve Arjantin'in üretim yapısını değiştirmek amacıyla vergi kaçakçılarına, ithalatçılara, büyük madencilik ve enerji şirketlerine ve tarım ihracatçılarına fayda sağladı.
Milei, bu Çarşamba günü ara seçimlerdeki zaferinin ardından görev süresinin ortasına güçlenmiş bir şekilde ulaşacak, ancak ekonomi iki yönlü işliyor ve rezerv yetersizliği nedeniyle Donald Trump tarafından kurtarılmak zorunda kalıyor.
Kendini "anarko-kapitalist" olarak tanımlayan 55 yaşındaki başkan, gençlerin son Arjantin hükümetleri ve başarısız ekonomi politikalarına duyduğu öfke ve umutsuzluktan yararlanarak 2023 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Peronist Sergio Massa'yı yenmişti.
O dönemde ülke, on yılı aşkın bir ekonomik durgunluk ve dünyanın en yüksek enflasyon oranlarından birini biriktirmişti. Yeni kurulan La Libertad Avanza (Özgürlük İlerliyor) partisinin başındaki siyaset dışı bir isim olan Milei, "düzeni" devireceğine söz verdi ve oyları topladı.
Bakanlık sayısını yarıya indirdi, 50.000'den fazla devlet çalışanını işten çıkardı -ve daha fazlası da yolda-, emeklilik maaşlarını düşürdü, kamu kurumlarını kapattı ve cinsiyete dayalı şiddeti ve istenmeyen genç gebelikleri önlemeyi ve insan haklarını savunmayı amaçlayan "uyanık" (ilerici sosyal adalet pozisyonları için aşağılayıcı bir terim) olarak adlandırdığı politikalara ayrılan fonları çekti.
Toplumun her kesiminden seçmenleri, bu önlemlerin her birini alkışladı. Başkanın söylemleriyle yakından uyumlu bir şekilde, devletin küçülmesini alkışladılar ve şu anda zor durumda olanların önceki yönetimler altında ayrıcalıklı olduğuna inandılar.
Bu kızgınlığın bir kısmı, birçok ücretli çalışanın, kayıt dışı ekonomidekilerin aksine gelirlerini koruduğu pandemi döneminde daha da alevlendi.
Milei'ye Getirilen Sınırlamalar
Mileli'ye getirilen ilk büyük toplumsal sınırlama, devlet üniversitelerine yönelik saldırısıydı. Arjantin'de devlet tarafından işletilen yükseköğretim ücretsizdir ve birkaç nesildir toplumsal bir güç ve gurur kaynağı olmuştur.
Bütçe kesintileri üniversiteleri kapanmanın eşiğine getirmiş ve yüz binlerce insanı Nisan 2024'te üniversitelerini savunmak için sokaklara dökmüştür. Milei, bir yıl sonra Arjantin'in en büyük çocuk hastanesi olan Garrahan'ı köşeye sıkıştırdığında daha fazla engelle karşılaşmıştır; 12 yaşında otistik bir çocuğa saldırmış ve engelli hastaların bakımının devam etmesini tehlikeye atmıştır.
Başkan, kendisini televizyonda ünlü yapan aynı şiddet söylemini kullanarak, kendisine karşı çıkan herkesi -siyasetçiler, ekonomistler, sendika liderleri, gazeteciler, sanatçılar ve insan hakları aktivistleri- sosyal medyada "elit" olarak yaftalamıştır.
"Yozlaşmışlar", "babunlar", "solcu orospu çocukları", "sıçanlar" ve "yozlaşmış savcılar", kendilerine yöneltilen ve çevrimiçi trol orduları tarafından yankılanan hakaretlerden sadece birkaçı.
Kongre'nin her iki kanadındaki iktidardaki azınlık, başkanın ve ilk kabinesinin büyük bir kısmının siyasi deneyimsizliğiyle daha da güçlenerek, aşırı sağın canını sıkıyordu. Daha ılımlı muhalefetin ilk desteği, iktidara geldikten sadece altı ay sonra, amiral gemisi mega projesi olan Temel Yasa'yı geçirmesini sağladı.
Ekonomik ve finansal konularda kararnameyle yasama yapmasına olanak tanıyan, bazı şirketlerin özelleştirilmesinin önünü açan ve Arjantin'e yatırım yapan çokuluslu şirketlere cömert avantajlar sağlayan bir yasayı onaylamanın coşkusu, 2025 ortalarında muhalefetin büyük bir kısmının ona sırt çevirmesiyle yok oldu.
Birçok milletvekilinin oylarının bağlı olduğu eyalet valileri, kendilerini değersiz hissettiler ve "Özgürlük İlerliyor" hareketiyle uyumlu bir şekilde oy kullanmayı bıraktılar.
Sahte Bir Kripto Para
Yolsuzluk şüpheleri, Milei için bir başka çileydi. Şubat ayında, başkanın X hesabından tanıttığı kripto para birimi Libra ile ilgili skandal patlak verdi. Milei'nin teşvikiyle bu varlığı satın alan binlerce kişi, fiyatı düştüğünde yatırdıkları paranın dakikalar içinde yok olduğunu gördü.
Sadece birkaç hafta önce, Arjantin Kongresi'nin bir komisyonu, Milei'nin iddia edilen dolandırıcılıkta "zorunlu işbirliği" yaptığını ileri sürdü. Şüpheli operasyon Amerika Birleşik Devletleri'nde de soruşturuluyor.
Ağustos ayında, başkanın yakın çevresini etkileyen ikinci bir skandal patlak verdi. Tüm Arjantin, Ulusal Engellilik Ajansı'nın o zamanki müdürü Diego Spagnuolo'nun, başkanın kız kardeşi Karina Milei'nin iddiaya göre %3 aldığı, ilaçların kamuya açık alımlarında yer alan bir rüşvet şebekesinden bahsettiği ses kayıtlarını dinledi.
Hükümet, Buenos Aires eyaletindeki Kongre'ye aday olan José Luis Espert'in, Amerika Birleşik Devletleri'nde soruşturma altında olduğu iddia edilen bir uyuşturucu kaçakçısıyla bağlantıları olduğu ortaya çıktığında, darbenin etkisinden henüz yeni kurtulmuştu.
Espert'in Ekim ayı başlarında istifa etmesine kadar geçen günler, hükümetin en düşük noktasına işaret ediyordu. 2025 başlarında başlayan ekonomik toparlanma yavaşlamaya başlamış, faiz oranlarının hızla yükselmesiyle kredi akışı durmuş ve enflasyon aylık %2 civarında sabit kalarak düşüşünü durdurmuştu.
Uluslararası Para Fonu (IMF), rezerv birikiminin yetersizliği konusunda alarma geçti ve Arjantinliler bir kez daha krizleri tespit etmek için kullandıkları barometreye, yani dolar kuruna odaklandılar. Pesonun hızla değer kaybettiğini gördüklerinde, yine uçuruma yaklaştıklarını hissettiler. Tarım ihracatçılarına sağlanan üç günlük vergi muafiyetiyle elde edilen tartışmalı dolar enjeksiyonu bile, hiçbir şey yeterli görünmüyordu.
Trump'ın Kurtuluşu
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, Milei'yi çöküşten kurtardı. ABD Hazine Bakanlığı, pesoyu güçlendirmek için Arjantin piyasasında dolar satmaya başladı ve kısa bir süre sonra 20 milyar dolarlık bir döviz takası duyurdu.
Bu eşi benzeri görülmemiş operasyon, döviz fırtınasını yatıştırdı. Artık karşı rüzgarlar dinmeyince, başkan bölünmüş ve stratejik olarak zor durumdaki Peronist muhalefet karşısında yeniden popülerlik kazanmaya başladı. Üç hafta sonra, 26 Ekim'de Milei, oyların neredeyse %41'ini alarak parlamento seçimlerini kazandı.
Uzmanlar, seçim zaferinin nedenleri konusunda hemfikir: Enflasyonu düşürme sözünü yerine getirdi - yıllık %211'den bu yıl tahmini %30'a düştü - ve Alberto Fernández'in başkanlığının felaketle sonuçlanması hâlâ toplumsal hafızada ağır bir iz bırakıyor.
Danışmanlık firması Management & Fit'in genel müdürü Lara Goyburu, "Klasik siyaset bilimi ders kitaplarına bakacak olursam, Milei ara seçimleri kaybetmeliydi," diyor.
Kamuoyu yoklamaları, cumhurbaşkanının imajının giderek yıprandığını ve gelirlerinin azalması veya elektrik, gaz, su ve ulaşım fiyatlarındaki keskin artış nedeniyle tüketim alışkanlıklarını değiştirmek zorunda kalan birçok aile için mali bir darbe olduğunu yansıtıyordu. "Her şey bir protesto oyu olduğunu gösteriyordu, ancak yakın geçmişin değerlendirmesi bugünden daha olumsuz olduğu için bu gerçekleşmedi," diye belirtiyor.
"Milei, mali dengenin gerekli olduğu ve kişinin kazandığından fazlasını harcayamayacağı fikrini yerleştirmeyi başardı," diye devam ediyor Goyburu ve bu Mileivari dogmayı, pesonun değerini dolara sabitleyen konvertibilite politikasının 1990'larda gördüğü desteğe benzetiyor.
Siyasi analist Facundo Cruz, "Hükümet üç temel dayanağıyla kazandı: düşük enflasyon, istikrarlı döviz kuru ve güvenlik politikası," diyor. Cruz, "Son röportajlarında, Milei ne zaman rahatsız edici bir noktaya götürülse, sürekli olarak konudan uzaklaşıp bu üç temel noktayı vurguluyordu," diye belirtiyor.
*Arjantin'de Sağın Tarihi* kitabının yazarı siyaset bilimci Sergio Morresi, nüfusun önemli bir kısmının cumhurbaşkanına güvendiğini belirtiyor. Morresi, "Son yıllardaki ekonomik gelişmelerden açıkça zarar görmelerine rağmen, bu sefer işlerin iyi gideceğini ummaya devam eden insanlar görüyoruz," diye belirtiyor.
Cumhurbaşkanı, Çarşamba günü görev süresinin üçüncü yılına 2023’e kıyasla daha dengeli ve istikrarlı bir makroekonomik tabloyla giriyor. Ancak önünde hâlâ çözüm bekleyen önemli sınamalar bulunuyor.
İki yıl önce çizilen ekonomik ve siyasi yol haritasını, daha uyumlu bir Kongre yapısı ve tazelenmiş güvenoyu desteğiyle hızlandırmayı hedefliyor.
El Pais
